BYKHY 78–80: Sprinkler, Gazlı Söndürme, Duman Kontrolü

Yangın alarm sistemi binadaki tek yangın güvenliği sistemi değildir; sprinkler, gazlı söndürme, duman kontrol ve basınçlandırma da aynı yangına tepki verir. BYKHY Madde 78, 79 ve 80 bu sistemlerin alarm paneline nasıl bağlanacağını, hangi sinyallerin ayrı izleneceğini ve kimin kimi kumanda edeceğini düzenler. Bu yazı üç maddeyi, onları tamamlayan 75/7, 75/8, 87/10 ve 89/13–15 ile birlikte bir sebep–sonuç tablosuna çevirir.

Sprinkler alarm istasyonları (78 ve 75/7)

Binada hem sprinkler hem otomatik algılama sistemi kuruluyorsa, sprinkler alarm istasyonları ve akış anahtarları yangın alarm sistemine bağlanır. Sprinklerden gelen alarmlar ayrı bir bölgesel izleme panelinde ya da yangın kontrol panelinde ayrı bölgesel alarm göstergeleriyle izlenir. Hat kesme vanalarının izleme anahtarları ve sprinkler sistemine ait diğer arıza kontakları da alarm sistemince sürekli denetlenir (78/1).

Madde 75/7 aynı konuya algılama tarafından bakar: sprinkler varsa her zon hattına akış anahtarı konur, kontak çıkışları alarm sistemine giriş olur ve bir sprinklerin açılması otomatik algılama sayılır. Sprinklerli yerler otomatik sıcaklık algılayıcısıyla donatılmış gibi işlem görür; buralarda sıcaklık artış algılayıcısı mecburi değildir.

Uygulamada iki ayrı sinyal türü vardır ve ikisi karıştırılmamalıdır. Alarm sinyali (akış anahtarı, alarm vanası basınç anahtarı) yangını bildirir. Arıza veya denetim sinyali (kapalı ya da kısmen kapatılmış hat kesme vanası, diğer arıza kontakları) sistemin hazır olmadığını bildirir. Madde 78 ikincisinin de sürekli denetlenmesini ister; kapalı unutulan bir vana, panelde görünmesi gereken bir durumdur. Sprinkler zorunluluğu için sprinkler zorunlu binalar yazısına bakın.

Gazlı söndürme alarm ve arıza çıkışları (79 ve 75/8)

Binada gazlı söndürme sistemi kuruluyor ve binada algılama ve uyarı sistemi de varsa, söndürme sisteminin alarm ve arıza çıkışları yangın alarm sistemine bağlanır ve ayrı bölgesel göstergelerle izlenir (79/1). Madde 75/8 kapsamı genişletir: otomatik veya el ile çalışan gazlı, kuru kimyevi tozlu ve benzeri sabit söndürme sistemlerinin devreye girdiği yangın alarm sistemince otomatik algılanır; bunun için söndürme sisteminin devreye girdiğini bildiren kontak çıkışları alarm sistemine giriş olarak bağlanır.

Kılavuz, Madde 79'un yanına gazlı sistemlerin işletme koşullarını ekler (s. 130): gazlı sistemler sulu sistemlerin sakıncalı olduğu mahallerde, mahallin özelliğine uygun gaz seçilerek kurulur; gaz ilgili standartlardaki sürede boşaltılır; bu süreçte sesli ve ışıklı uyarı etkin olur; boşaltmadan önce, varsa insanların mahalli terk etmesi için ikaz sistemi kurulur; gaz içerideyken kimsenin girmemesi için uyarılar bulunur; sistem yetkin kişilerce standartlara göre kurulur ve düzenli bakımla çalışır tutulur. Boşaltma süresi, gaz konsantrasyonu ve gecikme süresi yönetmelikte değil ilgili söndürme standardındadır.

Duman kontrol ve basınçlandırma (80, 87/10, 89/13–15)

Binada duman kontrol ve basınçlandırma sistemleri kuruluyorsa, bu sistemlerin arıza ve konum değiştirme sinyalleri ayrı bir bölgesel izleme panelinde ya da yangın kontrol panelinde ayrı bölgesel durum ve arıza göstergeleriyle izlenir ve kontrol edilir. El ile kumandalar ayrı bir kontrol panelinden yapılabilir ya da bu izleme panelleriyle birleştirilerek alarm sisteminin içinde gerçekleştirilebilir (80/1).

Altıncı Kısım devreye alma mantığını tamamlar:

• 87/10: duman kontrol sistemi uzaktan el ile kumanda edilerek veya yangın algılama ve uyarı sistemince otomatik olarak devreye sokulabilir.
• 89/13: basınçlandırma fanının dış hava emişine algılayıcı konur; duman algılanırsa fan otomatik durur.
• 89/14: basınçlandırma sistemi yangın algılama ve uyarı sistemince otomatik çalıştırılır.
• 89/15: fanı el ile çalıştırıp durdurmak için bir açma kapama anahtarı bulunur.

Dikkat edilecek nokta, 89/13 ile 89/14'ün birlikte çalışmasıdır: alarm fanı başlatır, ama emişte duman görülürse fan durur, çünkü merdivene duman basmak korumanın tersidir. Bu yüzden emiş algılayıcısının sinyali de panelde ayrıca görünmelidir. Basınçlandırmanın hangi merdivenlerde zorunlu olduğu basınçlandırma eşikleri yazısında, duman tahliyesi boyutlandırması duman tahliye alanı hesabında.

Sebep–sonuç tablosu

Üç maddeyi ve tamamlayıcılarını tek tabloda toplarsak, alarm paneline giren ve panelden çıkan sinyaller şöyle eşleşir. Tablo yönetmelik hükümlerinden derlenmiştir; projeye özel sebep–sonuç matrisi bunun üzerine kurulur.

Panelden çıkan diğer kontrol işlevleri (kapı tutucular, kilitli kapılar, asansörler, acil aydınlatma, dış bildirim) Madde 82'dedir; bunlar 82–83 yazısında anlatılıyor.

Kılavuz'un entegrasyon şeması

Kılavuz, Şekil 82'de (s. 134) alarm sistemi ile diğer sistemler arasındaki bağlantıyı iki modül türüyle gösterir. Kontak izleme modülü açık–kapalı bilgisi toplar: sprinkler, basınçlandırma, duman damperi, bölgesel söndürme, gaz kesme, alarm sistemi ve deprem erken uyarı bilgileri gibi. Röle kontrol modülü kumanda verir: selenoid vanalar, duman damperi, acil anons sistemi, asansör kumandası, bölgesel söndürme, elektrik pano kumandası ve basınçlandırma gibi. Kılavuz, alarm sisteminin yangında kontrol edilmesi gereken acil durum kontrol sistemiyle uyumlu çalışmasını ve TS EN 54-14'e uygun kurulmasını esas sayar; kontrol edilecek sistemler arasında asansörleri, kuyu ve merdiven basınçlandırmasını, konfor havalandırması ile duman egzozunu, yangın kapısı tutucularını, sesli alarm ve tahliyeyi, geçiş kontrolünü, alternatif söndürme sistemlerini, patlayıcı gaz dağıtımını ve bina otomasyonuyla bilgi alışverişini sayar.

Proje kontrol listesi

• Her sprinkler zonu için akış anahtarı ve alarm istasyonu panele bağlı, ayrı göstergeli mi? (75/7, 78)
• Hat kesme vanalarının izleme anahtarları denetleniyor mu? (78)
• Gazlı ve tozlu sistemlerin boşalma ve arıza çıkışları ayrı göstergelerle izleniyor mu? (75/8, 79)
• Duman kontrol ve basınçlandırma arıza ve konum sinyalleri izleniyor; el kumandası nerede? (80)
• Basınçlandırma alarmla otomatik başlıyor, emişte duman görülünce duruyor, el anahtarı var mı? (89/13–15)
• Sebep–sonuç matrisi yazılı ve devreye almada denenmiş mi? (84/2)

Hangi binada algılama zorunlu olduğu Madde 75 ve Ek-7 yazısında.

Sık Sorulan Sorular

Sprinkler akış anahtarları yangın alarm paneline bağlanmak zorunda mı?

Evet, binada hem sprinkler hem otomatik algılama sistemi kuruluyorsa. Madde 78 alarm istasyonları ve akış anahtarlarının alarm sistemine bağlanmasını, Madde 75/7 her zon hattına akış anahtarı konmasını ister. Sprinkler alarmları ayrı bölgesel göstergelerle izlenir.

Hat kesme vanasının kapalı olması panelde görünmeli mi?

Madde 78, hat kesme vanalarının izleme anahtarlarının ve sprinkler sistemine ait diğer arıza kontaklarının yangın alarm sistemince sürekli denetlenmesini ister. Kapalı vana bir arıza veya denetim durumu olarak panelde görünmelidir.

Basınçlandırma fanı yangın alarmıyla mı çalışır?

Madde 89/14'e göre basınçlandırma sistemi yangın algılama ve uyarı sistemince otomatik çalıştırılır. Fanın dış hava emişindeki algılayıcı duman görürse fan otomatik durur (89/13) ve fan için el ile açma kapama anahtarı bulunur (89/15).

Gazlı söndürmenin gecikme süresi BYKHY'de var mı?

Hayır. Madde 79 yalnız alarm ve arıza çıkışlarının panelde ayrı izlenmesini, 75/8 boşalmanın alarm sistemince algılanmasını ister. Kılavuz boşaltma öncesi ikaz ve giriş uyarısından söz eder; süre ve konsantrasyon ilgili söndürme standardındadır.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir