BYKHY Madde 81: Sesli ve Işıklı Uyarı Cihazları

BYKHY'nin uyarı cihazlarıyla ilgili bütün sayısal kuralları tek maddededir: Madde 81. Ses seviyesi, ölçüm yüksekliği, cihazın gücü, anons sisteminin zorunlu olduğu binalar, ön uyarıya ne zaman izin verildiği ve tahliye uyarısının hangi durumlarda bütün binada değil kademeli verileceği bu maddede yazar. Bu yazı maddeyi sekiz fıkrasıyla açar ve sayıları tek tabloda toplar.

81/1: buton varsa uyarı da var

Binanın kullanılan bütün bölümlerindeki kişileri yangından veya benzeri acil durumdan haberdar etmek sesli ve ışıklı uyarı cihazlarıyla yapılır. Yangın uyarı butonunun mecburi olduğu yerlerde uyarı sistemi de mecburidir. Butonun hangi binada zorunlu olduğu Madde 75/2'dedir (konut dışı, kat alanı 400 m²'yi aşan 2–4 katlı binalar; konut dışı, 4'ten fazla katlı binalar; bütün yüksek binalar); ayrıntı Madde 75 yazısında. Kılavuz bu fıkraya bir not ekler: sesli ve ışıklı uyarı cihazları etkin olduğunda, acil durumun türü ne olursa olsun, binadaki acil durum ekipleri insanların güvenli alana tahliyesi için gerekli önlemleri alır (s. 131).

81/2: ön uyarı ne zaman serbest, ne zaman yasak

Alarm sinyalinin gerçek olup olmadığının araştırılmasına imkân veren bir ön uyarı sistemine izin verilir; şartı, sinyalin yangınla mücadele ekiplerine ve yangına müdahale konusunda eğitilmiş personele gecikmesiz ulaşmasıdır. Yani ön uyarı, genel tahliye uyarısını kısa bir süre bekletir; ekibin uyarılmasını bekletmez. Tehlikeli maddelerin bulundurulduğu veya işlendiği endüstriyel binalarda ve depolama yapılarında ise her algılama tahliye uyarısını otomatik başlatır ve ön uyarıya izin verilmez. Yönetmelik ön uyarı için bir süre vermez; süre ve doğrulama yöntemi projede tanımlanır ve idareye onaylatılır.

81/3: sesli ve ışıklı birlikte, iki istisna

Tahliye uyarıları kural olarak hem sesli hem ışıklı yapılır. İstisnalar:

• a) işitme engelli kişilerin bulunma ihtimali olmayan alanlarda ışıklı uyarı cihazı mecburi değildir;
• b) sağlık hizmeti binalarında, öngörüldüğü takdirde yalnız ışıklı uyarı cihazı kullanılabilir.

(a) bendi bir "ihtimal" değerlendirmesi ister. Topluma açık bir binanın kullanıcısını önceden bilmek mümkün olmadığından, bu muafiyetin genellikle yalnız erişimi sınırlı teknik mahallerde savunulabileceğini akılda tutun; karar idarenindir.

81/4: bütün bina mı, kademeli mi?

Tahliye uyarısı kural olarak yapının tamamında devreye girer. İki istisna vardır:

• a) Kademeli tahliye: yapısı gereği tamamı birden boşaltılamayan binalarda uyarı önce yalnız yangından etkilenen ve etkilenecek bölgelerde başlar; düzenli boşaltma için diğer bölgelerde kademeli devreye girecek şekilde kurulur.
• b) Yalnız personele uyarı: yaşlılık, fiziksel veya zihinsel yetersizlik gibi nedenlerle kendi başına çıkamayacak kişilerin bulunduğu binalarda, uyarının yalnız bu kişilerin bakım ve tahliyesinden sorumlu personele verilmesine izin verilir.

Kılavuz, (b) bendinin hastane, yaşlı bakım evi ve rehabilitasyon merkezi gibi yapılarda yangın kompartımanları planlanırken de dikkate alınmasını ister (s. 131). Kademeli uyarının bölge sınırları, yangın kompartımanlarıyla birlikte düşünülmelidir; bkz. hastane yangın koruması.

81/5–81/6: ses seviyesi

Sesli uyarı cihazları, binanın her yerinde yerden 150 cm yükseklikte ölçülen ses seviyesi ortalama ortam ses seviyesinin en az 15 dBA üzerinde olacak şekilde yerleştirilir. Uyuma amaçlı bölümlerde ve banyo ile duşlarda ses seviyesi en az 75 dBA olur. Cihazın kendisi 3 m uzaklıkta en az 75 dBA, en çok 120 dBA ses verebilmelidir. Acil anons hoparlörü bulunan hacimlere ayrıca siren konması gerekmez (81/5). Yangın uyarı sesleri binada başka amaçla kullanılan sesli uyarıcılardan ayırt edilebilir olmalıdır (81/6).

Yönetmelik ışıklı uyarı cihazları için ışık şiddeti, kapsama ya da montaj yüksekliği vermez; sesli cihazların yerleşim aralığını da vermez. Bu ayrıntılar EN 54 serisinde ve NFPA 72'dedir. Yönetmeliğin sayıları sonucu tanımlar: tasarım, her noktada 150 cm'de ölçülen seviyenin bu tabloyu sağladığını göstermelidir. Ortam gürültüsü yüksek mahallerde (makine daireleri, üretim alanları) 15 dBA farkı sağlamak cihaz sayısını belirleyen ölçüt olur.

81/7: acil anons sistemi nerede zorunlu

Otomatik yayınlanan ses mesajları ve yangın merkezinden mikrofonla verilen canlı mesajlarla tahliyeyi veya bina içinde yer değiştirmeyi sağlayan anons sistemi şu yerlerde mecburidir:

(b) bendinde iki ölçüt "veya" ile bağlanır; biri yeter. Ölçüt "yapı inşaat alanı"dır, Ek-7'deki "bina toplam kapalı alanı" ile aynı ifade değildir; projede hangi alanın esas alınacağını idareyle netleştirin. Kılavuz, anons sistemi merkez ünitesinin besleme kablosunun ve hoparlör besleme kablolarının yangına dayanıklı tipte olmasını ister (s. 132); Madde 83/1-a da panelden sesli tahliye amplifikatör ve hoparlörlerine giden sinyal ve besleme kablolarının en az 60 dakika dayanıklı olmasını şart koşar. Kablo kuralları 82–83 yazısında.

81/8: cihazlar yalnız acil durum için

Sesli ve ışıklı uyarı cihazları yalnız yangın uyarısı ve diğer acil durum uyarıları için kullanılır. Anons sistemleri ise başka amaçlar için de kullanılabilir (genel anons, fon müziği), şartı yangın ve diğer acil durum anonslarının öncelik alması ve diğer kullanımları otomatik olarak devre dışı bırakmasıdır. Kılavuz, kurulan sistemin amacına uygun işletilmesini ve sürekliliğinin sağlanmasını ayrıca vurgular (s. 132).

Tasarım kontrol listesi

• Buton zorunlu mu? Öyleyse uyarı sistemi de zorunlu (81/1).
• Bina tehlikeli madde bulunan endüstri ya da depo mu? Ön uyarı yok (81/2).
• Işıklı uyarı nerede gerekli, istisna savunulabilir mi? (81/3)
• Tahliye stratejisi: bütün bina, kademeli ya da yalnız personel? (81/4)
• Her mahalde 150 cm'de ortam + 15 dBA; yatak odaları, banyo ve duşlarda 75 dBA (81/5)
• Yatak, alan, kullanıcı sayısı ve yükseklik anons eşiğini aşıyor mu? (81/7)
• Anons ortak kullanılacaksa acil durum önceliği otomatik mi? (81/8)

Buton, otomatik algılama, uyarı ve anons zorunluluğunu yangın algılama ve alarm zorunluluğu hesaplayıcısı madde atfıyla verir. Alarmın panele ve itfaiyeye iletimi Madde 76–77 yazısında.

Sık Sorulan Sorular

Yangın sireninin ses seviyesi BYKHY'ye göre kaç dBA olmalı?

Madde 81/5'e göre yerden 150 cm'de ölçülen seviye ortalama ortam ses seviyesinin en az 15 dBA üzerinde olmalı; uyuma bölümleri, banyo ve duşlarda en az 75 dBA olmalı. Cihaz 3 m'de en az 75, en çok 120 dBA verebilmelidir.

Hangi binalarda acil anons sistemi zorunlu?

Madde 81/7'ye göre yatak sayısı 200'ü aşan otel, motel ve yatakhanelerde; yapı inşaat alanı 5000 m²'yi aşan veya kullanıcı sayısı 1000'i aşan topluma açık binalarda, alışveriş merkezi, süpermarket, endüstri tesisi ve benzerlerinde; yapı yüksekliği 51,50 m'yi geçen bütün binalarda.

Fabrikada ön uyarı (gecikmeli alarm) kullanılabilir mi?

Tehlikeli maddelerin bulundurulduğu veya işlendiği endüstriyel binalarda ve depolama yapılarında kullanılamaz; her algılama tahliye uyarısını otomatik başlatır (81/2). Diğer binalarda ön uyarı, alarmın ekiplere gecikmesiz ulaşması şartıyla serbesttir.

Hastanede yalnız ışıklı uyarı yeterli mi?

Madde 81/3-b, sağlık hizmeti binalarında öngörüldüğü takdirde yalnız ışıklı uyarı cihazına izin verir. 81/4-b ise kendi başına çıkamayacak kişilerin bulunduğu binalarda uyarının yalnız tahliyeden sorumlu personele verilmesine izin verir.

Anons hoparlörü olan yerde ayrıca siren gerekir mi?

Hayır. Madde 81/5'e göre acil anons sistemi hoparlörü bulunan hacimlere ayrıca siren sistemi konması gerekli değildir. Anons sistemi başka amaçla da kullanılıyorsa acil durum anonsları öncelik almalı ve diğer kullanımı otomatik kesmelidir (81/8).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir