BYKHY Madde 76–77: Alarm Verme ve Yangın Paneli

Bir yangın algılandığında BYKHY üç ayrı kitlenin haberdar edilmesini ister: paneli izleyen personel, binada bulunan herkes ve yangınla mücadele edecek ekipler ile itfaiye. Madde 76 bu üç kanalı, Madde 77 ise yangın kontrol panelinin ve tekrarlayıcı panellerin nereye konacağını düzenler. İki madde kısa ama projede en sık atlanan kararları içerir: alarmın kime nasıl gideceği ve panelin başında kimin bulunacağı.

Madde 76: alarm üç kanaldan verilir

Sistem devreye girdiğinde alarm sesli ve ışıklı olarak ya da veri iletişimiyle verilir. Yönetmelik bunu üç bende ayırır. Aşağıdaki tablo her bendin hedefini ve aracını özetler.

(a) Panel göstergeleri. Alarmın ilk ulaştığı yer paneldir. Yönetmelik göstergenin türünü serbest bırakır: sesli uyarı, ışık ya da metin ekranı. Önemli olan, ana panelin yanında diğer izleme noktalarındaki tali ve tekrarlayıcı panellerin de aynı bilgiyi göstermesidir. Bu, Madde 77'deki tekrarlayıcı panel kuralıyla birlikte okunur.

(b) Bina kullanıcıları. Bent, binanın "kullanılan bütün bölümlerinden" söz eder. Yani uyarı cihazlarının kapsaması bina geneline yayılır; yalnız koridorlar ya da yalnız yangın katı yeterli kabul edilmez. Hangi istisnaların bulunduğu (aşamalı tahliye, yalnız personele uyarı, sağlık binalarında yalnız ışıklı uyarı) ve ses seviyeleri Madde 81 yazısında ayrıntılı anlatılıyor. Otomatik algılamanın zorunlu olduğu binada bu bent, uyarı cihazlarını da fiilen gerekli kılar; sitedeki algılama zorunluluğu hesaplayıcısı bu okumayı kullanır.

(c) Ekipler ve itfaiye. Binanın kendi acil durum ekipleri sesli ve ışıklı cihazlarla, itfaiye ise doğrudan hatlar veya başka iletişim ortamları üzerinden veri iletişimiyle uyarılır. Bu bent, Madde 82/1-f ile tamamlanır: acil durum kontrol sistemi yangını mahalli itfaiyeye, elektrik işletmesine, belediyeye, polis veya jandarmaya, kurum amirine, bina sahibine ve gerekli görülen diğer yerlere otomatik olarak bildirebilmelidir. İtfaiyeye ve ekiplere haber veren kabloların bina içindeki kısımları yangına en az 60 dakika dayanıklı olur (83/1-b), uzak izleme merkezine giden hatlar ise sürekli denetlenir (74/2). Kablo kuralları 82–83 yazısında.

Madde 77: panel nereye konur

Yangın kontrol panelleri ve tekrarlayıcı paneller için iki kural vardır:

• 77/1-a: kontrol ve tekrarlayıcı paneller binanın tercihen zemin katında veya kolay ulaşılabilir bir bölümünde ve sürekli görevli personel bulunan bir yerde kurulur.
• 77/1-b: panelin bulunduğu yerde personelin olmadığı zaman aralıkları varsa, bu sürelerde sürekli personel bulunan ikinci veya daha fazla mahalde tekrarlayıcı panel kurulur.

İlk kuralın iki ölçütü vardır: erişilebilirlik ve sürekli gözetim. "Tercihen zemin kat" bir öneri, "sürekli görevli personel" ise bir şarttır. Panel teknik bir odaya, bodrumdaki elektrik odasına ya da kilitli bir mekâna konursa erişim ölçütü zayıflar; kimsenin bulunmadığı bir yere konursa 76/1-a'daki gösterge kimseye ulaşmaz. Bu yüzden panel yeri mimari projeyle birlikte, işletmenin kimi nerede görevlendireceği bilinerek seçilmelidir.

İkinci kural, gece ya da hafta sonu boş kalan resepsiyon veya güvenlik odası gibi durumlar içindir. Bu durumda tekrarlayıcı panel, o saatlerde sürekli personel bulunan yere konur. Kural sayı sınırı koymaz: personel bulunan mahal birden fazlaysa birden fazla tekrarlayıcı gerekebilir.

Panelle ilgili diğer hükümler

• Kablolar (83/1-c, ç): ana panel ile tali ve tekrarlayıcı paneller arasındaki haberleşme ve besleme kabloları ile bütün panellere enerji sağlayan besleme kabloları yangına en az 60 dakika dayanıklı olur.
• Öncelik (82/2): bina otomasyonu gibi diğer sistemlerin kumandaları, yangında panelden yapılacak acil durum kontrol işlemlerini hiçbir şekilde engelleyemez.
• Mevcut bina (143): algılama sistemi şart olan mevcut binada, algılama veya uyarı sisteminin ana paneli binanın tamamına hizmet verecek şekilde bina sahibi veya kat malikleri tarafından yaptırılır. Ayrıntı mevcut bina yazısında.
• Devre dışı kalma (74/3): panel ya da sistem devre dışıyken korumasız bölgeler ek güvenlik personeliyle denetlenir.

Konvansiyonel ve adresli sistem: Kılavuz'un örneği

Yönetmelik sistem mimarisi seçmez. Kılavuz, Madde 76'nın yanında iki tipik mimariyi bir örnek şekille anlatır (Şekil 76, s. 129):

Şekildeki cihaz sayıları Kılavuz'un açıklayıcı örneğidir, yönetmelik sınırı değildir. Bir devreye ya da çevrime bağlanabilecek cihaz sayısını ve zon sınırlarını TS EN 54-14 ile panelin belgeleri belirler; NFPA 72'ye göre tasarlanan projede o standart. Kılavuz aynı şekilde, sistem elemanlarının TS EN 54'e göre tasarlanıp monte edilmesini ve cihaz ile kablolardaki kopma, kısa devre gibi arızaların panelce izlenmesini esas sayar. Zon tasarımına giriş için yangın alarm zon tasarımı yazısına bakabilirsiniz.

Ön uyarı ile ilişki

Madde 76 alarmın hangi kanallardan verileceğini söyler; ne zaman verileceğini ise 81/2 düzenler. Alarm sinyali yangınla mücadele ekiplerine ve eğitimli personele gecikmesiz ulaşmak şartıyla, sinyalin gerçek olup olmadığının araştırılmasına imkân veren bir ön uyarı sistemine izin verilir. Tehlikeli madde bulunan veya işlenen endüstriyel binalarda ve depolama yapılarında ise her algılama doğrudan tahliye uyarısını başlatır; ön uyarıya izin yoktur. Panel programlaması bu ayrıma göre yapılmalıdır.

Proje kontrol listesi

• Panel yeri: zemin kat veya kolay ulaşılabilir bölüm; sürekli görevli personel var mı? (77/1-a)
• Personelsiz saatler: hangi saatlerde, personel nerede? Tekrarlayıcı panel orada mı? (77/1-b)
• Göstergeler: ana, tali ve tekrarlayıcı panellerde alarm bilgisi görünüyor mu? (76/1-a)
• Uyarı cihazları kullanılan bütün bölümleri kapsıyor mu? (76/1-b, 81)
• İtfaiyeye ve ekiplere bildirim yolu tanımlı, otomatik ve denetimli mi? (76/1-c, 82/1-f, 74/2)
• Paneller arası ve panel besleme kabloları 60 dakika dayanıklı mı? (83/1-c, ç)
• Ön uyarı kullanılacaksa bina türü buna izin veriyor mu? (81/2)

Otomatik algılamanın ve butonun hangi binada zorunlu olduğu Madde 75 ve Ek-7 yazısında.

Sık Sorulan Sorular

Yangın alarm paneli BYKHY'ye göre nereye konmalı?

Madde 77/1-a'ya göre kontrol ve tekrarlayıcı paneller binanın tercihen zemin katında veya kolay ulaşılabilir bir bölümünde ve sürekli görevli personel bulunan bir yerde kurulur. Zemin kat bir tercih, sürekli personel ise şarttır.

Tekrarlayıcı panel ne zaman zorunlu olur?

Panelin bulunduğu yerde personelin olmadığı zaman aralıkları varsa, o sürelerde sürekli personel bulunan ikinci veya daha fazla mahalde tekrarlayıcı panel kurulur (77/1-b).

Yangın alarmının itfaiyeye otomatik iletilmesi zorunlu mu?

Madde 76/1-c itfaiyeye haber verilmesini doğrudan hatlar veya diğer iletişim ortamları üzerinden veri iletişimiyle tanımlar; Madde 82/1-f acil durum kontrol sisteminin yangını itfaiye ve diğer yerlere otomatik bildirebilmesini ister. Bina içindeki bildirim kabloları 60 dakika dayanıklı olur (83/1-b).

Konvansiyonel bir devreye kaç dedektör bağlanabilir?

Yönetmelik sayı vermez. Kılavuz'un örnek şekli devre başına 25–30, adresli çevrim başına 100–125 cihazdan söz eder (s. 129), ancak bu açıklayıcı bir örnektir. Bağlayıcı sınırlar TS EN 54-14 ve panelin belgelerindedir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir