NFPA 20-2025 yangın pompası sürücüsü olarak elektrik motoru, dizel motor ve buhar türbinini ya da bunların birleşimini kabul eder (4.7.2). Buhar türbinine özgü kurallar iki yerdedir: buhar beslemesinin güvenilirliği (4.23) ve Bölüm 13 (buhar türbini tahriki). NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre mevcut buhar tahrikli tesisler nadir, yeni tesisler çok nadirdir; standart, güvenilir buhar kaynağı olan türbini yine de kabul edilebilir sürücü sayar.

Kısaca: Buhar beslemesinin ve buhar sisteminin güvenilirliği her durumda dikkatle değerlendirilir; iletim borularının kesilme olasılığı da hesaba katılır (4.23.1.1, 4.23.1.2). Kazan basıncı 120 psi (8,3 bar) ve altındaysa türbin, kısma vanasında 80 psi (5,5 bar) gibi düşük basınçla pompayı anma hızında ve en yüksek yükte çevirebilir; daha yüksek kazan basıncında, buhar sürekli korunuyorsa 80 psi yerine olağan kazan basıncının %70’i esas alınır (13.1.2.1, 13.1.2.2). Hız regülatörü anma hızını tutar, bağımsız acil regülatör buharı yaklaşık %20 üstte keser (13.2.2.1, 13.2.2.5). Buhar manometresi kazan basıncının en az 1,5 katını, hiçbir durumda 240 psi’den (16,5 bar) azını göstermez (13.2.3.3).

NFPA 20-2025 buhar türbini tahrikli yangın pompası: kazan basıncına göre türbin kısma vanasında 80 psi ya da kazan basıncının yüzde 70’i, buhar manometresi en az 1,5 kat ve 240 psi; hız ekseninde yüzde 5 ayar bandı, yüzde 20 acil durdurma, yüzde 25 ve yüzde 40 rotor testleri
Buhar türbini sınırları. Kısma vanası basıncı (13.1.2.1, 13.1.2.2), manometre aralığı (13.2.3.3), regülatör ve acil regülatör (13.2.2), rotor test hızları (13.2.4). Kazan basıncı kullanıcı seçimidir; ibre ve %8 bandının konumu şematiktir.

Buhar beslemesinin güvenilirliği (4.23, Ek A.13.3)

Her durumda buhar beslemesinin ve buhar besleme sisteminin güvenilirliği dikkatle değerlendirilir (4.23.1.1); değerlendirme, mülkte ya da mülkü tehdit edebilecek bitişik binalarda iletim borularının kesilmesinin olası etkisini de kapsar (4.23.1.2). Ek A.13.3’e göre:

  • Yangın pompasının buhar hattı tercihen kazanlardan bağımsız bir hat olur ve mülkün herhangi bir yerindeki yangında zarar görmeyecek biçimde döşenir.
  • Kazanlardan çıkan diğer buhar hatları kazan dairesindeki vanalarla kontrol edilir; acil durumda bu hatlar kapatılıp buharın tamamı pompaya bırakılabilir. Türbin buhar hatlarında süzgeç önerilir.

El Kitabı (2022) yorumuna göre buhar türbinli pompa çoğu durumda birincil otomatik pompa değil, ikincil besleme olarak kullanılır; buhar kesilirse türbin de durur, bu yüzden yedek buhar kaynağı ya da farklı güç kaynaklı (dizel) bir pompa önerilir.

Türbin kabulü ve kapasitesi (13.1)

  • Yeterli güçte buhar türbinleri yangın pompası için kabul edilebilir tahrik makineleridir; güvenilirlikleri ticari işlerde kanıtlanmış olur (13.1.1.1, 13.1.1.1.1).
  • Türbin yangın pompasına doğrudan bağlanır (13.1.1.2). El Kitabı (2022): doğrudan bağlantı hizalama için esnek kaplini içerir; dişli istenmez, pompa ve sürücü aynı devirde döner.
  • Siparişte alıcı; anma hızındaki anma ve en yüksek pompa yükünü, anma hızını, kazan basıncını, mümkünse türbin kısma vanasındaki buhar basıncını ve kızgınlık derecesini bildirir (13.1.2.3).
Kazan basıncıTürbinin pompayı anma hızında ve en yüksek yükte çevirmesi için kısma vanasındaki en düşük basınçMadde
En çok 120 psi (8,3 bar)80 psi (5,5 bar); egzoz atmosfere, el vanası açık13.1.2.1
120 psi’nin (8,3 bar) üstü, buhar sürekli korunuyor80 psi yerine olağan kazan basıncının %70’i13.1.2.2

El Kitabı (2022) yorumuna göre 13.1.2.1’deki en yüksek ve en düşük basınç farkı, türbin çalışırken buhar borularındaki sürtünme kaybını temsil eder. Türbin seçiminde toplam buhar tüketiminin mevcut buhar beslemesiyle uyumu esas alınır (13.1.3.1); Ek A.13.1.3, buhar beslemesi elverdiğinde en güvenilir ve en sade olan tek kademeli türbini önerir. Çok kademeli türbin, pompa ısınma süresi gerekmeden hıza çıkacak biçimde tasarlanır (13.1.3.2). El Kitabı’na göre tasarımda pompanın %150 debide çalışması için yedek buhar öngörülmeli, türbin ılık tutulmalı ve soğuk ekipmana tam basınçlı buhar verilmemelidir.

Türbin gövdesi ve buhar bağlantıları (13.2.1)

  • Gövde, en az parça ya da boru sökülerek erişilebilecek biçimde tasarlanır (13.2.1.1); Ek A.13.2.1.1’e göre gövde dökme demir olabilir.
  • Gövdedeki yüksek buhar basıncını boşaltan emniyet valfi doğrudan türbin gövdesine bağlanır (13.2.1.2).
  • Ana kısma vanası türbine doğrudan bağlı yatay boru üzerindedir; besleme tarafında su ayağı bulunur ve bu ayak, türbine giden hattaki bütün kondensi otomatik boşaltan uygun bir kondenstopa bağlanır (13.2.1.3.1–13.2.1.3.3).
  • Buhar ve egzoz odalarında kondens drenleri bulunur; türbin otomatik kontrollüyse drenler uygun kondenstoplardan boşalır (13.2.1.3.4, 13.2.1.3.5). Egzoz borusu düşey boşaltıyorsa alt dirsekte vanasız, güvenli bir yere boşalan açık dren bulunur (13.2.1.3.6, 13.2.1.3.7).
  • Nozul odası, regülatör vanası gövdesi, basınç regülatörü ve buharın geçtiği diğer parçalar en yüksek sıcaklığa dayanan metalden yapılır (13.2.1.4).

Hız regülatörü, manometre, rotor ve mil (13.2.2–13.2.6)

KuralDeğerMadde
Hız regülatörüEn yüksek pompa yükünde anma hızını tutar13.2.2.1
Regülasyon aralığıYüksüzden tam yüke bütün yüklerde toplam yaklaşık %8; normal buhar basıncında el vanası kapalı ya da 80 psi’ye (5,5 bar) kadar [120 psi’yi aşan basınçta tam basıncın %70’ine kadar] düşük buhar basıncında el vanası açık13.2.2.2
Hız ayarıAnma yükünde yaklaşık %5 üstü ve %5 altı13.2.2.3
Acil regülatörBağımsız; buharı anma pompa hızının yaklaşık %20 üstünde keser13.2.2.4, 13.2.2.5
Buhar manometresiListeli, hız regülatörünün giriş tarafında; nozul odasında 0,25 in. (6 mm) manometre ağzı; en az kazan basıncının 1,5 katı, hiçbir durumda 240 psi (16,5 bar) altı değil; üzerinde “Steam” yazar13.2.3.1–13.2.3.4
RotorUygun malzeme; bir rotor tasarımının ilk ünitesi fabrikada anma hızının %40 üstünde tip testi, aynı tasarımın sonraki üniteleri %25 üstünde test13.2.4.1–13.2.4.3
MilYüksek kaliteli çelik; pompa ve türbin ayrı ünitelerse aralarında esnek kaplin; asılı rotorda tek parça mil ve yalnız iki yatak; kritik hız, türbin anma hızının %120’sine kadar sakıncalı titreşim olmadan çalışacak kadar yüksek13.2.5.1–13.2.5.4
YataklarKaymalı yatakta ayrık yatak kabuğu ve kapağı; bilyeli yatak ticari alanda yeterli sicil kazandıktan sonra kabul; yağ seviyesi görülebilir13.2.6.1–13.2.6.2.2

El Kitabı (2022) yorumuna göre şu anda listeli buhar türbini sürücüsü yoktur; sürücünün onayı mühendislik esaslarıyla hazırlanıp yetkili otoriteye sunulur.

Kurulum ve otomatik çalıştırma (13.3, Ek A)

Buhar beslemesi, egzoz ve kazan besleme ayrıntıları, buhar türbinli pompanın güvenilir ve etkili çalışması için dikkatle planlanır (13.3). Ek A.13.3 ve A.13.2.1.1’in önerileri:

  • Pompadaki kısma vanası buhar basıncına karşı kapanır, tercihen dolu diskli glob tiptir; sürgülü vanalar kolayca sızdırmaz yapılamadığı için istenmez.
  • Genelde pompayı besleyen buhar hattına basınç düşürücü vana konmaz; arızalanırsa hatta engel oluşturabilir. Çoğu durumda türbin, 13.2.1.2’deki emniyet valfi gövde basıncı 25 psi’yi (1,7 bar) aşmayacak boyutta seçilerek korunur; bu valf pompa odası dışına, mümkünse pompa görevlisinin görebileceği bir noktaya boşaltılır.
  • Egzoz borusu doğrudan atmosfere gider, hiçbir tip vana içermez ve kondensere, ısıtıcıya ya da başka bir egzoz sistemine bağlanmaz.
  • Olağan kazan beslemesi kesilirse pompa basmasından yaklaşık 2 in. (50 mm) çapında acil kazan besleme bağlantısı yapılabilir; pompada bir kontrol vanası, tercihen kazan dairesinde bir çek vana bulunur. İçme suyunu kirletme tehlikesi varsa bu yöntem kullanılmaz.
  • Otomatik çalışıp basınç sinyaliyle çalışmayı sürdürecek pompada, elle kontrol vanasının baypasına pilot tipi basınç kontrol vanası önerilir; türbin kontrol vanasına doğrudan etkili basınç regülatörü önerilmez (A.13.2.1.1).

Kabul testinde buhar türbini (14.2.6.9, 14.2.9)

Saha kabul testinde buhar türbini hızını 13.2.2’deki sınırlar içinde tutar (14.2.6.9). Acil regülatör vanası, düzeneğin yeterli çalıştığını göstermek için çalıştırılır; elle tetikleme kabul edilir (14.2.9.1, 14.2.9.2). Ek A.14.2.6’ya göre buhar türbini anında tam hızda çalışabilmek için her zaman ılık tutulur; otomatik çalışma elle vana işlemine ya da düşük hız süresine bağlı olmaz. Gövdedeki emniyet valfi açarsa buhar kesilir ve egzoz borusu kapalı bir vana ya da tıkanıklık için incelenir. Kabul testinin bütünü için yangın pompası saha kabul testi yazısına bakın.

Sahada sık hatalar

  • Türbini mevcut buhar beslemesiyle karşılaştırmadan seçmek: 13.1.3.1 toplam buhar tüketiminin beslemeyle uyumunu ister.
  • Egzoz borusuna vana koymak: Ek A.13.3’e göre egzoz borusu hiçbir tip vana içermez.
  • Düşey egzozun alt dirseğindeki drene vana takmak: 13.2.1.3.7’ye aykırıdır.
  • Acil regülatörü kabulde denememek: 14.2.9.1 çalıştırılmasını ister.

Kontrol listesi

  1. Buhar beslemesinin güvenilirliği ve iletim borusu kesilme etkisi değerlendirildi (4.23.1.1, 4.23.1.2).
  2. Türbin kapasitesi: 80 psi ya da %70 kuralı; sipariş bilgileri verildi (13.1.2.1–13.1.2.3).
  3. Buhar tüketimi besleme ile uyumlu; çok kademelide ısınma süresi yok (13.1.3.1, 13.1.3.2).
  4. Emniyet valfi gövdede; kısma vanası yatay hatta, su ayağı ve kondenstop; drenler (13.2.1.2–13.2.1.3.7).
  5. Regülatör, ±%5 ayar, %20’de acil regülatör (13.2.2.1–13.2.2.5).
  6. Listeli “Steam” manometresi, 6 mm ağız, en az 1,5 kat ve 240 psi (13.2.3.1–13.2.3.4).
  7. Kabulde hız 13.2.2 sınırlarında, acil regülatör denendi (14.2.6.9, 14.2.9).

Sık Sorulan Sorular

NFPA 20 buhar türbinini yangın pompası sürücüsü olarak kabul eder mi?

Evet. Kabul edilen sürücüler elektrik motoru, dizel motor, buhar türbini ya da bunların birleşimidir (4.7.2); yeterli güçte, güvenilirliği ticari işlerde kanıtlanmış buhar türbinleri kabul edilebilir tahrik makineleridir (13.1.1.1, 13.1.1.1.1). Buhar beslemesinin güvenilirliği her durumda değerlendirilir (4.23.1.1).

Türbin hangi buhar basıncında pompayı çevirebilmeli?

Kazan basıncı 120 psi (8,3 bar) ve altındaysa, kısma vanasında 80 psi (5,5 bar) gibi düşük basınçla anma hızında ve en yüksek pompa yükünde (13.1.2.1). Daha yüksek kazan basıncında, buhar sürekli korunuyorsa 80 psi yerine olağan kazan basıncının %70’i esas alınır (13.1.2.2).

Buhar türbininin acil regülatörü ne zaman devreye girer?

Bağımsız acil regülatör, buharı anma pompa hızının yaklaşık %20 üstünde keser (13.2.2.4, 13.2.2.5). Kabul testinde acil regülatör vanası çalıştırılır; elle tetikleme kabul edilir (14.2.9.1, 14.2.9.2).

Buhar manometresinin aralığı ne olmalı?

Listeli buhar manometresi hız regülatörünün giriş tarafındadır; kazan basıncının en az 1,5 katını, hiçbir durumda 240 psi’den (16,5 bar) azını göstermez ve üzerinde “Steam” yazar (13.2.3.1, 13.2.3.3, 13.2.3.4). Nozul odasında 0,25 in. (6 mm) manometre ağzı bulunur (13.2.3.2).

Buhar hattına basınç düşürücü vana konabilir mi?

Ek A.13.3 genelde konmamasını önerir: arızalanırsa hatta engel oluşturabilir; türbin çoğu durumda gövde basıncını 25 psi (1,7 bar) ile sınırlayan emniyet valfiyle korunur. Kullanılırsa salmastra kutusu ya da silindirde çalışan piston içermemesi, glob vanalı baypası olması ve türbin buhar borusundan küçük olması önerilir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 4.7.2; 4.23.1.1, 4.23.1.2; 13.1.1.1–13.1.3.2; 13.2.1.1–13.2.6.2.2; 13.3; 14.2.6.9; 14.2.9.1, 14.2.9.2; Ek A.13.1.3, A.13.2.1.1, A.13.3, A.14.2.6 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: 4.23, Bölüm 13.1–13.3.