Yangın pompası sisteme hiç su vermeden de çalışabilir; buna kapama (churn) koşulu denir. NFPA 20-2025 bu durumu, pompadan geçen tek suyun sirkülasyon relief vanasından boşalan küçük debi ya da dizel motorun soğutma suyu olduğu koşul diye tanımlar (3.3.43). Bu yazı sirkülasyon relief vanasının neden gerektiğini, boyutunu, yerini ve ayarını Bölüm 4.13 ile anlatır.

Kısaca: Her yangın pompasına yangın pompası hizmeti için listeli otomatik sirkülasyon relief vanası takılır (4.13.1). Anma debisi 2500 gpm (9462 L/dk) ve altındaki pompada nominal 0,75 in. (19 mm), 3000–5000 gpm (11.355–18.925 L/dk) pompada 1 in. (25 mm) olur (4.13.2). Basma tarafında, basma çek vanasından önce takılır (4.13.3) ve en düşük beklenen emme basıncındaki kapama basıncının altında açılacak şekilde ayarlanır (4.13.5).

NFPA 20-2025 sirkülasyon relief vanası: churn çalışmada basma tarafında, çek vanadan önce drene küçük akış; pompa debisine göre 0,75 in. ya da 1 in. boyut
Churn’de soğutma akışı. Sisteme su gitmezken vana küçük bir debiyi drene boşaltır (3.3.78.4.1, 4.13.7); konum basma tarafı, çek vanadan önce (4.13.3); boyut pompa debisine bağlı (4.13.2). Sıcaklık göstergesi şematiktir; standart sıcaklık değeri vermez.

Neden gerekir?

Standart sirkülasyon relief vanasını, ana relief vanadan ayrı ve bağımsız olan, az miktarda su boşaltarak pompayı soğutan vana diye tanımlar (3.3.78.4.1). Vana, pompa sisteme su vermeden çalışırken aşırı ısınmayı önleyecek kadar akış sağlamalıdır (4.13.7).

NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumu gerekçeyi açıkça yazar: churn’de çarktan suya sürekli enerji aktarılır ve su ısınır. Elektrikli pompalarda ve radyatörle soğutulan motorlu pompalarda soğutma suyunu bu vana sağlar. Vananın arızalanması ya da hiç konmaması aşırı ısınmaya ve pompa hasarına yol açabilir.

Kural tablosu

KonuKuralMadde
ZorunlulukHer yangın pompasına, yangın pompası hizmeti için listeli otomatik vana4.13.1
İstisna 1Basınçsız tank ya da kuyudan (can) emen düşey milli türbin pompası4.13.1.1
İstisna 2Motor soğutma suyunu pompa basmasından alan motorlu pompa4.13.1.2
Boyut≤ 2500 gpm (9462 L/dk): 0,75 in. (19 mm); 3000–5000 gpm (11.355–18.925 L/dk): 1 in. (25 mm)4.13.2
KonumBasma tarafı, basma çek vanasından önce4.13.3
Çok kademeli çok portlu pompaSon portun çek vanasından önce; ilk portun churn basıncının altında ayar4.13.4
AyarEn düşük beklenen emme basıncındaki kapama basıncının altında4.13.5
BoşaltmaDrene boşaltma imkânı; salmastra kutusu ya da damlama kenarı drenlerine bağlanmaz; dren akışı görülebilir4.13.8–4.13.10
TedarikGerekli yerde pompa üreticisi ya da yetkili temsilcisince sağlanan bağlantı parçalarından biri6.3.1(2)

Tablo 4.10.2’deki anma debileri 2500 gpm’den sonra doğrudan 3000 gpm’e geçtiği için 4.13.2’deki iki boyut bütün standart debileri kapsar; 5000 gpm (18.925 L/dk) üstü pompalar yetkili makam ya da listeleme kuruluşunca ayrıca incelenir (4.10.3).

Konum: neden çek vanadan önce?

El Kitabı (2022) yorumuna göre bağlantı, pompa gövdesinden akış geçmesi için pompanın basma tarafında olmalı ve dışarıya ya da pompa operatörünün akışı görebileceği bir döşeme süzgecine boşaltmalıdır. Çok portlu pompada vananın son porttan sonra olması her çarktan akış geçmesini sağlar; El Kitabı, bir port su verirken bile akış aşağısındaki portlar için soğutma akışı gerektiğini not eder (4.13.4 yorumu).

El Kitabı ayrıca vananın düşey konumda takılmasını önerir: yatay montajda tortunun vana yuvasında birikmesi vananın hızlı arızalanmasına yol açabilir. Bu bir standart şartı değil, El Kitabı önerisidir.

Değişken hızlı elektrikli pompa

  • Ek bir sirkülasyon relief vanası ya da sıcaklıkla çalışan relief vanası kullanılabilir (4.13.6).
  • Ek otomatik vana en düşük çalışma hızında açılacak şekilde ayarlanır (4.13.6.1). Ek A.4.13.6.1: akışsız durumda jokey pompa sistem basıncını ayarın üstünde tutup hız kontrolünü yavaşlatabilir; yine de pompayı soğutmak için az miktarda su boşaltmak gerekir.
  • Akışı en düşük hızda pompayı soğutacak kadarla sınırlayan kısıtlayıcı orifis konur (4.13.6.2). Ek A.4.13.6.2: bu ayar bypass çalışmaya göre çok düşük olduğundan bypass modunda drene giden debi çok büyük olur ve drenajı aşabilir; 4.13.1’deki vana ise sabit hızlı pompadaki gibi ayarlanır.

Ana relief vana emişe dönüyorsa

Ana relief vananın boşaltması pompa emişine döndürülmüşse, ana relief vananın akış aşağısına 4.13.2 ve 4.20.7’ye göre boyutlandırılmış, atmosfere boşaltan ikinci bir sirkülasyon relief vanası konur (4.20.7.1); bu vana ana relief vananın açılma ayarının altında çalışır (4.20.7.2). El Kitabı (2022) gerekçesi: Bölüm 4.13 vanası churn için tasarlanmıştır ve su ana relief vanadan akarken kapanabilir; ikinci vana bu sırada pompayı soğutur. Ayarı ana relief ayarının epey altında, en yüksek emme basıncının ise üstünde olmalıdır.

Isı eşanjörlü dizel motorda kontrol paneli yüksek soğutma suyu sıcaklığı sinyalinde görsel ve sesli alarm verir, acil çalışma ihtiyacı yoksa motoru durdurur (4.20.7.3); su depoya dönüyorsa bu şart aranmaz (4.20.7.3.1).

Sahada sık hatalar

  • Deneyde vanayı kapatmak: Ek A.14.2.6.1’e göre sirkülasyon vanasından boşalan küçük debi deney sırasında kapatılmamalıdır, çünkü pompayı aşırı ısınmadan korur; deneydeki en düşük debi koşulu, sisteme su gitmezken bu vanadan küçük akışın olduğu durumdur.
  • Salmastra ya da damlama drenine bağlamak: 4.13.9 yasaklar; standart gerekçe vermez.
  • Görünmeyen drenaj: dren akışı görülebilir olmalıdır (4.13.10).
  • Ana relief drenine bağlamak: El Kitabı, sirkülasyon relief vanası gibi cihazların boşaltmasının ana relief drenaj borusuna bağlanmamasını söyler (4.20.6.3 yorumu).
  • Değişken hızlı pompada orifissiz ek vana: A.4.13.6.2’ye göre bypass modunda drenaj aşılabilir.

Kontrol listesi

  • Vana listeli ve otomatik mi; istisna (4.13.1.1, 4.13.1.2) gerçekten geçerli mi?
  • Boyut pompa debisine uygun mu (4.13.2)?
  • Basma tarafında, çek vanadan önce mi (4.13.3)?
  • Ayar en düşük beklenen emme basıncındaki kapama basıncının altında mı (4.13.5)?
  • Dren ayrı ve akış görünür mü (4.13.8–4.13.10)?
  • Değişken hızda ek vana ve orifis, emişe dönen ana reliefte ikinci vana var mı (4.13.6, 4.20.7.1)?

Sık Sorulan Sorular

Sirkülasyon relief vanası ne işe yarar?

Pompa sisteme su vermeden (churn) çalışırken az miktarda su boşaltarak pompayı soğutur (NFPA 20-2025 3.3.78.4.1, 4.13.7). NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre churn’de su ısınır; vananın arızası ya da hiç konmaması aşırı ısınmaya ve pompa hasarına yol açabilir.

Sirkülasyon relief vanası hangi çapta olur?

Anma debisi 2500 gpm (9462 L/dk) ve altındaki pompalarda nominal 0,75 in. (19 mm), 3000–5000 gpm (11.355–18.925 L/dk) pompalarda 1 in. (25 mm) (4.13.2).

Sirkülasyon relief vanası nereye takılır?

Pompanın basma tarafına, basma çek vanasından önce (4.13.3). Çok kademeli çok portlu pompada son portun çek vanasından önce takılır ve ilk portun churn basıncının altında ayarlanır (4.13.4).

Hangi pompalarda sirkülasyon relief vanası gerekmez?

Basınçsız tank ya da kuyudan emen düşey milli türbin pompasında (4.13.1.1) ve motor soğutma suyunu pompa basmasından alan motorlu pompada (4.13.1.2).

Pompa deneyinde sirkülasyon vanası kapatılabilir mi?

Hayır. Ek A.14.2.6.1’e göre bu küçük boşaltma deney sırasında kapatılmamalıdır, çünkü pompayı aşırı ısınmadan korur.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 3.3.43, 3.3.78.4.1; 4.10.3, Tablo 4.10.2; 4.13.1–4.13.10; 4.20.7.1–4.20.7.3.1; 6.3.1; Ek A.4.13.6.1, A.4.13.6.2, A.14.2.6.1 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 4.13 (churn’de ısınma, konum, düşey montaj, çok portlu pompa), 4.20.6.3 ve 4.20.7.1 yorumları.