Yangın pompası seçilirken çoğu zaman yalnız etiketteki debi ve basınca bakılır. NFPA 20-2025 ise santrifüj pompanın bütün karakteristik eğrisine iki sınır koyar: kapalı vanada (churn) basma yüksekliği için bir tavan, anma debisinin %150’sinde bir taban. Bu yazı anma noktasını, bu iki sınırı ve pompanın hangi talep aralığı için seçileceğini standardın maddeleriyle anlatır.
Kısaca: Pompa, anma debisinin %150’sinde toplam anma basma yüksekliğinin en az %65’ini verir (6.2.1). Kapalı vanadaki (shutoff, churn) basma yüksekliği hiçbir pompa tipinde anma basma yüksekliğinin %140’ını aşamaz (6.2.2). Pompaya bağlı herhangi bir sistemin en büyük tek talebi anma debisinin %150’sinden büyük olamaz (4.10.1). Ek A, %140’ın üstünde emme koşullarının performansı etkileyebileceğini ve %90’ın altında kullanımın önerilmediğini ekler (A.4.10).

Eğrinin üç noktası
Standart sınırları yüzde olarak verir; mutlak değerler pompanın anma debisinden ve anma basıncından çıkar.
| Nokta | Debi | Basma yüksekliği | Madde |
|---|---|---|---|
| Churn (kapalı vana, shutoff) | 0 | Anma basma yüksekliğinin en çok %140’ı | 6.2.2 |
| Anma noktası | %100 (Tablo 4.10.2’deki değerlerden biri) | Anma basma yüksekliği; net basınç en az 40 psi (2,7 bar) | 4.10.2 |
| Aşırı yük (overload) | %150 | Toplam anma basma yüksekliğinin en az %65’i | 6.2.1 |
Aynı iki sınır dikey milli türbin pompada da geçerlidir (7.1.2.1, 7.1.2.2). Çok kademeli çok çıkışlı (multistage multiport) pompada her basma çıkışı iki şartı ayrı ayrı sağlar (6.2.1.1, 6.2.2.1).
Ek A.6.2 (açıklayıcı), listeli pompaların aynı anma değeri için farklı eğri şekillerine sahip olabileceğini belirtir: churn basma yüksekliği en az %101 ile en çok %140 arasında, %150 debideki basma yüksekliği en az %65 ile anma değerinin hemen altı arasında değişir. Şekil A.6.2 bu iki ucu “izin verilen en dik eğri” ve “düz eğri” olarak çizer. Beklenen eğriyi üretici verir; üretici, pompanın basma yüksekliği–debi ve fren gücü eğrilerini sertifikalı atölye testiyle alıcıya sunar (4.5.1).
Örnek: 1500 gpm, 100 psi pompa
NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumu Şekil A.6.2’yi 1500 gpm (5677 L/dk), 100 psi (6,9 bar) anma değerli bir pompayla örnekler. Bu pompa için standardın sınırları şöyle okunur:
- Churn: en çok 140 psi (9,7 bar) (6.2.2). El kitabı, üretici eğrisi yoksa churn noktasının çizim için aralığın ortası olan anma basıncının %120’si alınarak tahmin edilebileceğini, örnekte 120 psi kullanıldığını yazar.
- %150 debi: 2250 gpm’de (8516 L/dk) en az 65 psi (4,5 bar) (6.2.1).
El kitabı ayrıca emmedeki basıncın pompa eğrisine eklenerek basma eğrisinin bulunduğunu ve sistemin bütün bileşenlerinin pompanın oluşturduğu en yüksek basınca göre seçilmesi gerektiğini hatırlatır.
Pompa hangi talep için seçilir?
Kural tek bir üst sınırdır: pompaya bağlı herhangi bir yangın koruma sisteminin en büyük tek talebi anma debisinin %150’sine eşit ya da ondan küçük olmalıdır (4.10.1). Anma debisi Tablo 4.10.2’deki 21 değerden biridir: 25 gpm (95 L/dk) ile 5000 gpm (18.925 L/dk) arası. Pompa en az 40 psi (2,7 bar) net basınçta anma değerlendirilir (4.10.2). 5000 gpm’nin (18.925 L/dk) üstündeki pompalar yetkili makam ya da listeleme kuruluşunca ayrıca incelenir (4.10.3). Ek A.4.10.2, metrik sistemde standart debi değerleri olmadığı için tablodaki L/dk değerlerinin yumuşak dönüşüm olduğunu not eder.
Ek A.4.10 iki öneri ekler: anma debisinin %140’ından fazla debide kullanım emme koşullarından olumsuz etkilenebilir; %90’ının altında kullanım önerilmez. Aynı ek, seçimin işletme koşuluyla karıştırılmamasını ister: uygun emme koşullarında pompa, eğrisi üzerinde churn’den %150’ye kadar her noktada çalışabilir.
NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumu gerekçeyi açar: talebin %90–140 arasına düşmesi pompanın ne aşırı büyük seçilmesine ne de en yüksek çıkışında çalışmasına yol açar. Yıllarca çalışan bir pompa aşınıp %150’ye ulaşamayabilir; seçimi %150 noktasına dayanan pompada bu zamanla eksiklik doğurur. Talebin %90’ın altında kalması ise pompanın sisteme göre büyük olduğu anlamına gelir: daha yüksek güç ihtiyacı ve testte daha fazla su kullanımı.
Churn neden sınırlı?
Churn basıncı tesisatın en yüksek basıncını belirler. Net churn basıncı ile en yüksek statik emme basıncının toplamı, kot farkı düzeltilerek, sistem bileşenlerinin anma basıncını aşamaz (4.7.7.1). Bu şartı sağlamak için pompa tesisatındaki basınç tahliye vanaları ve basınç düşürücü cihazlar kullanılamaz (4.7.7.2). Ek A.4.7.7, tahliye vanasının olağan çalışmada sistem basıncını düşürmek için kabul edilebilir bir yöntem olmadığını ve 2003 baskısından önce bu uygulamanın kesin yasak olmadığını, böyle tesislerin hâlâ hizmette olabileceğini not eder. Değişken hızlı pompa sistem basıncını sınırlamak için kabul edilir (4.7.7.3.1). Ana tahliye vanasının ne zaman gerektiği ayrı yazıda.
Churn’de su akmasa da pompa döner. El Kitabı (2022) yorumuna göre santrifüj pompa kapalı sisteme karşı en yüksek bir basınca ulaşır ve soğumaya yetecek su boşaltıldıkça süresiz çalışabilir; suya verilen enerji ısıya dönüşür. Ek A.3.3.43 de akışsız çalışmada pompanın ısınmaması için az miktarda su boşaltılması gerektiğini belirtir; bu işi sirkülasyon relief vanası görür (4.13).
%150’nin ötesi: motor gücü
Etikette, %150’nin ötesindeki debiler dahil herhangi bir debide pompayı çalıştırmak için gereken en yüksek pompa gücü yazılır (4.11.3). Tahrik makinesi pompayı anma hızında, herhangi bir debideki en yüksek yükte çalıştıracak güçte seçilir (4.7.6). Ek A.4.7.6’ya göre santrifüj ve türbin pompalarda en yüksek fren gücü genellikle %150’nin ötesinde oluşur. Ek A.3.3.47 en yüksek güç ihtiyacının çoğunlukla %130–150 arasında görüldüğünü, %150’den sonra da artabileceğini, ancak NFPA 20’nin %150’nin ötesinde test istemediğini ekler.
Emme tarafı ve kabul testi
Su kaynağından alınabilecek basma yüksekliği pompa anma debisinin %150’si esas alınarak hesaplanır (4.6.5.1). Kaynak en düşük izin verilen emme basıncında %150’yi veremiyor ama anma debisinin %100’ü ile sistem talebinden büyük olanını verebiliyorsa, hesap o basınçtaki en yüksek debiyle yapılabilir (4.6.5.2); değer akış testiyle gösterilir (4.6.5.3). Sınırlar için pompa emme basıncı sınırları yazısına bakın.
Pompa, sürücü ve kontrol paneli kurulduğunda tek bir birim olarak standarda uygun performans gösterir ve sahada kabul testinden geçer (4.4.1, 4.4.2). Kabul testinde en düşük, anma ve tepe yükler onaylı test cihazlarından boşaltılan su miktarı ayarlanarak bulunur (14.2.6.3.3). Kaynak %150’yi veremiyorsa pompa, anma debisinin %100’ü ile sistemin en yüksek talebinden büyük olanında çalıştırılır (14.2.6.3.4). Test düzeni için test başlığı ve debimetre yazısı.
Sahada sık hatalar
- Churn’ü tahliye vanasıyla düşürmek: 4.7.7.2 bunu yasaklar; Ek A.4.7.7 kabul edilebilir bir yöntem olmadığını söyler.
- Talebi %150’ye denk getirmek: El Kitabı (2022), aşınan pompanın zamanla %150’ye ulaşamayabileceğini ve eksiklik doğacağını yazar.
- Pompayı fazla büyük seçmek: talebin anma debisinin %90’ının altında kalması önerilmez (A.4.10).
- Test sonucunu yalnız %140 / %65 sınırlarıyla karşılaştırmak: El Kitabı (2022) yorumuna göre NFPA 20 performansın pompanın özgün eğrisiyle karşılaştırılmasını ister; sınırlarla karşılaştırma özgün eğri bulunamadığında başvurulan bir yoldur.
Kontrol listesi
- Üreticinin sertifikalı atölye test eğrileri (basma yüksekliği–debi, fren gücü) dosyada (4.5.1).
- Anma debisi Tablo 4.10.2’de; net basınç en az 40 psi (2,7 bar) (4.10.2).
- Churn en çok anma basma yüksekliğinin %140’ı (6.2.2).
- %150 debide en az %65 (6.2.1).
- En büyük tek talep anma debisinin %150’sini aşmıyor (4.10.1); öneri %90–140 (A.4.10).
- Net churn + en yüksek statik emme basıncı (kot düzeltmeli) bileşen anma basıncını aşmıyor; tahliye vanasıyla çözülmemiş (4.7.7.1, 4.7.7.2).
- Etikette %150 ötesi dahil en yüksek pompa gücü yazılı (4.11.3).
Sık Sorulan Sorular
Churn basıncı nedir, sınırı ne?
Pompanın kapalı vanada, su akmazken verdiği basınçtır. Basma yüksekliği hiçbir pompa tipinde anma basma yüksekliğinin %140’ını aşamaz (NFPA 20-2025 6.2.2); dikey türbin pompada da aynı sınır geçerlidir (7.1.2.2).
Pompa %150 debide ne kadar basınç vermeli?
Toplam anma basma yüksekliğinin en az %65’ini (6.2.1). Örneğin 100 psi (6,9 bar) anma basınçlı pompa, %150 debide en az 65 psi (4,5 bar) verir.
Sistem talebi anma debisinin üstünde olabilir mi?
Evet; en büyük tek talep anma debisinin %150’sini aşmamak şartıyla (4.10.1). Ek A.4.10, %140’ın üstünde emme koşullarının performansı etkileyebileceğini ve %90’ın altında kullanımın önerilmediğini belirtir.
Churn yüksek çıkarsa tahliye vanası takılabilir mi?
Hayır. Net churn ile en yüksek statik emme basıncının toplamını bileşen anma basıncının altında tutmak için basınç tahliye vanası ya da basınç düşürücü kullanılamaz (4.7.7.1, 4.7.7.2). Değişken hızlı pompa sistem basıncını sınırlamak için kabul edilir (4.7.7.3.1).
Motor gücü hangi noktaya göre seçilir?
Pompayı anma hızında, herhangi bir debideki en yüksek yükte çalıştıracak güce göre (4.7.6). En yüksek fren gücü genellikle %150’nin ötesinde oluşur (A.4.7.6) ve etikette yazılır (4.11.3).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 4.4.1, 4.4.2; 4.5.1; 4.6.5.1–4.6.5.3; 4.7.6; 4.7.7.1, 4.7.7.2, 4.7.7.3.1; 4.10.1–4.10.3, Tablo 4.10.2; 4.11.3; 6.2.1, 6.2.1.1, 6.2.2, 6.2.2.1; 7.1.2.1, 7.1.2.2; 14.2.6.3.3, 14.2.6.3.4; Ek A.3.3.43, A.3.3.47, A.4.7.6, A.4.7.7, A.4.10, A.4.10.2, A.6.2, Şekil A.6.2 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 4.10 ve 6.2.