Yangın pompası kontrol panosu pompayı sistemdeki basınç düşüşüne göre çalıştırır. Bu basıncı panoya taşıyan küçük çaplı boru basınç algılama hattıdır (pressure sensing line). NFPA 20-2025 Bölüm 4.32, hattın nereden alınacağını, hangi malzemeden yapılacağını, nasıl sönümleneceğini ve nasıl test edileceğini tek tek yazar. Bu yazı kuralları madde numaralarıyla özetler; gerekçeleri yalnız standardın Ek A açıklamalarından ve NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumundan aktarır.
Kısaca: Jokey pompa dahil her kontrol panosunun kendi algılama hattı vardır (4.32.1). Bağlantı, o pompanın basma çek vanası ile basma kesme vanası arasından yapılır (4.32.2). Hat pirinç, K/L/M tipi sert bakır ya da 300 serisi paslanmaz çelikten, ½ in. (15 mm) anma ölçüsündedir (4.32.3). Hatta en az 5 ft (1,52 m) arayla, klapesinde 3/32 in. (2,4 mm) delik bulunan iki çek vana olur; su temizse bunların yerine delikli diyaframlı rakor kullanılabilir (4.32.4). İki test vanası düzeni bulunur (4.32.5) ve hatta kesme vanası olmaz (4.32.6).

Kural ne diyor?
| Konu | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Ayrı hat | Jokey pompa dahil her kontrol panosunun kendi hattı olur. | 4.32.1 |
| Çok kademeli, çok çıkışlı pompa | Her basma çıkış ağzı için yangın pompası panosuna ayrı hat; jokey pompa panosunda da her çıkış ağzı için ayrı hat. | 4.32.1.1, 4.32.1.1.1 |
| Bağlantı yeri | Pompanın basma çek vanası ile basma kesme (izolasyon) vanası arası. | 4.32.2 |
| Malzeme ve çap | Pirinç, K, L ya da M tipi sert bakır boru ya da 300 serisi paslanmaz boru veya tüp; fittingler ½ in. (15 mm) anma ölçüsü. | 4.32.3 |
| Sönümleme | En az 5 ft (1,52 m) arayla iki bronz ya da paslanmaz çek vana; bronz ya da paslanmaz klapede 3/32 in. (2,4 mm) delik. | 4.32.4.1 |
| Temiz su seçeneği | Çek vanalar yerine, korozyona dayanıklı diyaframında 3/32 in. (2,4 mm) delik olan taşlanmış yüzlü rakor (ground-face union). | 4.32.4.2 |
| Test vanaları | Tee, vana, kolu tapalı ikinci tee ve ikinci vanadan oluşan iki muayene–test vanası. | 4.32.5 |
| Kesme vanası | Hatta kesme vanası olmaz. | 4.32.6 |
| Çalıştırma | Anahtar düşük ayar noktasında devreye girince, pompa çalışmıyorsa çalıştırma dizisi başlar. | 4.32.7 |
Jokey pompanın algılama hattı da Bölüm 4.32’ye uyar (4.27.6.6).
Kontrol panosu tarafı
- Su borusu kontrol panosunun içine uzatılmaz (10.5.2.1.1.2); Ek A.10.5.2.1.1.2, boru ve ilgili cihazların panonun dışına bağlanabileceğini belirtir.
- Algılama cihazının içinde basınç sönümleyici (snubber) ya da kısıtlayıcı orifis olmaz (10.5.2.1.2); panonun parçası olarak cihazın önünde vana ya da başka kısıtlama bulunmaz (10.5.2.1.4).
- Pano ve pompanın çalışmasını denemek için algılama cihazındaki basıncı boşaltma imkânı sağlanır (10.5.2.1.7; dizel pano için 12.7.2.1.7).
- Basınç kayıt cihazı, her pano algılama hattındaki basıncı panonun girişinde kaydeder (10.5.2.1.8.2).
- Dizel pano maddelerinde de algılama hattında kesme vanası olmayacağı ayrıca yazılır (12.7.2.1.8).
Şekil A.4.32: test bağlantıları
Şekil A.4.32(a), elektrikli ve dizel yangın pompası ile jokey pompadaki her otomatik basınç anahtarının boru bağlantısını gösterir: hat, gösterge kontrol vanası ile çek vana arasındaki dişli bir çıkıştan alınır; ½ in. (15 mm) glob vanalar ve ¼ in. (6 mm) tapalarla A ya da B noktasında bir test bağlantısı bulunur. Şeklin notlarına göre dizel pompada solenoid boşaltma vanası A’da, B’de ya da pano kutusunun içinde olabilir; su darbeleri anahtarın ya da kaydedicinin düzensiz çalışmasına yol açarsa ek bir hava odası ya da darbe sönümleyici gerekebilir. Şekil A.4.32(b), dizel pompa kurulumunda yangın pompası ve jokey pompa hatlarını ayrı ayrı, her birinde en az 5 ft (1,5 m) çek vana aralığıyla çizer.
Neden böyle?
- Bağlantı yeri. Ek A.10.5.2.1, hattın basma çek vanası ile kontrol vanası arasına bağlanmasının, jokey pompa kontrol panosunu ve hattını sistemin tamamını boşaltmadan bakım için ayırmayı kolaylaştırdığını söyler. NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumu iki neden sayar: sistem ayrılmışken pompa test edilir ve basınç ayarları doğrulanır; hat, sistemin tamamı boşaltılmadan servis edilir.
- Ayrı hat. El Kitabı (2022) yorumuna göre ayrı hatlar pompaların çalıştırılmasında güvenilirliği artırır: bir hat tıkanırsa diğeri etkilenmez. El Kitabı, birleştirilmiş hatları 4.32.1’e aykırı bir kurulum örneği olarak gösterir.
- Delikli çek vanalar. El Kitabı (2022) yorumu bu çek vanaların pompa kalkışında oluşan basınç darbesini emmek için konduğunu, bu önlem olmadan pano içindeki basınç anahtarının zarar görebileceğini yazar. Vanalar, Şekil A.4.32(a)’daki gibi pompadan panoya akışı kısıtlayacak, panodan pompaya akışta açılacak yönde takılır.
- Sert malzeme. Ek A.4.32.3, yumuşak bakır borunun kolay hasar gördüğü için kullanılamadığını söyler. Aynı ek, boru anma ölçüsünün yaklaşık iç çapa, tüp ölçüsünün dış çapa dayandığını hatırlatır: ½ in. (15 mm) boru, ⅝ in. (16 mm) ya da 0,625 in. (15 mm) dış çaplı tüpe karşılık gelir.
- Elektronik sensör denetimi. Ek A.10.5.2.1.3.1’e göre solenoid boşaltma vanası açıldığında hattaki kısıtlayıcı orifis, transdüserdeki basıncı sıfıra yakın tutar; sensörün 10 psi altında okuduğu bu sırada doğrulanır. Otomatik çalıştırmada okuma 10 psi (0,68 bar) ile panonun en yüksek anma basıncının %3,33’ünden büyük olanı aşarsa pano sesli ve görsel sinyal verir (10.5.2.1.3.1).
- Kesme vanası yasağı. Standart ve El Kitabı bu yasak için ayrı bir gerekçe vermez; kural kesindir (4.32.6).
Kurala aykırı uygulamalar
- Yangın pompası ve jokey pompa hatlarını tek boruda birleştirmek: El Kitabı (2022) bunu 4.32.1’e aykırı kurulum olarak gösterir.
- Bağlantıyı basma kesme vanasının sistem tarafından almak: 4.32.2’ye aykırıdır; El Kitabı’nın saydığı iki imkân bu konumda sağlanmaz.
- Hatta kesme vanası koymak (4.32.6, 12.7.2.1.8).
- Yumuşak bakır boru kullanmak (A.4.32.3).
- Su borusunu panonun içine uzatmak (10.5.2.1.1.2).
Kontrol listesi
- Jokey pompa dahil her kontrol panosunun kendi hattı var mı? (4.32.1)
- Çok çıkışlı pompada her çıkış ağzı için ayrı hat var mı? (4.32.1.1)
- Bağlantı basma çek vanası ile basma kesme vanası arasında mı? (4.32.2)
- Hat pirinç, K/L/M sert bakır ya da 300 serisi paslanmaz; ½ in. (15 mm) mi? (4.32.3)
- İki delikli çek vana arası en az 5 ft (1,52 m), delik 3/32 in. (2,4 mm) mi; ya da su temizse delikli diyaframlı rakor mu? (4.32.4)
- Tee–vana–tapalı tee–vana düzeninde iki test vanası var mı? (4.32.5)
- Hatta kesme vanası yok mu? (4.32.6)
- Su borusu panonun içine girmiyor mu? (10.5.2.1.1.2)
Basınç ayarlarının ilk çalıştırmada nasıl doğrulandığı için pompa basınç ayarı yazısına, kontrol panosunun genel işlevleri için kontrol panosu yazısına bakın.
Sık Sorulan Sorular
Yangın pompası ve jokey pompa aynı algılama hattını paylaşabilir mi?
Hayır. NFPA 20-2025 4.32.1’e göre jokey pompa dahil her kontrol panosunun kendi hattı olur. NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumu, ayrı hatların güvenilirliği artırdığını ve bir hat tıkanırsa diğerinin etkilenmediğini belirtir.
Algılama hattı nereden bağlanır?
Pompanın basma çek vanası ile basma kesme vanası arasından (4.32.2). Ek A.10.5.2.1’e göre bu konum, sistemin tamamını boşaltmadan panoyu ve hattı bakım için ayırmayı kolaylaştırır; El Kitabı (2022) sistem ayrılmışken test ve ayar doğrulama imkânını da ekler.
Hatta neden delikli çek vana var?
4.32.4.1 en az 5 ft (1,52 m) arayla, klapesinde 3/32 in. (2,4 mm) delik bulunan iki çek vana ister. El Kitabı (2022) yorumuna göre bunlar pompa kalkışındaki basınç darbesini emer; bu önlem olmadan pano içindeki basınç anahtarı zarar görebilir. Su temizse delikli diyaframlı rakor kullanılabilir (4.32.4.2).
Algılama hattına bakım için kesme vanası konabilir mi?
Hayır, hatta kesme vanası olmaz (4.32.6; dizel pano için 12.7.2.1.8). Test için tee–vana–tapalı tee–vana düzenindeki iki test vanası kullanılır (4.32.5).
Algılama hattında yumuşak bakır boru kullanılabilir mi?
Hayır. Ek A.4.32.3, yumuşak bakırın kolay hasar gördüğü için kullanılamadığını belirtir. Hat pirinç, K/L/M tipi sert bakır ya da 300 serisi paslanmaz çelikten ½ in. (15 mm) olur (4.32.3).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 4.27.6.6; 4.32.1–4.32.7; 10.5.2.1.1.2, 10.5.2.1.2, 10.5.2.1.3.1, 10.5.2.1.4, 10.5.2.1.7, 10.5.2.1.8.2; 12.7.2.1.7, 12.7.2.1.8; Şekil A.4.32(a), A.4.32(b); Ek A.4.32.3, A.10.5.2.1, A.10.5.2.1.1.2, A.10.5.2.1.3.1 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 4.32.