Yangın pompasının basma tarafı churn (kapama) basıncını taşır, geri akışı keser ve pompayı sistemden ayırır. NFPA 20-2025 pompa dairesindeki bütün borular için genel kuralları Bölüm 4.15’te, basma hattına özgü kuralları Bölüm 4.17’de verir. Emme tarafı için emme borusu: dirsek ve redüksiyon yazısına bakın.

Kısaca: Basma bileşenleri pompa basma flanşından basma vanasının sistem tarafına kadar uzanan boru, vana ve fittingslerdir (4.17.1). Basınç sınıfları, pompa anma hızında kapamada çalışırken oluşan en yüksek toplam basma yüksekliğine yeterli ve yangın sisteminin sınıfından düşük olmamalıdır (4.17.3). Toprak üstünde flanşlı, dişli ya da kanallı mekanik bağlantılı çelik boru kullanılır (4.17.4); metal olmayan esnek bağlantı parçası basmada kullanılmaz (4.17.1.1). Basma düzeneğinde listeli çek vana ya da geri akış önleyici, onun sistem tarafında listeli göstergeli sürgülü ya da kelebek vana bulunur (4.17.7, 4.17.8). Standardın izin verdiği durumlar dışında basma borusuna basınç düzenleyici konmaz (4.17.11).

NFPA 20-2025 yangın pompası basma hattı: basma flanşından basma vanasının sistem tarafına kadar basma bileşenleri, çek vana ya da geri akış önleyici, göstergeli vana, seri pompada kelebek vana ve basma borusunda basınç düşürücü yasağı
Basma hattı nerede başlar, nerede biter? Basma bileşenleri pompa basma flanşından basma vanasının sistem tarafına kadardır (4.17.1). Listeli çek vana ya da geri akış önleyici ve onun sistem tarafında göstergeli vana bulunur (4.17.7, 4.17.8). Çipler geri akış önleyici, seri pompa ve basınç düşürücü durumlarını gösterir. Boru dizilimi ve akış şematiktir.

Basma hattının sınırı

Basma bileşenleri, pompa basma flanşından basma vanasının sistem tarafına kadar uzanan boru, vana ve fittingslerdir (4.17.1). Çok kademeli çok portlu pompada aynı tanım her port için o portun basma flanşından o portun basma vanasına kadar uygulanır (4.17.2). NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre basma vanasından sonraki borular NFPA 20’nin kapsamı dışındadır; beslediği sistemin standardına, örneğin NFPA 13 ya da NFPA 14’e göre tasarlanır.

Pompa dairesindeki bütün borular (4.15)

KonuKuralMadde
Boru malzemesiToprak üstünde çelik boru; yer altı emme ve basma borusuna bağlantı hariç4.15.1.1
Aşındırıcı suÇelik emme borusu montajdan önce galvanizlenir ya da içi batık yüzeyler için önerilen boyayla boyanır4.15.1.2
AstarKalın bitümlü astar kullanılmaz4.15.1.3
BirleştirmeDişli, flanşlı, kaynaklı, mekanik ya da kanallı bağlantı veya onaylı diğer fittingsler4.15.2.1
Kayar tip (slip-type) fittings4.16.6’ya uygun takılır ve boru kaymaya karşı mekanik olarak tespit edilirse4.15.2.2
Daraltıcı orifisli parçalar4.32.4.1 çek vanaları, orifis rakorları, orifis plakaları, debimetreler: iç muayene imkânı ya da sökülebilir boru; kalıcı etiket4.15.2.3, 4.15.3
Köpük konsantresi ve katkı borusuBu kullanımda aşınmayan malzeme; galvanizli boru yok4.15.4.1, 4.15.4.2
Atmosfere boşaltan drenajMetal ya da polimer malzeme olabilir4.15.5
Askı ve depremAskılar NFPA 13 Bölüm 17’ye; deprem koruması gerekiyorsa NFPA 13 Bölüm 18’e göre4.15.6.1, 4.15.6.2
Kesme ve kaynakPompa dairesinde şaloma kesme ve kaynak NFPA 51B’ye göre yapılırsa izinli4.15.7

Ek A.4.15.1 toprak üstündeki çelik boruların dış yüzünün boyalı tutulmasını önerir. El Kitabı (2022) yorumu flanşlı fittingsin rijitlik sağladığını ve özellikle emmede teşvik edildiğini, kanallı fittingsin daha fazla tespit gerektirebileceğini, plastik (PVC, CPVC), cam elyafı ve polietilen fittingsin emme ve basma borusunda kullanılamayacağını yazar. Aynı yoruma göre daraltıcı orifisler korozyon ve tıkanma için düzenli muayene edilir; köpük konsantresi galvanizi pul pul kaldırabilir.

Ek A.4.15.6, NFPA 13 kurallarının pompaları, kontrol panolarını, sürücüyü, yakıt tanklarını (donanımı dahil), test başlığı borusunu, relief vana borusunu ve egzoz susturucularını kapsamadığını belirtir. Ek A.4.15.7’ye göre pompa yerindeyken emme ya da basma borusunda kaynak yapılıyorsa kaynak topraklaması kaynakla pompanın aynı tarafına bağlanır; standart gerekçe vermez.

Basma borusu (4.17.1.1–4.17.6)

  • Basınç sınıfı: basma bileşenleri, pompa anma hızında kapamada çalışırken oluşan en yüksek toplam basma yüksekliğine yeterli olur ve yangın sisteminin sınıfından düşük olamaz (4.17.3). El Kitabı (2022) yorumu bu basıncı anma hızındaki churn basıncı ile pompa girişindeki emme basıncının toplamı olarak tarif eder; hesapta öngörülebilen en yüksek emme basıncı kullanılır.
  • Boru ve bağlantı: toprak üstünde flanşlı, dişli ya da kanallı mekanik bağlantılı çelik boru kullanılır (4.17.4). Ek A.4.17.4 boruya kaynaklı flanşı tercih eder; El Kitabı (2022) yorumuna göre dişli flanş zamanla sızıntıya ve buna bağlı korozyona daha yatkındır, 4.17.4 de düz ya da pahlı uçlu kilitlemeli vana ve fittingsi basma borusunda dışarıda bırakır.
  • Esnek bağlantı: basma borusunda metal olmayan esnek pompa bağlantı parçası kullanılamaz (4.17.1.1).
  • Basınç testi: bütün basma borusu NFPA 13’e göre hidrostatik teste tabi tutulur (4.17.5).
  • Çap: basma borusu ve fittingsi Bölüm 4.28’deki çaplardan küçük olamaz (4.17.6); tablo test başlığı ve debimetre yazısındadır. Ek A.4.17.6, pompa(lar) anma debisinin %150’sinde çalışırken basma borusundaki hızın 20 ft/s’yi (6,1 m/s) aşmayacağı bir çap önerir.

Çek vana, geri akış önleyici ve basma vanası

Basma düzeneğine listeli bir çek vana ya da geri akış önleyici konur (4.17.7); çek vananın yangın sistemi tarafına listeli göstergeli sürgülü ya da kelebek vana takılır (4.17.8).

  • El Kitabı (2022) yorumuna göre çek vana suyun pompaya geri akmasını önler; pompa dururken geri akış basınç dalgası kaynağı olabilir, yaylı darbe önleyici (anti-slam) çek vanalar geri akışı azaltarak dalgayı küçültür.
  • Ek A.4.17.7: büyük sistemlerde otomatik kontrol pompayı durdurduğunda geri akış ciddi su darbesi yapabilir; böyle bir durum bekleniyorsa basma hattına listeli su darbesi önleyici çek vana konmalıdır. Yüksek binalarda otomatik kumandalı pompalar dururken su darbesi sorun çıkarabilir.
  • Geri akış önleyici çek vananın yerine konursa bypass borusunda ek bir geri akış önleyici gerekebilir. Basınç algılama hattı geri akış önleyicinin listesini bozmadan son çek vana ile son kontrol vanası arasına bağlanabiliyorsa basma kontrol vanası gerekmez; bağlanamıyorsa hat geri akış önleyici ile basma kontrol vanası arasına bağlanır ve geri akış önleyici basma vanasının yerini tutmaz, çünkü algılama hattı ayrılabilmelidir (A.4.17.7, A.4.17.8).
  • El Kitabı (2022) yorumuna göre basma tarafındaki kesme vanaları pompanın çalışmasını etkilemediği için OS&Y olmayan onaylı göstergeli vanalar kullanılabilir; seri pompalarda önceki pompanın basması sonrakinin emmesi olduğundan önceki pompa(lar)da hem emme hem basma vanası OS&Y sürgülü vanadır. Seri pompalar arasına kelebek vana konmaz (4.17.9).

Basınç düzenleyiciler

Standardın izin verdiği durumlar dışında basma borusuna basınç düzenleyici cihaz konmaz (4.17.11); Ek A.4.17.11 bu konuda 4.7.7.2’ye gönderir. El Kitabı (2022) yorumu, NFPA 20 kapsamının basma kontrol vanasında bittiğini ve bu vanadan sonraki düzenleyicileri yasaklamadığını belirtir; tasarımcının hedefi pompayı sistem ihtiyacına uydurmaktır. Aynı yorum, statik koşulda çalışan basınç düzenleyicilerin sistem güvenilirliğini düşürdüğünü, pilot kumandalı vanalarda süzgeç tıkanırsa vananın açılmayabileceğini ve yuvaları düzenli çalıştırılmayan cihazların kapalı konumda arızalanabileceğini yazar.

Yetkili makam emmede pozitif basınç istiyorsa listeli, emme basıncına duyarlı bir emme basıncı düzenleyici vana pompa ile basma çek vanası arasına konabilir (4.17.10.1, 4.17.10.2); ayrıntı pompa emme basıncı sınırları yazısındadır.

Sahada sık hatalar

  • Basmada metal olmayan esnek bağlantı: 4.17.1.1’e aykırıdır.
  • Bileşen sınıfını yalnız anma basıncına göre seçmek: 4.17.3 kapama basıncını ister; El Kitabı en yüksek emme basıncının eklenmesini söyler.
  • Dişli flanş: Ek A.4.17.4 kaynaklı flanşı tercih eder.
  • Seri pompalar arasında kelebek vana: 4.17.9 yasaklar.
  • Fazla basıncı basma borusunda düşürmek: 4.17.11 izin vermez.

Kontrol listesi

  1. Basma bileşenlerinin sınıfı kapama basıncına ve sistem sınıfına uygun (4.17.3).
  2. Toprak üstünde flanşlı, dişli ya da kanallı çelik boru; metal olmayan esnek bağlantı yok (4.17.4, 4.17.1.1).
  3. Basma borusu hidrostatik test edildi, çapı Bölüm 4.28’den küçük değil (4.17.5, 4.17.6).
  4. Listeli çek vana ya da geri akış önleyici ve sistem tarafında göstergeli vana var (4.17.7, 4.17.8).
  5. Seri pompalar arasında kelebek vana, basma borusunda izinsiz basınç düzenleyici yok (4.17.9, 4.17.11).
  6. Orifisli parçalar etiketli ve muayene edilebilir (4.15.2.3, 4.15.3).

Sık Sorulan Sorular

Basma borusu hangi basınç sınıfında olmalı?

Basma bileşenleri, pompa anma hızında kapamada (churn) çalışırken oluşan en yüksek toplam basma yüksekliğine yeterli olmalı ve yangın sisteminin sınıfından düşük olmamalıdır (NFPA 20-2025 4.17.3). NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumu bu değere öngörülebilen en yüksek emme basıncının eklenmesini söyler.

Basma borusunda hız sınırı var mı?

Zorunlu kural en küçük çaptır: boru ve fittingsler Bölüm 4.28’den küçük olamaz (4.17.6). Ek A.4.17.6 ayrıca anma debisinin %150’sinde basma borusundaki hızın 20 ft/s’yi (6,1 m/s) aşmayacağı bir çap önerir.

Çek vana yerine geri akış önleyici kullanılabilir mi?

Evet; basma düzeneğine listeli çek vana ya da geri akış önleyici konur (4.17.7). Ek A.4.17.7’ye göre bu durumda bypass borusunda da ek bir geri akış önleyici gerekebilir ve basınç algılama hattının bağlantı yeri basma kontrol vanasının gerekip gerekmediğini belirler.

Basma vanası kelebek vana olabilir mi?

Evet; çek vananın sistem tarafına listeli göstergeli sürgülü ya da kelebek vana konur (4.17.8). Seri pompalar arasına ise kelebek vana konmaz (4.17.9); El Kitabı (2022) yorumu seri düzende önceki pompa(lar)ın emme ve basma vanası için OS&Y sürgülü vana ister.

Basma borusuna basınç düşürücü konabilir mi?

Standardın izin verdiği durumlar dışında hayır (4.17.11). El Kitabı (2022) yorumuna göre NFPA 20 kapsamı basma kontrol vanasında biter; o vanadan sonrası beslenen sistemin standardına tabidir ve hedef pompayı ihtiyaca uydurmaktır.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 4.15.1.1–4.15.7; 4.16.1.2; 4.17.1–4.17.11; 4.7.7.2; 4.28; Ek A.4.15.1, A.4.15.6, A.4.15.7, A.4.17.4, A.4.17.6, A.4.17.7, A.4.17.8, A.4.17.11 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 4.15 ve 4.17.