Elektrikli yangın pompası kontrol panosunun içinde güç, şebekeden motora sırayla aşırı gerilim tutucu, yalıtıcı anahtar, devre kesici ve motor kontaktöründen geçer; kilitli rotor aşırı akım koruması ve sinyal cihazları bu yola eşlik eder. NFPA 20-2025 madde 10.4 bu bileşenlerin her birine şart koyar. Panonun yeri ve muhafazası ayrı bir yazının (10.1–10.3) konusudur.

Kısaca: Her fazdan toprağa aşırı gerilim tutucu bulunur; 600 V üstü panolarda ve 10 kV darbeye dayanıklı ya da UL 1449’a göre listeli panolarda gerekmez (10.4.1). Yalıtıcı anahtar ve devre kesici en az motor tam yük akımının %115’ini taşır (10.4.2.3, 10.4.3.3.1(1)). Kesici termal olmayan algılamalıdır, ani açma ayarı tam yük akımının en çok 20 katıdır ve tam gerilimle kalkışta açmaz (10.4.3.3.1, 10.4.3.3.1.1). Yalıtıcı anahtar ile motor arasındaki tek diğer aşırı akım cihazı kilitli rotor korumasıdır: kilitli rotor akımında 8–12 saniyede, en az %300 tam yük akımında 3 dakikada açar (10.4.4). Hızlanma 10 saniyeyi geçmez (10.4.5.2.2). Motor akımı herhangi bir fazda %120’yi 12 saniye aşarsa susturulabilir sinyal verilir (10.4.6.4).

NFPA 20-2025 kontrol panosu bileşenleri: her fazdan toprağa aşırı gerilim tutucu, en az yüzde 115 yalıtıcı anahtar, ani açması tam yük akımının en çok 20 katı olan devre kesici, kilitli rotor akımında 8 ile 12 saniye ve en az yüzde 300’de 3 dakika açan kilitli rotor koruması, kontaktör ve motor; yüzde 120’de 12 saniye aşırı yük sinyali
Şebekeden motora. Aşırı gerilim tutucu (10.4.1), yalıtıcı anahtar (10.4.2), devre kesici (10.4.3), kilitli rotor koruması (10.4.4), kontaktör (10.4.5) ve sinyaller (10.4.6). Akım ekseni şematiktir; eşikler standarttandır.

Bileşen bileşen kurallar

BileşenKuralMadde
Aşırı gerilim tutucuIEEE C62.1 ya da C62.11’e uygun, her fazdan toprağa; hat geriliminin üstündeki dalgaları bastıracak değerde. 600 V üstü panolarda ya da pano IEEE C62.41’e göre 10 kV darbeye hasarsız dayanıyorsa veya UL 1449’a göre listeliyse gerekmez10.4.1.1–10.4.1.4
Yalıtıcı anahtarElle kullanılan motor devre anahtarı ya da beygir gücü motordan az olmayan kalıplı kutulu anahtar; ya da amper değeri en az %115 FLC ve kilitli rotor akımını kesebilen kalıplı kutulu anahtar. Kendini koruyan ani koruması olabilir ama aynı panodaki kesici açmadıkça açmaz. Dışarıdan kullanılır; amper değeri en az %115 FLC10.4.2.1.1–10.4.2.3
Etiket ve kolAnahtar ve kesicinin kullanım sırasını gösteren talimat etiketi (10.3.7.3 etiketinin parçası olabilir). Anahtar 10.4.2.1.2’ye uymuyor ya da kesiciyle kilitli değilse “kesici kapalıyken bu anahtarı açmayın, kapatmayın” uyarısı. Kilitli değilse kol, diğer elle tutulan yaylı mandallıdır10.4.2.4, 10.4.2.5
Devre kesiciYalıtıcı anahtarın yük tarafına doğrudan bağlı, her topraklanmamış iletkene bir kutup; dışarıdan kullanılır, koldan bağımsız açar, yanında en az 3/8 in. (10 mm) harfli “Circuit breaker — disconnecting means” levhası10.4.3.1, 10.4.3.2
Kesicinin elektrik özellikleriSürekli akım en az %115 FLC; termal olmayan algılama; ani kısa devre koruması; 10.1.2.2 uygunluk değerini sağlayan kesme kapasitesi; normal ve acil kalkış ve çalışmada açmama; ani açma ayarı en çok 20 × FLC10.4.3.3.1
Kalkışta ve yeniden kalkıştaDuran motoru doğrudan hatta kalkıştırırken açmaz; çalışan pompanın gücü kesildiğinde ya da 3 saniyeden kısa sürede yeniden kalkışta açmaz (3 s içinde yeniden kalkışı önleyen kontrol devresi varsa bu şart uygulanmaz)10.4.3.3.1.1, 10.4.3.3.1.2
Akım sınırlayıcılar (kesicinin parçasıysa)Tek değerli; %300 FLC’yi en az 30 dakika taşır; kilitli rotor akımında açmaz; doğru değerde yedek takım pano içinde10.4.3.3.2
Kilitli rotor aşırı akım korumasıYalıtıcı anahtar ile motor arasında gerekli ve izinli tek diğer aşırı akım cihazı; panonun içinde. Endüksiyon motorunda zaman gecikmeli: kilitli rotor akımında 8–12 s, en az %300 FLC’de 3 dakika. DC motorda ani tip, en az %400 FLC. Ayar görsel olarak belli; açtıktan hemen sonra aynı özellikle sıfırlanabilir; açma kesiciyi açarak, kesici harici elle sıfırlamalı10.4.4.1–10.4.4.3
Motor kontaktörü ve yol vermeBeygir güçlü, manyetik, her topraklanmamış iletkende kontak; çalışma ve kalkış kontaktörleri kilitli rotor akımına göre boyutlanır. Düşük gerilimle yol vermede zamanlı otomatik hızlanma; hızlanma en çok 10 s. Yol verme dirençleri en az 1 saat boyunca her 80 s’de bir 5 s kalkışa; reaktör ve ototrafolar UL 508 Tablo 113.1’e uyar10.4.5.1–10.4.5.5
Bobinler500 V ve altı panolarda kontaktör bobinleri doğrudan ana gerilimden, trafo üzerinden değil; 500 V üstü–600 V arasında trafoya izin var; DC bobinler koşullu olarak sistem DC kaynağından10.4.5.6
Tek faz sensörleriTek fazda kalkışı önleyebilir; çalışan motoru ayırmaz; sensör arızası yerel görsel sinyal verir10.4.5.7
Toprak kaçağıİletkenleri korumak için gerekenden düşük akımda motoru açan ya da ayıran toprak kaçağı koruması yoktur; kesiciyi açtırmayan izlemeye izin vardır10.4.5.8, 10.4.5.9

FLC: motor tam yük akımı. 10.4.5.4.2’ye göre 200 hp üstü reaktör ve ototrafolar UL 508 Tablo 113.1 Kısım 4 yerine Kısım 3’e göre tasarlanabilir.

Neden böyle?

  • Ek A.10.4.1: tutucunun çalışması yalıtıcı anahtarı ya da kesiciyi açtırmamalıdır. NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre tutucu, hat dalgalarının pano bileşenlerine zarar vermesini ya da onları çalışmaz hale getirmesini önler.
  • %115: El Kitabı’na göre motorun hizmet faktörü nedeniyle tam yük akımının %115’ini çekmesine izin verilir (bkz. 9.5.2.2(1)).
  • Uyarı etiketi: El Kitabı’na göre kısa devreyi elle kapatıp kesebilen yalnız kesicidir; bunu yalıtıcı anahtarla denemek yangın ya da çarpma tehlikesi doğurabilir.
  • Termal olmayan algılama: El Kitabı’na göre termal elemanlar sıfırlamadan önce soğuma süresi ister; şart, yangında açan kesicinin beklemeden yeniden kurulabilmesini sağlar.
  • Tam gerilimle kalkışta açmama: El Kitabı’na göre bütün panolarda acil çalıştırma mekanik kolu vardır ve yol verme tipi ne olursa olsun motoru doğrudan hatta kalkıştırır. Ek A.10.4.3.3.1.1’e göre yalıtıcı anahtar da açmamalıdır.
  • 3 saniye: El Kitabı’na göre bu gecikme motorun geri EMK’sinin sönmesine ve normal bir kalkışa izin verir.
  • 8–12 s: El Kitabı’na göre amaç, sıkışmış bir pompayı kurtaracak kadar uzun süre kalkış torku uygulamaktır. Ek A.10.4.4.3(4): kilitli rotor nedeniyle açan cihaz, motor aşırı ısınma için incelenmeden ve neden giderilmeden art arda ikiden fazla sıfırlanmamalıdır.
  • Ek A.10.4.5.8: düşük düzeyli toprak ya da kaçak akımlarında açan modüller acil durumda açma ihtimali nedeniyle yasaktır; motor ve devre düşük toprak akımlarını genellikle hasarsız tolere eder.

Pano üzerindeki sinyaller (10.4.6)

  • Güç var göstergesi, motor kontaktörünün (varsa baypas kontaktörünün) hat uçlarında bütün fazları izler; pilot lamba ise değiştirmek için erişilebilir (10.4.6.1.1, 10.4.6.1.2).
  • Faz sırasının ters olması görsel göstergeyle belirtilir (10.4.6.2.1); El Kitabı’na göre ters fazda pompa geriye döner, çok sınırlı su verir ve uzun sürerse zarar görür.
  • Pano motor çalışıyor durumundayken görsel gösterge yanar (10.4.6.3).
  • Motor akımı herhangi bir fazda tam yük akımının %120’sini 12 saniye aşarsa susturulabilir görsel ve sesli sinyal verilir (10.4.6.4).
  • Birden çok güç kaynağı varsa faz kaybı ve faz sırası izlemesi, bütün kaynaklar izlenmek şartıyla kontaktör hat uçlarının öncesinde yapılabilir (10.4.6.1.3, 10.4.6.2.2).

Uzak alarmlar ve kontaklar (10.4.7, 10.4.8)

Pompa odası sürekli gözetim altında değilse, en çok 125 V’luk ayrı, güvenilir ve denetimli bir kaynaktan beslenen sesli ya da görsel sinyaller sürekli gözetim altındaki bir noktada bulunur (10.4.7.1). Bu sinyaller şunları gösterir (10.4.7.2):

SinyalMadde
Pompa ya da motor çalışıyor10.4.7.2.1
Faz kaybı (motor çalışırken ya da dururken, bütün fazlar izlenir)10.4.7.2.2
Faz sırası ters10.4.7.2.3
Pano alternatif kaynağa bağlı (9.3.2 için iki kaynak varsa)10.4.7.2.4
Alternatif kaynak yalıtıcı anahtarı ya da kesicisi açık veya atmış10.4.7.2.5
Pano ya da sistem arızası: toprak kaçağı sinyali (varsa), basınç algılama cihazı sinyalleri, değişken hız arızaları, çalışmama, motor aşırı yükü, tek faz, anma değeri üstü basınç, düşük rezervuar seviyesi, izin verilen en düşük emme basıncı10.4.7.2.6

Panoda 10.4.7.2.1–10.4.7.2.3 ve 10.4.7.2.6 için, transfer anahtarı varsa ayrıca 10.4.7.2.4 ve 10.4.7.2.5 için uzak gösterge kontakları bulunur (10.4.8). Ek A.10.4.7’ye göre alarm devresinin güç kaynağını denetlemek için pano, denetlenen alarm devresi gücü kesildiğinde çalışacak biçimde düzenlenebilir.

Kontrol listesi

  1. Aşırı gerilim tutucu var mı ya da 10.4.1.3 / 10.4.1.4 istisnası belgeli mi?
  2. Yalıtıcı anahtar ve kesici en az %115 FLC; ani açma en çok 20 × FLC mi? (10.4.2.3, 10.4.3.3.1)
  3. Uyarı ya da talimat etiketi ve kesici levhası yerinde mi? (10.4.2.4, 10.4.3.2(3))
  4. Kilitli rotor koruması kilitli rotor akımında 8–12 s, en az %300 FLC’de 3 dakikaya ayarlı ve ayar görünür mü? (10.4.4.3)
  5. Motoru düşük akımda açan toprak kaçağı koruması yok mu? (10.4.5.8)
  6. Uzak alarmlar en çok 125 V’luk denetimli kaynaktan, sürekli gözetimli noktada mı? (10.4.7.1)

Sık Sorulan Sorular

Yangın pompası devre kesicisi hangi akıma göre seçilir?

Sürekli akım değeri motor tam yük akımının en az %115’i, ani açma ayarı en çok 20 katıdır; kesici termal olmayan algılamalıdır ve tam gerilimle kalkışta açmaz (10.4.3.3.1, 10.4.3.3.1.1).

Kilitli rotor koruması ne zaman açar?

Endüksiyon motorunda kilitli rotor akımında 8–12 saniyede, en az %300 tam yük akımında 3 dakikada; açma kesiciyi açarak yapılır ve cihaz hemen sıfırlanabilir (10.4.4.3). Ek A.10.4.4.3(4) motor incelenmeden art arda ikiden fazla sıfırlamamayı önerir.

Panoda toprak kaçağı koruması olabilir mi?

İletkenleri korumak için gerekenden düşük akımda motoru açan ya da ayıran toprak kaçağı koruması olmaz (10.4.5.8); kesiciyi açtırmayan toprak kaçağı izlemesine izin vardır (10.4.5.9).

Aşırı gerilim tutucu her panoda gerekir mi?

Her fazdan toprağa gerekir; 600 V üstü panolarda ve pano 10 kV darbeye IEEE C62.41’e göre hasarsız dayanıyorsa ya da UL 1449’a göre listeliyse gerekmez (10.4.1.1–10.4.1.4).

Motor aşırı yük sinyali ne zaman verilir?

Motor akımı herhangi bir fazda tam yük akımının %120’sini 12 saniye aşınca susturulabilir görsel ve sesli sinyal verilir (10.4.6.4); motor aşırı yükü uzaktaki pano ya da sistem arızası sinyaline de dahildir (10.4.7.2.6).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 10.4.1.1–10.4.1.4; 10.4.2.1.1–10.4.2.5.2; 10.4.3.1–10.4.3.3.2; 10.4.4.1–10.4.4.3; 10.4.5.1–10.4.5.9; 10.4.6.1.1–10.4.6.4; 10.4.7.1–10.4.7.2.6; 10.4.8; Ek A.10.4.1, A.10.4.3.3.1.1, A.10.4.4.3(4), A.10.4.5.8, A.10.4.7 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: 10.4.1.1, 10.4.2.3, 10.4.2.4, 10.4.3.3.1(2), 10.4.3.3.1.1, 10.4.3.3.1.2, 10.4.4.3(1)(a) ve 10.4.6.2.1 yorumları.