Kısa cevap: Hayır. FM DS 8-33 Tablo 1 (madde 2.4, s.7) kararı konteyner tipine bağlar. Yanıcı açık kutular veya tel raf içinde yanıcı kapalı kutular kullanılıyorsa 6 ft (1,8 m) üstündeki karuseller için raf içi sprinkler önerilir. Yanmaz konteyner kullanılıyorsa DS 8-34'e yönlendirilir; madde 2.3.4 (s.6) uyarınca menteşeli kapaklı yanmaz konteynerlerde veya kutular arası boşluk nominal 25 mm ve altındaysa raf içi sprinkler gerekmez ve tavanda 10 mm/dk yoğunluk 186 m² alanda yeterli sayılır.

Karusel korumasında ilk soru raf yüksekliği değil, konteyner tipidir. FM DS 8-33 Tablo 1 (madde 2.4, s.7) kararı buradan başlatır: yanıcı kutu kullanılıyorsa 1,8 m üstündeki karuselde tavan ve raf içi (in-rack) sprinkler birlikte, yanmaz konteyner kullanılıyorsa DS 8-34 kapsamında korunur. Sıra bozulursa hesabın tamamı yanlış zeminde kurulur.

Kaynak, FM Global DS 8-33, Carousel Storage and Retrieval Systems (Eylül 2004, Interim Revision Nisan 2025, 18 sayfa). Aşağıdaki her sayısal değer veri sayfasının bölüm ve sayfa numarasıyla verilmiştir.

Üç Karusel Tipi ve Fiziksel Karakteri

Madde 2.1 (s.3) yatay, dikey ve "up and over" olmak üzere üç tipi kapsar; madde 3.1 (s.12-14) bunların fiziksel karakterini verir.

Yatay karusel en yaygın tiptir; çoğu 8 ila 16 ft (2,4 ila 4,9 m) yüksekliktedir, rafları genellikle 2 ft (0,6 m) derinliğin altındadır. Enine baca boşluğu genellikle yalnız 1-1/2 in (38 mm) kadardır; buna karşılık iki uzun kol arasındaki boyuna baca 1-1/2 ila 2 ft (460 ila 610 mm) genişliğindedir ve kapalı değilse sabit koruma için iyi erişim sağlar (madde 3.1.1, s.13). Dikey karusel bir dönme dolap gibi çalışır; her ünite küçüktür, taban alanı genellikle 50 ft² (4,6 m²) altında ve yüksekliği 20 ft (6 m) altındadır (madde 3.1.2, s.14).

Madde 3.1.1 kritik bir saha gerçeğini de kayda geçirir: açık tel raf ya da sepet tipi kutu kullanılsa bile istif genellikle o kadar sıkıdır ki dolu raf gibi davranır. "Açık raf, su geçer" varsayımı karuselde çalışmaz.

Kararın Başladığı Yer: Konteyner Tipi

Tablo 1 (madde 2.4, s.7) bir karar tablosudur:

Durum Yapılacak
Yanıcı açık kutu; tel raf içinde yanıcı kapalı kutu; istifin dolu raf gibi davranması ve yanıcı taban; ya da DS 8-9'a göre raf içi sprinkler gerektiren yükseklik ve emtia sınıfı 1,8 m üstündeki karuseller için madde 2.4.2 uyarınca raf içi sprinkler, madde 2.4.1 uyarınca tavan sprinkleri
Yukarıda sayılmayan karusel düzenleri DS 8-9'a göre koru
Yanmaz konteyner kullanan karuseller DS 8-34'e göre koru

Madde 2.3.4 (s.6) yanmaz konteyner tarafında iki koşuldan biri sağlanırsa raf içi sprinkler gerekmediğini söyler: konteynerlerin menteşeli kapağı olması, ya da bir konteynerin üstü ile üstteki konteynerin altı arasındaki boşluğun nominal 1 in (25 mm) ve altında olması. Her iki durumda da tavanda 0,25 gpm/ft² (10 mm/dk) yoğunluğun en uzak 2.000 ft² (186 m²) alanda sağlanması yeterli görülür. Gerekçe fizikseldir: kapak veya dar boşluk suyun alt kademelere inmesini sağlar ve konteyner içinde su birikip yapısal çökmeye yol açmasını önler.

Emtia sınıflandırması için madde 2.3.1 (s.6) DS 8-1'e yönlendirir; ürün plastik konteyner içinde elleçleniyorsa sınıflandırmanın en az genleştirilmemiş plastik olması gerektiğini örnek verir. Ayrıntı için DS 8-1 emtia sınıflandırması yazısına bakın.

Tavan Sprinkler Tasarımı

Tablo 2 (madde 2.4.1, s.7) yanıcı açık veya kapalı kutulu karuseller için tavan su talebini verir; satırlar herhangi bir istif yüksekliği için geçerlidir. Tüm satırlarda orifis 1/2 in (15 mm) ve sıcaklık 286°F (141°C):

Emtia sınıfı Tekli/çift sıra raf Çoklu sıra raf
Class 1-2 6 mm/dk / 186 m² 6 mm/dk / 186 m²
Class 3 8 mm/dk / 186 m² 8 mm/dk / 186 m²
Class 4 10 mm/dk / 186 m² 10 mm/dk / 186 m²
Genleştirilmiş ve genleştirilmemiş plastik 12 mm/dk / 186 m² 12 mm/dk / 279 m²

Tablodaki "Class 4" satırı veri sayfasının 2004 tarihli sınıflandırmasını yansıtır: DS 8-1'in Nisan 2014 revizyonunda Class 4 ayrı sınıf olarak kaldırılmış, bu emtia kartonlu genleşmemiş plastik (CUP) olarak ele alınmıştır (DS 8-1 Ek B). Emtia sınıfı güncel DS 8-1'e göre belirlenmelidir. Tablonun iki notu tasarımı belirler. Not 1: değerler, en üst raf içi kademesinin üstündeki istifin en fazla 5 ft (1,5 m) olduğu kabulüne dayanır; aşılırsa bir raf içi kademesi daha eklenir. Not 2: karuseller, üniteler arasındaki 3-1/2 ft (1,1 m) koridorlarla tanımlanan toplam derinliğe göre tekli, çift veya çoklu sıra raf sayılabilir.

Boşluk kuralı nettir: madde 2.4.1.2 (s.7) tavan deflektörü ile istif üstü arasında en az 3 ft (0,9 m) ister; madde 2.3.5 (s.6) aynı şartı 36 in (915 mm) olarak tekrar eder. Karuseller üstündeki boşluk 20 ft'i (6,1 m) aşıyorsa madde 2.4.1.3 (s.7-8) ayrı bir çözüm kurar: karusellerin üstüne sürekli bir yanmaz asma tavan 3 ila 10 ft (0,9 ila 3 m) yükseklikte serilir, sprinklerler altına konur ve asma tavan en dış sprinkler sırasından her yönde en az 2 ft (0,6 m) taşar. Asma tavan üstündeki çatı sprinklerleri Class 1 için en az 6 mm/dk, Class 2, 3, 4 ve plastik için 8 mm/dk yoğunluğu 2.000 ft² (186 m²) alanda sağlar ve bu talep, asma tavan altındaki talebe eklenmez.

Raf İçi Sprinkler: Karuselin Kalbi

Madde 2.4.2 (s.8) raf içi sprinklerleri karuselin ortasındaki boyuna (iç) baca boşluğuna yerleştirir. Tablo 3 (s.9) debileri verir; tüm satırlarda orifis 1/2 veya 17/32 in (15 veya 20 mm) ve sıcaklık 165°F (74°C):

  • Yanıcı açık kutu, Class 1-3. Tekli sıra rafta tek kademe kuruluysa 6 sprinkler, her biri en az 22 gpm (84 L/dk); birden fazla kademede 10 sprinkler, her biri 84 L/dk (en uzak iki hatta 5'er). Çift ve çoklu sıra rafta 10 sprinkler, her biri 84 L/dk.
  • Yanıcı açık kutu, Class 4. Tekli sırada tek kademe 8, birden fazla kademe 14 sprinkler, her biri 84 L/dk; çift ve çoklu sırada 14 sprinkler (en uzak iki hatta 7'şer).
  • Yanıcı açık kutu, plastik (genleştirilmiş ve genleştirilmemiş). Aynı sayılar, ancak sprinkler başına en az 30 gpm (114 L/dk).
  • Yanıcı kapalı kutu, Class 1-4 ve genleştirilmemiş plastik. Talep, açık kutu plastik ile aynıdır; düşey aralık en fazla 10 ft (3 m), yatay aralık en fazla 4 ft (1,2 m) ve şaşırtma yoktur.

Açık kutulu satırlarda düşey aralık en fazla 5-6 ft (1,5-1,8 m), yatay aralık 7-8 ft (2,1-2,4 m) ve yerleşim şaşırtmalıdır; çok kademeli düzende kademeler arası şaşırtma yaklaşık 4 ft (1,2 m) olur (madde 2.4.2.1). Tavan ve raf içi talepleri bağlantı noktasında hidrolik olarak dengelenir. Raf içi yerleşimin genel mantığı için raf içi sprinkler tasarımı yazısına bakabilirsiniz.

İki özel durum: madde 2.4.8.3 (s.11) iç yüzey kapalıysa iç bacadaki sprinklerlerin etkisiz kalacağını söyler ve sprinklerleri dış yüzeyin 6 in (150 mm) içine ya da komşu karuseller arasındaki bacaya alır. Madde 2.4.9.1 (s.12) dikey karusellerde tepe noktasının (apogee) altına ek bir sprinkler sırası ister.

Duman Bacası, Ayırma ve Asma Kat

Baca (madde 2.2.2, s.3). Veri sayfasındaki koruma, çatı bacası ve duman perdesi bulunmayan yapı kabulüne dayanır. Madde 2.2.2.1.1 gerekçeyi verir: yangın deneyleri otomatik bacaların maliyet etkin olmadığını ve sprinkler su talebini artırabileceğini göstermiştir. Kalıcı bacalar yalnız el ile çalıştırılacak biçimde düzenlenir; mevzuat otomatik baca istiyorsa 360°F (182°C) eritken kullanılır, eriyip düşen tip baca kullanılmaz. Duman, soğutma aşamasında saçak hizasındaki pencere, kapı ve otomatik olmayan egzoz sistemleriyle atılır (madde 2.2.2.2.1). Aynı yaklaşımın depo çatısındaki karşılığı için çatı eğimi, skylight ve ventilasyon sınırları yazısına bakın.

Ayırma (madde 2.3.2, s.6). Değerli mal yoğunlaşmışsa hasarı tek karusele sınırlamak için iki yol vardır: karusel yüzleri arasında en az 3-1/2 ft (1,1 m) ayırma, ya da her karuselin hafif sac, oluklu metal veya 1/2 in (13 mm) kontrplak gibi bir bölmeyle ayrılması. Uçlar 3-1/2 ft (1,1 m) içinde başka yanıcıya bakıyorsa, duman algılamayla otomatik kapanan bir kepenk konur.

Asma kat (mezzanine; madde 2.2.3, s.3-6). Asma katların ızgara yerine dolu yapılması önerilir. Dolu asma kat istifin ötesine en az 2 ft (0,6 m) uzatılır. Altındaki sprinklerler Tablo 2'ye göre, deflektör ile alt istif arasında en az 3 ft (0,9 m) boşlukla kurulur; bu boşluk yoksa madde 2.2.3.1.5 devreye girer: her baca ve koridora 8 ila 10 ft (2,4 ila 3 m) yatay aralıkla sprinkler konur ve su talebi Class 1-3 için en uzak 10 sprinklerden her biri 84 L/dk, Class 4 için 14 sprinkler 84 L/dk, plastik için 14 sprinkler 114 L/dk üzerinden kurulur. Dolu asma katta üst ve alt talepler bağımsız belirlenebilir (madde 2.2.3.1.4); ızgara asma katta ise eşzamanlı olmaları ve dengelenmeleri istenir (madde 2.2.3.2.4).

Hortum, Algılama ve Yatay Karusel İstisnası

Madde 2.4.5.1 (s.10) karuselin her noktasına ulaşacak sayıda 1-1/2 in (38 mm) hortum ister; iç hortum akışları için en az 100 gpm (380 L/dk), iç ve dış birleşik akışlar için 500 gpm (1.900 L/dk) pay bırakılır. Bir yangın alanında yalnız tek bir küçük karusel varsa 250 gpm (950 L/dk) birleşik pay kabul edilebilir; küçük karusel, 200 ft² (19 m²) ve altında taban alanı kaplayan ve 8 ft (2,4 m) yüksekliği aşmayan karuseldir.

Madde 2.4.4 (s.10) duman algılamayı Tablo 4 ile karara bağlar: dumanın hızla görülebildiği, karuselin dumana veya suya çok hassas olmadığı ve ölü adam kumandasının bulunduğu düzende algılama gerekmez. Dedektör kullanılıyorsa yatay aralık en fazla 15 ft (4,6 m) olur ve tek bir dedektörün çalışmasıyla karusel hareketi durdurulup alarm verilir. Madde 2.4.7 (s.10-11) beklentiyi yazar: koruma yangını yaklaşık 200 ila 250 ft² (19 ila 23 m²) alanla sınırlar; bu kabul edilemezse algılama ve ayırma ile alan yaklaşık 100 ft² (9,5 m²) mertebesine indirilir.

Tek gerçek sadeleştirme madde 2.4.8.1 ve Tablo 5'tedir (s.11). Yatay karusel istifi en fazla 8 ft (2,4 m) ve bina yüksekliği en fazla 25 ft (7,6 m) ise yalnız tavan sprinkleriyle koruma kabul edilebilir: 15 ft (4,6 m) bina yüksekliğinde standart 17/32 in (20 mm) orifisli sprinklerle 0,60 gpm/ft² / 3.500 ft² (24 mm/dk / 325 m²), ya da iri damlalı (large-drop) sprinklerle 15 sprinkler 50 psi (3,4 bar); 20 ft (6,1 m) için 20 sprinkler ve 25 ft (7,6 m) için 25 sprinkler, yine 50 psi (3,4 bar) ve yalnız iri damlalı sprinklerle. Sınırlar aşılırsa Tablo 2 ve Tablo 3 düzenine dönülür. İri damlalı sprinklerin montajı DS 2-0'a göre yapılır; bkz. DS 2-0 tesisat saha rehberi. Yanmaz konteynerli karuseller için DS 8-34 ASRS koruma yazısına bakın.

Saha Notu

Raf içi boru ağının karusel çelik yapısı tarafından taşınmasını DS 8-33 yasaklamaz, ancak madde 2.4.3.1 (s.10) bir şart koyar: boru raflardan taşınıyorsa branşman ile ana hat bağlantısında esnek yivli (grooved) kaplin kullanılır. Gerekçe veri sayfasında yazılıdır; karusel yapısının titreşimi raf içi boru sistemine olumsuz etki eder. Aynı bölüm DS 1-2'de tanımlı 50 ila 500 yıllık deprem bölgelerinde sprinkler iniş borularında (drop) esnek salınımlı bağlantı ve mekanik darbeye açık sprinklerlerde çarpma bariyeri ister. Konteyner tipini soran Tablo 1 atlanıp doğrudan DS 8-9 tablolarına gidilmemelidir; Tablo 1 hangi koruma yolunun izleneceğini belirler.

Kontrol Listesi

  • ☐ Emtia sınıflandırması DS 8-1'e göre, ürün artı ambalaj artı konteyner üzerinden yapıldı (madde 2.3.1)
  • ☐ Tablo 1 karar tablosu uygulandı; yanmaz konteynerde DS 8-34 yoluna geçildi (madde 2.4)
  • ☐ Tavan yoğunluğu ve alanı Tablo 2'den; sprinkler 286°F (141°C) ve 1/2 in (15 mm) orifis
  • ☐ En üst raf içi kademesi üstündeki istif 1,5 m ile sınırlandı (Tablo 2 Not 1)
  • ☐ Tavan deflektörü ile istif arası en az 0,9 m (madde 2.4.1.2 ve 2.3.5)
  • ☐ Raf içi sprinkler sayısı, debisi, aralığı ve şaşırtması Tablo 3'e göre çizime işlendi
  • ☐ Tavan ve raf içi talepleri bağlantı noktasında dengelendi (madde 2.4.2.1)
  • ☐ Çatı bacası el kumandalı; zorunlu otomatik bacada 182°C eritken, drop-out tip yok (madde 2.2.2.1.1)
  • ☐ Asma kat dolu seçildi; boşluk yoksa madde 2.2.3.1.5 su talebi uygulandı
  • ☐ Hortum payı 380 L/dk iç ve 1.900 L/dk birleşik olarak eklendi (madde 2.4.5.1)
  • ☐ Duman algılama Tablo 4 ile değerlendirildi; tek dedektör karuseli durduruyor (madde 2.4.4)
  • ☐ Raf içi boru raftan taşınıyorsa esnek yivli kaplin ve salınımlı bağlantı var (madde 2.4.3)

SSS

Karusel depolamada raf içi sprinkler her zaman gerekli mi?

Hayır. FM DS 8-33 Tablo 1 (madde 2.4, s.7) kararı konteyner tipine bağlar. Yanıcı açık kutular veya tel raf içinde yanıcı kapalı kutular kullanılıyorsa 6 ft (1,8 m) üstündeki karuseller için raf içi sprinkler önerilir. Yanmaz konteyner kullanılıyorsa DS 8-34'e yönlendirilir; madde 2.3.4 (s.6) uyarınca menteşeli kapaklı yanmaz konteynerlerde veya kutular arası boşluk nominal 25 mm ve altındaysa raf içi sprinkler gerekmez ve tavanda 10 mm/dk yoğunluk 186 m² alanda yeterli sayılır.

Karusel üstünde çatı duman bacası kullanılabilir mi?

DS 8-33 madde 2.2.2 (s.3) nettir: veri sayfasındaki koruma, çatı bacası ve duman perdesi bulunmayan yapı kabulüne dayanır. Madde 2.2.2.1.1 yangın deneylerine dayanarak otomatik bacaların maliyet etkin olmadığını ve sprinkler su talebini artırabileceğini belirtir. Kalıcı baca varsa yalnız el ile çalıştırılacak şekilde düzenlenir; yerel mevzuat otomatik baca istiyorsa 360°F (182°C) eritken kullanılır, eriyip düşen (drop-out) tip baca kullanılmaz.

Yatay karuselde raf içi sprinklerden kaçınmak mümkün mü?

Evet, dar bir istisna içinde. DS 8-33 madde 2.4.8.1 ve Tablo 5 (s.11), yatay karusel istifi en fazla 8 ft (2,4 m) ve bina yüksekliği en fazla 25 ft (7,6 m) olduğunda yalnız tavan sprinkleriyle korumaya izin verir. 15 ft (4,6 m) bina yüksekliğinde standart 17/32 in (20 mm) orifisli sprinklerle 24 mm/dk yoğunluk 325 m² alanda, ya da iri damlalı (large-drop) sprinklerle 15 adet sprinkler 50 psi (3,4 bar) basınçta uygulanır. 20 ve 25 ft yüksekliklerde standart orifis seçeneği yoktur.

Karusel yangınında beklenen hasar alanı nedir?

DS 8-33 madde 2.4.7 (s.10) veri sayfasındaki korumanın yangını yaklaşık 200 ila 250 ft² (19 ila 23 m²) alanla sınırlamasının beklendiğini belirtir. Depolanan malın birim değeri bu alandaki kaybı kabul edilemez kılıyorsa duman algılama eklenir ve madde 2.3.2'deki ayırma ile yangın alanı yaklaşık 100 ft² (9,5 m²) mertebesine indirilir.

Kaynakça

  1. FM Global Property Loss Prevention Data Sheet 8-33, Carousel Storage and Retrieval Systems, Eylül 2004, Interim Revision Nisan 2025. Kullanılan bölümler: 2.1 (s.3), 2.2.2 (s.3), 2.2.3 (s.3-6), 2.3.1-2.3.5 (s.6), 2.4.1 ve Tablo 1-2 (s.7), 2.4.2 ve Tablo 3 (s.8-9), 2.4.3-2.4.7 ve Tablo 4 (s.10-11), 2.4.8 ve Tablo 5 (s.11), 2.4.9 (s.12), 3.1.1-3.1.2 (s.13-14).
  2. FM Global veri sayfası listesi: https://www.fmglobal.com/research-and-resources/fm-global-data-sheets
  3. FM Approvals onaylı ürün rehberi: https://www.fmapprovals.com
  4. Emtia sınıflandırması: https://selvi.org/blog/fmglobal/ds-8-1-commodity-classification
  5. Yanmaz konteynerli otomatik depolama: https://selvi.org/blog/fmglobal/ds-8-34-asrs-koruma
  6. Raf içi sprinkler yerleşimi: https://selvi.org/blog/nfpa/raf-depo-in-rack-sprinkler-tasarimi

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.