FM Global DS 8-34: ASRS (Otomatik Depo Sistemleri) Yangın Koruması

Otomatik depolama ve geri alma sistemleri (ASRS; Automatic Storage and Retrieval Systems), robotların küçük kasa ve tepsileri sık dikmeli raflara yerleştirip geri aldığı depolardır. Raf aralığı, kat yüksekliği ve kasa malzemesi klasik paletli raflardan çok farklı olduğu için FM Global bu sistemlere ayrı bir veri sayfası ayırır: DS 8-34 Protection for Automatic Storage and Retrieval Systems (Temmuz 2017, ara revizyon Nisan 2026). Bu yazı veri sayfasının kapsamını, tüm ASRS tiplerinde geçerli genel kurallarını ve hangi tip için hangi bölüme bakılacağını özetler.

Kapsam: DS 8-34 Hangi Sistemleri Kapsar?

DS 8-34 (Madde 1.0), Class 1–4 ve plastik emtianın üç ASRS tipindeki korumasını verir:

• Yatay yüklemeli (horizontal-loading) ASRS, Bölüm 2.2: küçük kasa veya tepsilerle çalışan mini-load ve mekikli (shuttle) sistemler.
• Üstten yüklemeli ASRS (TL-ASRS), Bölüm 2.3: metal ızgara altında üst üste istiflenen kasalara robotların yukarıdan eriştiği sistemler (ayrıntılı yazı).
• Dikey kapalı (vertically enclosed) ASRS, Bölüm 2.4: metal gövde içinde çalışan asansör (lift) veya karusel tipi paket üniteler.

Kapsam dışı kalanlar: genleşmiş plastik tepsi veya kasa kullanan düzenler, tabanı ızgaralı (delikli) açık üstlü kasalar ve plastikten daha tehlikeli emtia. Yanıcı sıvılar için DS 7-29, aerosoller için DS 7-31, lityum iyon bataryalar için DS 7-112'ye gidilir; bu yönlendirmeler Temmuz 2024 ara revizyonunda eklenmiştir (Ek B). Tek palet genişliğinde bölmeleri olan paletli "raf yapılı ASRS" (rack structure ASRS) DS 8-34'te değil, DS 8-9'da korunur (Ek A); karusel sistemleri ise DS 8-33'tedir.

Tüm ASRS Tiplerinde Genel Kurallar (Bölüm 2.1)

• FM Approved ekipman: uygulanabilir ve mevcut olduğu her yerde FM Approved ekipman, malzeme ve hizmet kullanılır (2.1.1).
• Yapı: bina, FM 1-serisi veri sayfalarına göre yapılır; DS 8-34'e uygun tasarımda kolon ve tavan çeliği için ayrıca yangın koruması gerekmez (2.1.2.1, 2.1.2.3).
• Su ağırlığı: açık üstlü yanıcı kasalarda, raf içi sprinklerlerin altındaki kasaların yarısının suyla dolacağı varsayılarak raf ve döşeme yükü hesaplanır (2.1.2.5).
• Emtia: sınıf DS 8-1 ile belirlenir; tasarım, depolanan ürün ile kasa veya tepsi malzemesinden hangisi daha tehlikeliyse ona göre yapılır (2.1.3.1).
• Boşluklar: depolama üstü ile tavan sprinkleri deflektörü arasında standart kapsamalı sprinklerde en az 0,9 m, genişletilmiş kapsamalıda en az 1,5 m; raf içi sprinklerde en az 100 mm (2.1.3.2).
• Tavan tasarımı: tablolar "sprinkler sayısı @ en düşük basınç" biçimindedir ve enterpolasyon yapılmaz. Engelsiz tavanda en küçük tasarım alanı 9 sprinklerde 53,5 m², 10 sprinklerde 59,5 m², 12 ve daha fazla sprinklerde 71,3 m²'dir (2.1.4.5.1, 2.1.4.5.2.1).
• Bitişik alanlar: ASRS alanı ile bitişik alan tam yükseklikte duvar veya en az 0,6 m derinlikte duman perdesiyle ayrılır; iki alanın tavan tasarımı ve RTI sınıfı aynıysa ya da yüksek talepli sistem bir sprinkler veya bir branşman hattı kadar taşırılırsa ayrım gerekmez (2.1.4.5.3).
• Elektrik ve robotlar: robot elektrik sistemi IEC 60950-1 gibi uluslararası bir güvenlik standardına göre tasarlanır; lityum iyon bataryalar IEC 62619'a göre ısıl kaçak yayılma testini geçmiş olmalıdır; ASRS elektrik bileşenleri en az yılda bir kez kızılötesi termal taramayla kontrol edilir (2.1.6).
• Nihai söndürme: itfaiye ve FM mühendislik birimiyle olay öncesi plan hazırlanır: yangına nasıl erişileceği, rafın gerekirse nasıl söküleceği, kaç kasanın boşaltılıp nereye konacağı (2.1.5).

Yatay Yüklemeli ASRS: Mini-Load ve Mekikli Sistemler (Bölüm 2.2)

İki tip arasındaki fark raf içindeki taşıyıcıdır: mini-load raflarda kasalar köşebentler (angle iron) üzerinde durur ve köşebentler sprinkler suyunu raf yüzüne saptırarak enine baca boşluklarına ulaşmasını engeller; mekikli sistemlerde kasalar lamel veya ızgara raflara oturur ve su baca boşluklarına inebilir (3.1.1, Ek A).

• Enine baca boşluğu: boşluklar arası nominal yatay mesafe 0,6 m'ye kadarsa en az 38 mm, 0,75 m'ye kadarsa en az 50 mm, 1,5 m'ye kadarsa en az 75 mm, 3,0 m'ye kadarsa en az 150 mm net genişlik ve düşey hizalanma gerekir; mesafe 3,0 m'yi aşarsa veya bu koşullar sağlanamazsa raf içi sprinkler gerekir ve raf içi seviyeler arası düşey mesafe 3,0 m ile sınırlanır; düşey bariyer yalnız 2.2.1.5'teki koşullarda istenir (2.2.1.4, 2.2.1.5).
• Kasa tipine göre bölüm: kapalı üstlü, yanmaz, dolu cidarlı kasa tüm dizide kullanılıyorsa koruma çevredeki kullanım tehlikesine göre yapılır (2.2.2, 2.2.5); kapalı üstlü yanıcı kasa veya su toplamayan tepsi için 2.2.3 ve 2.2.6; açık üstlü karton veya genleşmemiş plastik kasa için 2.2.4 ve 2.2.7.
• Raf içi sprinkler: FM Approved, hızlı tepkili, 70 °C anma sıcaklıklı depolama sprinkleri; K-faktörü ilgili tablodan (2.2.1.6.2.2). Raf içi seviyeler arası düşey mesafe tablolarda metre cinsinden verilir; "her katta raf içi" gibi sabit bir kural yoktur.
• Algılama: depolama alanı üzerinde tavan seviyesinde FM Approved yangın algılama; devreye girince sürekli gözetimli bir noktaya alarm gönderir ve robotları otomatik olarak durdurur. Tüm dizide kapalı üstlü yanmaz kasa varsa gerekmez (2.2.1.7).
• Hortum payı ve süre (Tablo 2.1.4.5.4): standart kapsamalı tavan sprinklerinde tasarımda 12 veya daha az sprinkler varsa 950 L/dk ve 60 dk; 13–19 sprinklerde 1900 L/dk ve 90 dk; 20 ve üstünde 1900 L/dk ve 120 dk (2.1.4.5.4).
• Küçük hortum istasyonları: koridor erişim noktalarına yakın; en uzak iki istasyonun her birinden en az 190 L/dk, toplam 380 L/dk (2.2.1.8).

Açık Üstlü ve Kapalı Üstlü Kasa Farkı

• Açık üstlü kasa: cidarı 25 mm'den yüksek olup üstü açık olan ya da kapağı suyun içeri girmesini önlemeyen kasadır (Ek A). Açık üstlü yanıcı kasalarda yalnız tavan koruması ancak depolama yüksekliği 3,0 m'yi aşmıyorsa mümkündür (2.2.4.1.1, 2.2.7.1.1).
• Kapalı üstlü kasa: yangın sırasında yerinde kalan ve suyu içeri almayan sağlam kapaklı kasadır. Tam kapanmayan katlanır kapaklı plastik kasalar açık üstlü gibi değerlendirilmelidir (Ek A, 3.1.1.3).
• Plastik kasa: DS 8-34 genleşmemiş plastik kasaları kapsar; genleşmiş plastik kasa ve tepsiler kapsam dışıdır. FM terminolojisinde NFPA'daki Group A/B/C plastik ayrımı kullanılmaz; sınıflandırma DS 8-1'e göre yapılır (1.0, 2.1.3.1).
• Karton kasa: ısı salımı plastikten düşüktür, ancak daha kolay tutuşur ve daha hızlı yanar; yatay raf içi düzeni buna göre seçilir (3.1.1.2).

Üstten Yüklemeli ve Dikey Kapalı Sistemler

• Üstten yüklemeli (TL-ASRS): tavan seviyesinde çok erken uyarılı yangın algılama; algılamada alarm, robotların "robot bekleme alanı"na gönderilmesi ve şarj istasyonlarının kapatılması; dizi çevresinde 100 mm bordür ve drenaj; yanıcı kasalarda itfaiye erişimi için platform veya asma kat ve 2–4 saatlik su beslemesi (2.3).
• Dikey kapalı üniteler: yanmaz tepsi; algılama veya sprinkler çalışmasında otomatik durma; 7,6 m'ye kadar yükseklikteki ünitelerde üst seviyede en az K11.2 (K160) depolama sprinkleri, 7,6–16,8 m arası ünitelerde Tablo 2.4.3.3.3.1 basınçları ya da ara seviye yan duvar sprinklerleri; değerli içerikte ek olarak gazlı söndürme düşünülür (2.4).

Lityum İyon Bataryalı Ürünler

DS 7-112 Madde 2.4.7'ye göre şarj durumu (SOC) %30 veya altında olan bataryalı bitmiş ürün, batarya hariç emtia sınıfıyla DS 8-34'e göre ve yalnız ıslak sistemle korunur. SOC'si %30–60 arasındaki ürünler FM Approved alev yaymayan kasalarda veya en az 1,0 mm çelik dolu cidarlı metal kasalarda, yalnız yatay yüklemeli ASRS'de ve tavan ile raf içi ıslak sistemle depolanır. SOC'si %60'ı aşan ürünler ASRS'de depolanmaz; bitmiş ürün hâline gelmemiş hücre, modül ve bataryalar ayrı hükme tabidir (DS 7-112 yazısı).

Hızlı Kontrol Listesi

• ASRS tipi (mini-load, mekikli, üstten yüklemeli, dikey kapalı) Ek A tanımlarına göre belirlendi; paletli raf yapılı ASRS ise DS 8-9'a gidildi
• Emtia sınıfı DS 8-1'e göre belirlendi; kasa veya tepsi malzemesi ve açık/kapalı üst durumu listelendi
• Kapsam dışı durumlar (genleşmiş plastik kasa, ızgara tabanlı açık kasa, yanıcı sıvı, aerosol, Li-ion) ayrıştırıldı
• Enine baca boşlukları 2.2.1.4'e göre ölçüldü
• Tavan ve raf içi tasarım ilgili tablodan alındı, enterpolasyon yapılmadı
• Algılama alarmı sürekli gözetimli noktaya gidiyor ve robotları durduruyor
• Küçük hortum istasyonları, olay öncesi plan ve itfaiye erişimi tanımlandı
• Robot elektrik sistemi ve bataryaları için yıllık termal tarama programı var

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir

Sık Sorulan Sorular

Mini-load ASRS'de yalnız tavan sprinkleri yeterli olur mu?

Bazı durumlarda evet. Kapalı üstlü yanıcı kasa veya tepside yalnız tavan koruması için enine baca boşluklarının Madde 2.2.1.4'e uygun olması, koridorun en az 1,1 m (tavan 9,1 m'yi aşıyorsa veya kartonsuz genleşmiş plastikte en az 1,2 m) olması, kartonsuz plastiğin doğrudan raylar üzerinde durmaması ve Tablo 2.2.6.1.2(a)–(d)'de uygun seçenek bulunması gerekir (DS 8-34 2.2.6.1.1). Açık üstlü yanıcı kasalarda yalnız tavan koruması ancak depolama yüksekliği 3,0 m'yi aşmıyorsa mümkündür (2.2.7.1.1).

Yangın algılandığında ASRS robotları ne yapmalı?

Yatay yüklemeli sistemlerde algılama sistemi sürekli gözetimli bir noktaya alarm gönderir ve robotları otomatik olarak durdurur (DS 8-34 2.2.1.7.3). Üstten yüklemeli sistemlerde robotlar önceden belirlenmiş robot bekleme alanlarına gönderilir ve şarj istasyonları devre dışı bırakılır (2.3.2.1.4.4). Dikey kapalı üniteler algılama veya sprinkler çalışmasında otomatik olarak durur (2.4.3.1.1).

DS 8-34 hangi yangın algılama sistemini ister?

Yatay yüklemeli ASRS için DS 5-48'e uygun, tavan seviyesinde FM Approved bir yangın algılama sistemi ister; tüm dizide kapalı üstlü yanmaz kasa kullanılıyorsa gerekmez (2.2.1.7). Üstten yüklemeli sistemlerde tavan seviyesinde çok erken uyarılı algılama önerilir; engelsiz tavanda dedektör aralığı onay listesindeki azami aralığın %50'sini geçmez (2.3.2.1.4.1, 2.3.2.1.4.2). Belirli bir marka veya teknoloji zorunlu tutulmaz.

Paletli, vinçli (stacker crane) otomatik depolar DS 8-34 kapsamında mı?

Hayır. DS 8-34 küçük kasa ve tepsiyle çalışan sistemleri kapsar. Tek palet genişliğinde bölmeleri olan ve paletlerin konveyör veya dik taşıyıcılar üzerinde durduğu paletli raf yapılı ASRS için DS 8-34 Ek A, FM DS 8-9'u gösterir.

Açık üstlü ve kapalı üstlü kasa koruma farkı nedir?

Açık üstlü kasa sprinkler suyunu toplar ve içeriği alevle doğrudan temas eder; bu yüzden raf içi düzen sıklaşır (her iki enine baca boşluğundan birinde, hat üzerinde en fazla 1,5 m aralıkla) ve raf içi debi yükselir (örneğin mekikli sistemde K11.2 (K160) ile 380 L/dk, DS 8-34 Tablo 2.2.4.2.2.1(a)). Kapalı üstlü yanıcı kasalarda raf içi seviyeler arası düşey mesafe düzen ve emtiaya göre 3,0 m ile 12,2 m arasında seçilebilir (Tablo 2.2.3.2.2.1(a)). Kapalı üstlü yanmaz dolu cidarlı kasa tüm dizide kullanılıyorsa koruma çevredeki kullanım tehlikesine göre yapılır (2.2.2.1).