Fabrikada hizalanmış bir pompa ve sürücü, sahaya geldiğinde hizalı kalmaz. NFPA 20-2025 6.4 ve 6.5, santrifüj yangın pompasının şaseye, temele ve sürücüye nasıl bağlanacağını kısa maddelerle verir; Ek A.6.5 ise kaplin hizalamasını adım adım anlatır.

Kısaca: Uçta çarklı ve yataklar arası pompalar sürücüyle birlikte, üreticinin talimatlarına göre ortak, harçlı bir şaseye monte edilir (6.4.1). Şase sağlam bir temele hizalamayı güvenceye alacak şekilde bağlanır ve terazisinde oturtulur; temel kalıcı ve rijit bir destek oluşturur (6.4.3–6.4.5). Ayrı kaplinli pompa, elektrik motoru ya da dizel motora esnek kaplin veya esnek bağlantı miliyle bağlanır; bunlar yangın pompası hizmeti için listeli olur ve listesine göre kurulur (6.5.1.1, 6.5.1.2). Hizalama kaplin ve pompa üreticisinin şartnamelerine ve ANSI/HI 1.4’e göre yapılır (6.5.2).

NFPA 20-2025 Ek A.6.5 kaplin hizalaması: açısal kaçıklıkta kaplin yüzleri arası dört noktada sentil ile, paralel kaçıklıkta cetvelle üst, alt ve iki yandan kontrol; düzeltme motor ayakları altındaki şimlerle; kontrol sırası harç prizi, boru bağlantısı, ısınma, yaklaşık 10 saat ve 3 ay
Kaplin hizalaması. Açısal kaçıklıkta mil eksenleri eş merkezli ama paralel değildir; paralel kaçıklıkta paraleldir ama eş merkezli değildir (Ek A.6.5). Açısal kontrol kaplin yüzleri arasında 90°’lik dört noktada, paralel kontrol cetvelle yapılır; düzeltme motor ayaklarının altındaki şimlerledir. Kaçıklık abartılı, çizim şematiktir.

Temel ve şase (6.4)

KuralMadde
Uçta çarklı ve yataklar arası çarklı pompalar sürücüyle birlikte, üreticinin talimatlarına göre ortak, harçlı (grouted) bir şaseye monte edilir6.4.1
Uçta çarklı monoblok hat tipi pompa (Şekil A.6.1.1(c)), pompa montaj şasesine bağlı bir kaide üstüne konabilir6.4.2
Şase, pompa ve sürücü milinin hizası güvenceye alınacak şekilde sağlam bir temele sıkıca bağlanır6.4.3
Temel, şase için kalıcı ve rijit bir destek oluşturacak kadar sağlamdır6.4.4
Pompa ve sürücü üstündeyken şase temele terazisinde oturtulur6.4.5

Ek A.6.4.4’e göre sağlam bir temel hizayı korumak için önemlidir ve tercihen betonarme olmalıdır. NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre üreticinin temel ve yerleştirme talimatlarına uyulmalıdır; nakliyede pompa ve sürücü kayabileceğinden temele yerleştirirken ve harçtan sonra yeniden hizalama gerekir. El Kitabı, şasenin tamamının harçlanmasının titreşimi sönümlediğini, düzgün olmayan temeli dengelediğini, ağırlığı dağıttığını ve kaymayı önlediğini yazar. Paket ünitelerin temeli için: paket yangın pompası ünitesi.

Sürücüye bağlantı (6.5)

  • Elektrik motoru ya da dizel motorla çalışan ayrı kaplinli pompalar esnek kaplin (flexible coupling) ya da esnek bağlantı mili (flexible connecting shaft) ile bağlanır (6.5.1.1).
  • Esnek kaplin ve esnek bağlantı milleri yangın pompası hizmeti için listelidir ve listesine göre kurulur (6.5.1.2). Ek A.6.5.1.2’ye göre liste bilgisi doğru kullanım ve kurulum için kritik şartları içerir; buna kaplinin ya da milin elektrik motoru, dizel motor ya da her ikisi için listeli olup olmadığı dahildir.
  • Ayrı kaplinli pompalarda pompa ve sürücü, kaplin ve pompa üreticilerinin şartnamelerine ve ANSI/HI 1.4’e göre hizalanır (6.5.2).

Ek A.6.4.1 ve A.6.5’e göre esnek kaplin sıcaklık değişimlerini karşılamak ve millerin birbirini engellemeden eksenel hareket etmesine izin vermek içindir. El Kitabı (2022) yorumuna göre esnek kaplinlerde görülen saha sorunları ve bazı arızalar nedeniyle listeleme şartı 1993 baskısında getirildi, ama listeli kaplinler 2007’ye kadar bulunamadı; üretici talimatları izin verilen en büyük açısal ve paralel kaçıklığı içerir. El Kitabı ayrıca kaplinin sürücü gücüne ait torku karşılayacak boyutta ve üreticinin belirlediği bir servis faktörüyle seçilmesini ister.

Hizalama adım adım (Ek A.6.5)

İki kaçıklık biçimi vardır: açısal (mil eksenleri eş merkezli ama paralel değil) ve paralel (eksenler paralel ama eş merkezli değil). Kaplin yüzleri arasındaki aralık üreticinin önerisi içinde ve sürücü rotoru pompaya doğru sonuna kadar itildiğinde yüzler birbirine çarpmayacak kadar olmalıdır; baskı yatağı aşınması için pay bırakılır. Yaklaşık kontrol için cetvel ve konik ya da yaprak sentil yeterlidir; son ve hassas hizalama için en iyi yöntem komparatördür (dial indicator).

KontrolNasılHizalı sayılır
Açısal (Şekil A.6.5(a))Sentil, kaplin yüzleri arasına 90° aralıklı dört noktada sokulurYüzler arası mesafe dört noktada eşit
Paralel (Şekil A.6.5(b))Cetvel iki kaplin çemberine üstte, altta ve iki yanda konurCetvel her konumda çembere düzgün oturur

Sıcaklık değişimleri ve dış çapı farklı kaplin yarıları için pay gerekebilir; cetvel millere paralel tutulur. Her iki kaçıklık motor ayaklarının altındaki şimlerle düzeltilir; her değişiklikten sonra hiza yeniden kontrol edilir, çünkü bir yöndeki ayar diğerini bozabilir. Pompanın altındaki şimlerle oynamak gerekmemelidir. İzin verilen kaçıklık pompa, sürücü ve kaplinin tipine, üreticisine, modeline ve boyutuna göre değişir.

  1. Fabrikada ortak şaseye monte edilen pompa ve sürücü sevkiyattan önce hizalanır, ama bütün şaseler biraz esnektir; fabrika hizasına güvenilmez. Üreticilerin çoğu sahada hizalamayı kolaylaştırmak için pompayı ve sürücüyü şaseye pimlemez ya da yalnız pompayı pimler.
  2. Ünite temele konunca kaplin yarıları ayrılır; hizalama bitene kadar birleştirilmez.
  3. Hiza doğruysa temel cıvataları eşit ama çok sıkı olmayacak şekilde sıkılır, ünite harçlanır; şase tamamen harçla doldurulur, terazileme parçaları, şimler ya da kamaların da harçlanması istenir. Temel cıvataları harç sertleşene, genellikle dökümden yaklaşık 48 saat sonrasına kadar tam sıkılmaz.
  4. Harç priz alıp cıvatalar sıkılınca paralel ve açısal hiza kontrol edilir; borular bağlanınca yeniden kontrol edilir.
  5. Sürücünün dönüş yönü pompa gövdesindeki okla karşılaştırılır; kaplin yarıları birleştirilir.
  6. Pompa dolu iken ünite sıcaklıklar dengelenene kadar normal koşulda çalıştırılır, durdurulur ve hemen hiza kontrol edilir. Bütün kontroller kaplin ayrıkken ve birleştirildikten sonra yapılır.
  7. Yaklaşık 10 saat çalışmadan sonra boru ya da sıcaklık zorlamasından doğan kaçıklık için son kontrol yapılır; yaklaşık 3 ay sonra tekrarlanır. Hiza doğruysa pompa ve sürücü şaseye pimlenir; pim yeri için üreticinin talimatına uyulur.

Dönüş yönü kontrolü için: pompa etiket plakası ve mil dönüş yönü.

Hiza neden bozulur?

Ek A.6.5, doğru kurulmuş ünitenin hizada kalmamasının olası nedenlerini sayar: temelin oturması, yaşlanması ya da esnemesi ve makineyi bozan ya da kaydıran boru zorlamaları; yatak aşınması; yakındaki buhar borusu ya da buhar türbininin ısısıyla şasenin esnemesi; değişken yük ya da başka nedenlerle bina yapısının kayması; yeni ünite ve temelde hizanın zaman zaman hafifçe yeniden ayarlanması gereği. Ünite periyodik olarak kontrol edilmelidir.

Sahada sık hatalar

  • Fabrika hizasına güvenmek: Ek A.6.5 temele yerleştirme ve harçtan sonra yeniden hizalama ister.
  • Cıvataları harç sertleşmeden tam sıkmak: Ek A.6.5 yaklaşık 48 saat bekler.
  • Pompanın altını şimlemek: Ek A.6.5 düzeltmeyi motor ayaklarının altında yapar.
  • Listesiz ya da yanlış sürücü tipine listeli kaplin: 6.5.1.2 ve A.6.5.1.2’ye aykırıdır.
  • Şaseyi kısmen harçlamak: 6.4.1 harçlı şase ister; Ek A.6.5 şasenin tamamen doldurulmasını önerir.

Kontrol listesi

  1. Pompa ve sürücü ortak, harçlı şasede, üretici talimatına göre (6.4.1)?
  2. Temel rijit ve kalıcı, tercihen betonarme; şase terazisinde ve sıkıca bağlı (6.4.3–6.4.5, A.6.4.4)?
  3. Esnek kaplin ya da esnek mil, yangın pompası için ve sürücü tipine göre listeli (6.5.1.1, 6.5.1.2, A.6.5.1.2)?
  4. Hizalama kaplin ve pompa üreticisi şartnamesine ve ANSI/HI 1.4’e göre yapıldı; harç, boru ve sıcak çalışma sonrası kontroller kaydedildi (6.5.2, A.6.5)?
  5. Yaklaşık 10 saat ve 3 ay sonraki kontroller ve pimleme planlandı mı (A.6.5)?

Sık Sorulan Sorular

Yangın pompası şaseye nasıl monte edilir?

Uçta çarklı ve yataklar arası pompalar sürücüyle birlikte, üreticinin talimatlarına göre ortak, harçlı bir şaseye monte edilir (6.4.1); şase sağlam temele sıkıca bağlanır ve terazisinde oturtulur (6.4.3, 6.4.5). Monoblok hat tipi pompa, montaj şasesine bağlı bir kaideye konabilir (6.4.2).

Esnek kaplin zorunlu mu?

Elektrik motoru ya da dizel motorla çalışan ayrı kaplinli pompalar esnek kaplin ya da esnek bağlantı miliyle bağlanır (6.5.1.1); bunlar yangın pompası hizmeti için listelidir ve listesine göre kurulur (6.5.1.2). Ek A.6.5.1.2: liste, elektrik motoru, dizel motor ya da her ikisi için olduğunu da belirtir.

Açısal ve paralel kaçıklık nasıl kontrol edilir?

Ek A.6.5’e göre açısal: sentil kaplin yüzleri arasına 90° aralıklı dört noktada sokulur, mesafe her noktada eşit olmalıdır. Paralel: cetvel iki kaplin çemberine üstte, altta ve iki yanda konur, her konumda düzgün oturmalıdır. Son hassas hizalama için komparatör en iyi yöntemdir.

Kaçıklık nereden düzeltilir?

Ek A.6.5’e göre motor ayaklarının altındaki şimlerle; her değişiklikten sonra hiza yeniden kontrol edilir. Pompanın altındaki şimlerle oynamak gerekmemelidir.

Hiza ne zaman kontrol edilir?

Ek A.6.5: temele yerleştirme ve harçtan (yaklaşık 48 saat) sonra, borular bağlanınca, sıcaklıklar dengelenene kadar çalıştırıp durdurunca, yaklaşık 10 saat çalışmadan sonra ve yaklaşık 3 ay sonra; ardından periyodik olarak.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 6.4.1–6.4.5; 6.5.1.1, 6.5.1.2, 6.5.2; Ek A.6.4.1, A.6.4.4, A.6.5, Şekil A.6.5(a) ve (b), A.6.5.1.2 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: 6.4.1, 6.5.1.1, 6.5.1.2.