NFPA 20 El Kitabı (2022) santrifüj pompayı yangından korunmada en yaygın pompa olarak anar. NFPA 20-2025 Bölüm 6 bu pompaları iki tasarıma ayırır: çarkı mil ucunda olan (overhung) ve çarkı iki yatak arasında olan (impeller between bearings) pompalar. Bölüm ayrıca santrifüj pompanın nerede kullanılamayacağını, salmastra tipini ve pompayla birlikte gelen ya da gereken bağlantı parçalarını (fittings) sayar.
Kısaca: Bölüm 6 uçta çarklı ve yataklar arası çarklı santrifüj pompalara uygulanır (6.1.1.1). Uçta çarklı pompa, monoblok ya da ayrı kaplinli, tek ya da iki kademeli uçtan emişli veya hat tipi (in-line) olur (6.1.1.2); yataklar arası pompa ayrı kaplinli, tek ya da çok kademeli, eksenel (yatay) ya da radyal (düşey) bölmeli gövdelidir (6.1.1.3). Statik emme yüksekliği (suction lift) gereken yerde santrifüj pompa kullanılmaz (6.1.1.4); salmastra tipi yumuşak salmastradır (packing) (6.1.1.5). Otomatik kontrollü pompada, istisna dışında, en az nominal 0,50 in. (12,7 mm) çaplı listeli şamandıralı hava tahliye vanası bulunur (6.3.3.1, 6.3.3.2).

İki tasarım, yedi şekil (6.1.1)
NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre uçta çarklı (overhung) tasarımda çark milin ucundadır ve mil çarkın yalnız bir yanından taşınır; yataklar arası tasarımda mil çarkın içinden geçer, çarkın ve milin yüklerini taşımak için çarkın iki yanında yatak bulunur. Monoblok (close coupled) pompada sürücü pompa gövdesine bağlıdır ve çark sürücünün miline takılır; ayrı kaplinli (separately coupled) pompada pompanın ve sürücünün milleri ayrıdır ve birbirine bağlanması gerekir.
| Tasarım | Tip | Ek A şekli | Madde |
|---|---|---|---|
| Uçta çarklı | Monoblok, tek kademe, uçtan emişli | A.6.1.1(a) | 6.1.1.2 |
| Uçta çarklı | Ayrı kaplinli, tek kademe, uçtan emişli, yatak gövdeli (frame mounted) | A.6.1.1(b) | 6.1.1.2 |
| Uçta çarklı | Monoblok, tek kademe, hat tipi | A.6.1.1(c) | 6.1.1.2 |
| Uçta çarklı | Ayrı kaplinli, tek kademe, hat tipi: rijit ya da esnek kaplinli | A.6.1.1(d), (e) | 6.1.1.2 |
| Yataklar arası | Ayrı kaplinli, tek kademe, eksenel (yatay) bölmeli | A.6.1.1(f) | 6.1.1.3 |
| Yataklar arası | Ayrı kaplinli, tek kademe, radyal (düşey) bölmeli | A.6.1.1(g) | 6.1.1.3 |
El Kitabı’na göre uçtan emişli pompada su, çark düzlemine dik olarak pompanın ucundan girer; hat tipi pompada sürücü pompanın üstünde taşınır ve emme ile basma flanşları yaklaşık aynı eksendedir; eksenel (yatay) bölmeli pompada mil yatay düzlemdedir ve çark düşey düzlemde döner; çok kademeli pompada su bir çarktan ötekine geçerken basıncı artar. Şekil A.6.1.1(h) sabit pompaları mekanik düzenlerine göre sınıflandırır; düşey türbin pompalar Bölüm 7’dedir. Çok kademeli çok portlu pompa için: çok kademeli çok portlu pompa.
Kullanım sınırı ve salmastra (6.1.1.4, 6.1.1.5)
Bu bölümdeki santrifüj pompalar statik emme yüksekliği gereken yerde kullanılmaz (6.1.1.4). Ek A.6.1.1.4’e göre santrifüj pompa özellikle şebeke ya da özel bir kaynaktan gelen basıncı artırmaya veya pozitif statik yükü olan bir depodan basmaya uygundur. El Kitabı (2022) gerekçeyi verir: santrifüj pompa kendiliğinden emişli değildir, su çarkı örtmedikçe basmaz; eski baskılar emiş yüksekliğini bir dolgu (priming) suyu tankıyla kabul ediyordu, ama sızdıran dip klapeleri dolgu suyunu kaybettirdiği için bu güvenilmez bulundu ve 1974 baskısından itibaren kaldırıldı. Emme basıncının sınırları için: pompa emme basıncı sınırları.
El Kitabı’na göre santrifüj pompa, pozitif deplasmanlı pompadan farklı olarak bir en yüksek basınca ulaşır ve kapalı sisteme karşı süresiz çalışabilir; yeter ki pompayı soğutacak kadar su boşaltılsın, çünkü aktarılan enerji ısıya dönüşür (bkz. sirkülasyon relief vanası).
Santrifüj pompaların salmastra tipi yumuşak salmastradır (packing) (6.1.1.5); standart bu madde için gerekçe vermez. Mekanik salmastra kullanılan pompalarda su kaynağına ilişkin ayrı koşullar 4.6.2.1.1’de yer alır (bkz. su kaynağı yeterliliği). Performans sınırları (6.2) ayrı yazıdadır: pompa eğrisi, churn ve %150.
Bağlantı parçaları (6.3)
| Parça | Kim sağlar | Madde | Ayrıntı |
|---|---|---|---|
| Otomatik hava tahliye vanası | Gerektiğinde pompa üreticisi ya da yetkili temsilcisi | 6.3.1(1) | 6.3.3 |
| Sirkülasyon relief vanası | Gerektiğinde pompa üreticisi ya da yetkili temsilcisi | 6.3.1(2) | sirkülasyon relief |
| Manometreler | Gerektiğinde pompa üreticisi ya da yetkili temsilcisi | 6.3.1(3) | manometreler |
| Emme girişinde eksantrik konik redüksiyon | Gerektiğinde | 6.3.2(1) | emme borusu |
| Hortum vanalı test kolektörü | Gerektiğinde | 6.3.2(2) | test başlığı |
| Debi ölçer | Gerektiğinde | 6.3.2(3) | debimetre |
| Relief vana ve boşaltma konisi | Gerektiğinde | 6.3.2(4) | ana relief vana |
| Hat tipi süzgeç (pipeline strainer) | Gerektiğinde | 6.3.2(5) | — |
Ek A.6.3.1 iki örnek şekle gönderir: Şekil A.6.3.1(a) pozitif yüklü kaynaktan emen yatay bölmeli pompa tesisatını (emme deposu, girdap plakalı giriş dirseği, OS&Y sürgülü vana, eksantrik redüksiyon, emme ve basma manometreleri, otomatik hava tahliyesi, basma çek vanası, gerekiyorsa relief vana, hortum vanalı kolektör) gösterir; Şekil A.6.3.1(b) geri akış önleyicili düzeni gösterir. El Kitabı’na göre pompa emmesindeki manometre, kaynak zemin seviyesinde bir depoysa ya da artık basıncı düşükse negatif basıncı okuyabilen kompaund manometre olmalıdır.
Otomatik hava tahliyesi (6.3.3)
Otomatik kontrollü pompalarda, atmosfere boşaltan, en az nominal 0,50 in. (12,7 mm) çaplı listeli şamandıralı hava tahliye vanası bulunur (6.3.3.1). Bu kural üst merkez hattından basan ya da havayı doğal olarak atacak şekilde düşey monte edilmiş uçta çarklı pompalara uygulanmaz (6.3.3.2). El Kitabı (2022) gerekçesi: çarktaki hava kavitasyona yol açabilir, çarka zarar verebilir ve pompa performansını olumsuz etkiler.
Sahada sık hatalar
- Su seviyesi pompanın altındaki kaynaktan santrifüj pompayla emmek: 6.1.1.4 yasaklar; El Kitabı dolgu tanklı eski düzenin güvenilmezlik nedeniyle kaldırıldığını belirtir.
- Yataklar arası pompada hava tahliye vanası olmaması: otomatik kontrollü pompada 6.3.3.1’e aykırıdır.
- Hava tahliye vanasını 0,50 in. (12,7 mm) altında ya da listesiz seçmek: 6.3.3.1’e aykırıdır.
- Emmede yalnız basınç manometresi: El Kitabı, zemin seviyesindeki depoda ya da düşük artık basınçta kompaund manometre önerir.
Kontrol listesi
- Pompa tipi 6.1.1.2 ya da 6.1.1.3’teki tiplerden biri mi?
- Kaynak pozitif yük veriyor mu; statik emme yüksekliği yok mu (6.1.1.4, A.6.1.1.4)?
- Salmastra tipi yumuşak salmastra mı (6.1.1.5)?
- Gereken bağlantı parçaları sağlandı mı (6.3.1, 6.3.2)?
- Otomatik kontrollü pompada listeli şamandıralı, en az 0,50 in. (12,7 mm), atmosfere boşaltan hava tahliye vanası var mı ya da 6.3.3.2 istisnası uygulanıyor mu?
Sık Sorulan Sorular
NFPA 20 hangi santrifüj pompa tiplerini kabul eder?
Uçta çarklı (monoblok ya da ayrı kaplinli, tek ya da iki kademeli, uçtan emişli veya hat tipi) ve yataklar arası çarklı (ayrı kaplinli, tek ya da çok kademeli, eksenel ya da radyal bölmeli) pompalar (6.1.1.1–6.1.1.3, Şekil A.6.1.1(a)–(g)).
Santrifüj yangın pompası emişle (suction lift) çalışabilir mi?
Hayır. Statik emme yüksekliği gereken yerde kullanılmaz (6.1.1.4). El Kitabı (2022): pompa kendiliğinden emişli değildir; dolgu tanklı eski düzen sızdıran dip klapeleri yüzünden güvenilmez bulunup 1974 baskısından itibaren kaldırıldı.
Otomatik hava tahliye vanası ne zaman gerekir?
Otomatik kontrollü pompalarda: listeli, şamandıralı, en az nominal 0,50 in. (12,7 mm) çaplı ve atmosfere boşaltan (6.3.3.1). Üst merkez hattından basan ya da havayı doğal atacak şekilde düşey monte edilmiş uçta çarklı pompalarda gerekmez (6.3.3.2).
Pompayla hangi parçalar gelir?
Gerektiğinde otomatik hava tahliye vanası, sirkülasyon relief vanası ve manometreler pompa üreticisi ya da yetkili temsilcisince sağlanır (6.3.1); eksantrik redüksiyon, hortum vanalı kolektör, debi ölçer, relief vana ve boşaltma konisi ile hat tipi süzgeç gerektiğinde sağlanır (6.3.2).
Salmastra tipi ne olmalı?
NFPA 20-2025’e göre santrifüj pompaların salmastra tipi yumuşak salmastradır (packing) (6.1.1.5). Mekanik salmastralı pompalar için su kaynağı koşulları ayrıca 4.6.2.1.1’de verilir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 4.6.2.1.1; 6.1.1.1–6.1.1.5; 6.3.1–6.3.3.2; Ek A.6.1.1, Şekil A.6.1.1(a)–(h), A.6.1.1.4, A.6.3.1, Şekil A.6.3.1(a) ve (b) (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 6 girişi, 6.1.1.2, 6.1.1.3, 6.1.1.4, 6.3.1, 6.3.3.