Su sisi sistemlerinde çoğu zaman tek pompa yerine aynı kontrol panosuna bağlı birkaç pozitif deplasmanlı (PD) pompa birlikte çalışır. NFPA 20-2025 bu düzeni “su sisi pozitif deplasmanlı pompa ünitesi” olarak tanımlar: paralel çalışmak üzere tasarlanmış ve tek bir ortak su sisi dağıtım sistemine basan birden çok PD pompa (3.3.52.19). Ünitenin kuralları Bölüm 8.4’tedir.

Kısaca: Ünite yangından korunmaya ayrılır ve ünite olarak listelenir; pompalar, sürücü(ler) ve tek kontrol panosu birlikte tam bir işletme ünitesidir (8.4.1, 8.4.3). Pano, çalıştırma talebinden sonra 20 saniye içinde bütün çalışma aralığında ±%10 kararlı basma basıncı sağlar; debi değişince basınç 20 saniye içinde yeniden kararlı olur (8.4.4.1, 8.4.4.2). Sistem tasarım basıncına, en küçük nozul akmaya başladıktan sonra listede verilen sürede ve en çok 60 saniyede ulaşılır; süre kalıcı bir levhada yazılır (8.4.9, 8.4.10). Hat basınç sensörü ya da ana kontrol kartı arızası, acil çalıştırma mekanik kumandasıyla tam kapasiteyi engellemez (8.4.5).

NFPA 20-2025 su sisi pozitif deplasmanlı pompa ünitesi: tek kontrol panosuna bağlı paralel PD pompalar ve ortak dağıtım hattı; çalıştırma talebinden sonra 20 saniyede ±%10 kararlı basınç, en çok 60 saniyede tasarım basıncı; sensör ya da kart arızasında acil çalıştırma, değişken hız arızasında baypas ya da yedek motor ve pompa
Su sisi PD pompa ünitesi. Paralel PD pompalar tek kontrol panosuyla tek ünitedir (3.3.52.19, 8.4.3). Talep sonrası 20 saniyede ±%10 kararlı basınç (8.4.4.1), tasarım basıncına en çok 60 saniye (8.4.9). Arıza seçenekleri 8.4.5 ve 8.4.6’ya göredir. Basınç eğrisi şematiktir.

Ünite nedir, neyi kapsar?

Ek A.3.3.52.19’a göre terim, su sisi sistemini besleyen tek tek pompalar için kullanılmaz. Sistemin talebine ve açılan nozul sayısına göre pompaların tek başına ya da paralel çalıştığı çok pompalı su sisi sistemleri içindir; pompalar gerekli debi ve basıncı vermek için tek ünite gibi birlikte çalışır.

  • Ünite yangından korunma hizmetine ayrılmış ve ünite olarak listelenmiş olur (8.4.1).
  • 8.4.3–8.4.12’deki farklar dışında standardın bütün kuralları geçerlidir (8.4.2).
  • Pompalar, sürücü(ler) ve tek kontrol panosu tam bir işletme ünitesi oluşturur (8.4.3); ünitenin kendine ayrılmış kontrol panosu olur (4.7.5).

NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre bu ünitelerde her sürücünün ayrı kontrol panosu gerekmez, çünkü ünite tek bir arıza noktasının sistemi engellemesini önleyen yedekli izleme ve koruma düzenleri içerir; standarda uyum için PD pompa ve sistem tipi yangından korunma için listelenmiş olmalıdır. Tek sürücüyle birden çok PD pompa sürülmesi için pompa, sürücü ve kontrol panosu uyumu yazısına bakın (4.7.4, 8.6.3.1). PD pompaların genel kuralları pozitif deplasmanlı yangın pompaları, su sisi pompalarının debi, NPSH ve relief kuralları su sisi sistem pompaları yazısındadır.

Performans: 20 saniye ve 60 saniye

KuralDeğerMadde
Pano bütün pompaları yönetir; talepten sonra bütün çalışma aralığında kararlı basma basıncı20 saniye içinde, ±%108.4.4.1
Debi değişince basıncın yeniden kararlı olması20 saniye içinde8.4.4.2
En küçük nozul akmaya başladıktan sonra sistem tasarım basma basıncına ulaşmaListede verilen süre, en çok 60 saniye8.4.9
Tasarım basıncına ulaşma süresini gösteren levhaKalıcı işaretli, hava koşullarına dayanıklı metal ya da sert plastik8.4.10

El Kitabı (2022) yorumuna göre 8.4.4.1’deki süre sınırı ve basınç aralığı, Bölüm 10 ile tutarlılık ve kolay denetim içindir. Tasarım basıncına ulaşma süresi listeleme sırasında değerlendirilir ve üreticinin tasarım kılavuzunda verilir; 60 saniyelik üst sınır büyük sistemlere uyum içindir. Levha kabul testi ve sonraki periyodik testler için gereklidir.

Yedeklilik ve değişken hız

Hat basınç sensörünün ya da ana kontrol kartının arızası, ünitenin 10.5.3.2’ye göre acil çalıştırma mekanik kumandasıyla tam kapasitede çalışmasını engellemeyecek biçimde ünitede yedeklilik bulunur (8.4.5). 10.5.3.2’deki kumanda, motor devresini mekanik olarak kapatan bir kol ya da manivelâdır; elektrik kontrol devrelerinden ve basınç anahtarından bağımsız, otomatik olmayan sürekli çalıştırma sağlar (10.5.3.2.1, 10.5.3.2.1.1).

Ünitede değişken hız kontrolü varsa şu ikisinden biri sağlanır (8.4.6):

  1. Değişken hız özelliği arızalanınca pano değişken hız sistemini baypas eder ve ayırır.
  2. Kaybedilen değişken hızlı pompa kapasitesini karşılayacak yedek bir motor ve pompa bulunur.

İkinci seçenekte değişken hızlı pompa için 10.10.4’e göre yük ayırma gerekmez; değişken hız sürücüsünün hat tarafı ile ayırma anahtarının yük tarafı arasına 10.10.5.1’e göre devre koruması konur; 10.4.2’deki ayırma anahtarında kendinden korumalı ani kısa devre aşırı akım koruması varsa 10.10.5.2’deki koruma, sürücüdeki bir arızada ayırma anahtarı açmayacak biçimde koordine edilir (8.4.6.1). El Kitabı (2022) yorumuna göre baypas modunda sistemde aşırı basınç oluşabilir, ama su akışını sürdürmek sisteme zarar gelmesini önlemekten daha önemlidir.

Ünite kontrol panosu

  • Her motor, pano kapağı açılmadan tek tek elle çalıştırılabilir (8.4.7(1)).
  • Her motor için 10.4.3 ve 10.4.4’e uygun bir devre kesici bulunur; her kesici kolu koruduğu motoru gösterecek biçimde işaretlenir (8.4.7(2), 8.4.7(3)).
  • Bütün ünite panoları için tek ayırma anahtarı varsa 10.4.2 kuralları uygulanmaz (8.4.7.1).
  • 10.3.4.3 pano dışından bütün hat akımlarının ve gerilimlerinin motor etiket değerinin ±%2’si doğrulukla okunmasını ister. Bu kural her motor ve bütün ünite için geçerlidir: motorlar ortak noktadan besleniyorsa gerilim ortak noktada izlenebilir; her motorun her hat akımı izlenir; ortak noktadaki toplam hat akımının izlenmesi gerekmez (8.4.8).

El Kitabı (2022) yorumuna göre NFPA 20’nin yaklaşımı pompayı çalıştırmak için her fırsatı vermektir. Dıştan kesici kolu olmazsa acil durum personeli tek ayırma anahtarını açmak, kapağı açıp doğru kesiciyi kurmak ve anahtarı yeniden kapatmak zorunda kalır; bu sırada çalışan bütün pompalar durur. Akım ve gerilimin dışarıdan okunması her motorun ve ünitenin doğru çalıştığını doğrulamaya yarar ve test personelinin elektrik çarpması ve ark parlaması tehlikesine maruz kalmasını azaltır.

Dönüş yönü ne olursa olsun gerekli debi ve basıncı verebilen PD pompalarda 10.4.6.2.1, 10.4.6.2.2, 10.4.7.2.3, 10.8.3.6.4 ve 14.2.6.12’deki ters faz kuralları uygulanmaz (8.4.11). 10.5.2.5’teki pompaların sıralı çalıştırılması kuralları (örneğin birden çok pompa ünitesinin 5–10 saniye arayla çalışmaya başlaması, 10.5.2.5.3) tek bir ünitenin içindeki pompaların çalıştırma sırasına uygulanmaz (8.4.12).

Kabul testi

  • Her pompa kabul testinde en az altı kez elle çalıştırılır (14.2.6.6.7).
  • İstenen her otomatik çalıştırma bütün pompaları çalıştırır (14.2.6.6.8); yedek pompa varsa her otomatik çalıştırma sistem talebini karşılayan sayıda pompayı çalıştırır ve her pompa en az üç otomatik çalıştırmada çalışır (14.2.6.6.9, 14.2.6.6.10).
  • Otomatik devreye girme testi, hidrolik olarak en uzak alandaki en küçük sistem nozulunu bakım ya da bekleme basıncından benzeten bir test bağlantısıyla ya da pompa test başlığında en küçük nozulun K faktörü debisini benzeten bir test orifisiyle yapılır; ünite tasarım basıncına 8.4.9’daki sürede ulaşır (14.2.6.6.11.1, 14.2.6.6.11.2).

Ünitenin fabrika testi verileri (her bağımsız pompa için, değişken hız özellikleri kapalı ve açık ünite için) pompa ünitesi performansı ve fabrika testi yazısındadır (4.5.1.1, 4.5.1.3, 4.5.1.4). Ünitenin basınç koruma görevi ve tek algılama hattı (8.5.7.2–8.5.7.4) PD pompa bağlantıları, sürücü, pano ve test yazısındadır.

Sahada sık hatalar

  • Tek tek pompaları “ünite” saymak: Ek A.3.3.52.19 terimi yalnız çok pompalı ve tek ünite gibi çalışan düzenler için kullanır.
  • Ünite olarak listelenmemiş pompa, sürücü ve pano birleşimi: 8.4.1 ve 8.4.3’e aykırıdır.
  • Kapağı açmadan elle çalıştırma ya da motor başına işaretli kesici yok: 8.4.7’ye aykırıdır.
  • Tasarım basıncına ulaşma süresini gösteren levha yok: 8.4.10 ister.
  • Değişken hız arızasında ne baypas ne yedek motor ve pompa: 8.4.6’ya aykırıdır.

Kontrol listesi

  1. Ünite ayrılmış ve ünite olarak listeli; pompa, sürücü ve tek pano birlikte (8.4.1, 8.4.3).
  2. 20 saniyede ±%10 kararlı basınç; debi değişiminde 20 saniye (8.4.4.1, 8.4.4.2).
  3. Listedeki süre en çok 60 saniye; levha yerinde (8.4.9, 8.4.10).
  4. Sensör ya da kart arızasında acil çalıştırma mekanik kumandasıyla tam kapasite (8.4.5).
  5. Değişken hız varsa baypas ya da yedek motor ve pompa; koruma koordinasyonu (8.4.6, 8.4.6.1).
  6. Her motor için dıştan elle çalıştırma, kesici ve işaret; akım ve gerilim okuma (8.4.7, 8.4.8).
  7. Kabul testinde altı elle çalıştırma, otomatik çalıştırmalar ve en küçük nozul testi (14.2.6.6.7–14.2.6.6.11.2).

Sık Sorulan Sorular

Su sisi sistemini besleyen her PD pompa “ünite” sayılır mı?

Hayır. Ek A.3.3.52.19’a göre terim tek tek pompalar için değil, pompaların talebe ve açılan nozul sayısına göre tek başına ya da paralel çalıştığı ve tek ünite gibi davrandığı çok pompalı düzenler içindir (3.3.52.19).

Ünite tasarım basıncına ne kadar sürede ulaşmalı?

En küçük nozul akmaya başladıktan sonra listede verilen sürede ve en çok 60 saniyede (8.4.9); bu süre kalıcı bir levhada yazılır (8.4.10). Ayrıca talep sonrası 20 saniye içinde ±%10 kararlı basma basıncı sağlanır (8.4.4.1).

Her pompanın ayrı kontrol panosu olmalı mı?

Hayır. Ünite pompalar, sürücü(ler) ve tek kontrol panosuyla tam bir işletme ünitesidir (8.4.3). Ama her motor kapak açılmadan elle çalıştırılabilir, her motorun işaretli bir devre kesicisi vardır (8.4.7).

Değişken hız kontrolü arızalanırsa ne olur?

Ya pano değişken hız sistemini baypas edip ayırır ya da kaybedilen kapasiteyi yedek bir motor ve pompa karşılar (8.4.6). El Kitabı (2022) yorumuna göre baypasta aşırı basınç oluşabilir, ama su akışını sürdürmek daha önemlidir.

Ünitede ters faz kuralları uygulanır mı?

Dönüş yönünden bağımsız olarak gerekli debi ve basıncı verebilen PD pompalarda 10.4.6.2.1, 10.4.6.2.2, 10.4.7.2.3, 10.8.3.6.4 ve 14.2.6.12’deki ters faz kuralları uygulanmaz (8.4.11).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 3.3.52.19; 4.5.1.1, 4.5.1.3, 4.5.1.4; 4.7.4, 4.7.5; 8.4.1–8.4.12; 10.3.4.3; 10.5.2.5.3; 10.5.3.2.1, 10.5.3.2.1.1; 14.2.6.6.7–14.2.6.6.11.2; Ek A.3.3.52.19 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 8.4.