NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre su sisi sistemleri en sık pozitif deplasmanlı pompalarla beslenir. NFPA 20 bu pompalara Kısım 8.3’te kapasite, NPSH, giriş basıncı ve fazla debi kuralları koyar; emniyet relief vanasının nereye boşaltacağını 8.5.4’te belirler. Birden çok pompanın tek ünite olarak çalıştığı su sisi pozitif deplasmanlı pompalama üniteleri ayrı bir konudur (8.4); bkz. su sisi pozitif deplasmanlı pompa üniteleri.

Kısaca: Su basan pozitif deplasmanlı pompaların kapasitesi kullanım amacındaki en büyük sistem talebini karşılar (8.3.1). NPSH, üreticinin gerekli NPSH’ını 5 ft (1,52 m) sıvı payıyla aşar (8.3.2); pompa giriş basıncı üreticinin önerdiği en yüksek giriş basıncını aşmaz (8.3.3). Pompa çıkışı sistem debisini aşabiliyorsa yük atma (unloader) vanası ya da orifis gibi fazla debiyi tahliye eden bir araç bulunur (8.3.4); yük atma vanası emniyet relief vanasının yerine geçmez, ona ektir (8.3.5). Emniyet relief vanası drenaja ya da atmosfer basıncındaki bir su kaynağına boşaltır (8.5.4.1); iki koşul birlikte sağlanırsa pompa emişine boşaltabilir (8.5.4.2).

NFPA 20-2025 8.5.4 ve Şekil A.8.5.4: su sisi pozitif deplasmanlı pompa borulaması; emniyet relief vanasının drenaja, atmosfer basıncındaki su kaynağına ya da iki koşulla pompa emişine boşaltması ve ek yük atma vanası
Su sisi pompasında relief nereye boşaltır? Çiplerle 8.5.4.1’in iki seçeneğini, 8.5.4.2’nin iki koşullu emiş seçeneğini ve 8.3.4’teki yük atma vanasını görün. Düzen Şekil A.8.5.4’ten alınmıştır; çizim şematiktir.

Kural ne diyor: Kısım 8.3

Kapasite ve santrifüj pompa

Su için kullanılan pozitif deplasmanlı pompaların kapasitesi kullanım amacındaki en büyük sistem talebini karşılar (8.3.1). Ek A.8.3.1’e göre standardın amacı su sisi sistemlerinde sabit pompaların kullanılmasını yasaklamak değildir. NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumu: sistem talebini karşılayan listeli bir santrifüj yangın pompası su sisi sisteminde kullanılabilir; pozitif deplasmanlı pompalar görece daha yüksek basınç üretebildiği için su sisi sistemlerinde daha sık görülür. El Kitabı su sisi sistemi için NFPA 750’ye bakılmasını önerir.

NPSH ve giriş basıncı

  • NPSH, pompa üreticisinin gerekli NPSH’ını 5 ft (1,52 m) sıvı payıyla aşar (8.3.2). El Kitabı bu madde için köpük pompalarındaki 8.2.2 yorumuna gönderir; payın nasıl sağlanabileceği için bkz. köpük konsantresi ve katkı pompaları.
  • Pompaya giriş basıncı üreticinin önerdiği en yüksek giriş basıncını aşmaz (8.3.3). Standart bu madde için ayrıca gerekçe vermez.

Fazla debi: yük atma vanası ya da orifis

  • Yük atma (unloader) vanası, pompa kapasitesinin altındaki fazla debiyi ayarlı pompa basıncında tahliye etmek için tasarlanmış vanadır (3.3.78.6).
  • Pompa çıkışı sistem debi gereksinimini aşabiliyorsa, fazla debiyi tahliye eden bir araç, örneğin yük atma vanası ya da orifis bulunur (8.3.4). El Kitabı’na göre basınç gereğini karşılamak için fazla debi üreten daha büyük bir pompa gerekebilir.
  • Pompada yük atma vanası varsa bu vana, 8.5.2’deki emniyet relief vanasına ektir (8.3.5). 8.5.2.1’e göre bütün pozitif deplasmanlı pompalarda, anma kapasitesinin %100’ünü ayar basıncının %125’ini aşmayan bir basınçta boşaltabilen listeli bir emniyet relief vanası bulunur; ayrıntı için bkz. bağlantılar, sürücü, pano ve test.

Emniyet relief vanası nereye boşaltır (8.5.4)

  • 8.5.4.2’deki durum dışında, pozitif deplasmanlı su sisi pompalarının emniyet relief vanaları drenaja ya da atmosfer basıncındaki bir su kaynağına boşaltır (8.5.4.1).
  • Emniyet relief vanası pompa emişine boşaltabilir; ancak iki koşul birlikte sağlanmalıdır: (1) aşırı ısınmayı önleyen bir araç vardır; (2) emniyet relief vanası ve pompa sürücüsü pompa emişindeki karşı basınca göre boyutlandırılmıştır (8.5.4.2).

Ek A.8.5.4, basınç relief vanasının çıkış tarafındaki karşı basıncın değerlendirilmesini ister. NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre aşırı ısınmayı önlemenin olası bir yolu, bir basınç relief vanasını sirkülasyon relief vanası olarak takıp drenaja boşaltmaktır; santrifüj pompalardaki karşılığı için bkz. sirkülasyon relief vanası.

Şekil A.8.5.4: tipik borulama

Ek A’daki Şekil A.8.5.4 tipik bir su sisi pompası borulamasını kaynaktan sisteme şu sırayla gösterir:

  1. OS&Y emme izolasyon sürgülü vanası ve emme süzgeci; süzgeç ile pompa emme ağzı arası en az 10 boru çapı.
  2. 3½ in. (89 mm) kompaund emme manometresi ve pompa.
  3. Pompa basma ağzında T parça ve basınç relief vanası; relief akışının kabul edilen dönüş yolu bir gözetleme camından (sight glass) geçer.
  4. 3½ in. (89 mm) basma manometresi, test izolasyon vanası ve orifis plakalı test düzeneğiyle akış test döngüsü.
  5. Çek vana, OS&Y basma izolasyon sürgülü vanası ve su sisi sistemi.

Şekil notuna göre relief dönüşü ve test döngüsü drenaja, pompa emişine ya da kaynağa borulanabilir; emişe dönüşte 8.5.4.2’nin iki koşulu geçerlidir. Süzgeç, manometre ve test kuralları 8.5 ve 8.10’dadır.

8.3 ile 8.4 farkı

Ek A.3.3.52.19’a göre “su sisi pozitif deplasmanlı pompalama ünitesi” terimi, su sisi sistemini besleyen tek tek pompalar için kullanılmaz. Terim, sistem talebine ve boşaltan nozul sayısına göre pompaların tek tek ya da paralel çalıştığı, birlikte tek bir ünite gibi davranan çok pompalı sistemler içindir. Bu yazıdaki 8.3 kuralları su sisi pompalarıdır; ünite kuralları 8.4’tedir. Ayrıca köpük pompalarındaki 10 dakika kuru çalışma kuralı (8.2.4) Ek A.8.2.4’e göre su sisi pompalarına uygulanmaz.

Sahada sık hatalar (kaynakta geçenler)

  • Yük atma vanasını emniyet relief vanası yerine saymak: 8.3.5’e göre yük atma vanası relief vanasına ektir.
  • Relief’i emişe verip karşı basıncı hesaba katmamak: 8.5.4.2(2) vana ve sürücünün emişteki karşı basınca göre boyutlanmasını ister; Ek A.8.5.4 çıkış tarafındaki karşı basıncın değerlendirilmesini ister.
  • Relief’i emişe verip aşırı ısınma önlemi koymamak: 8.5.4.2(1); El Kitabı sirkülasyon relief vanasıyla drenaja boşaltmayı olası bir yol olarak gösterir.

Kontrol listesi

  1. Pompa kapasitesi en büyük sistem talebini karşılıyor (8.3.1).
  2. Mevcut NPSH, gerekli NPSH + 5 ft (1,52 m) değerini aşıyor (8.3.2).
  3. Pompa giriş basıncı üreticinin önerdiği en yüksek değerin altında (8.3.3).
  4. Pompa çıkışı sistem debisini aşabiliyorsa yük atma vanası ya da orifis var (8.3.4).
  5. Yük atma vanası varsa ayrıca 8.5.2’ye uygun listeli emniyet relief vanası var (8.3.5).
  6. Relief drenaja ya da atmosfer basıncındaki su kaynağına; emişe ise aşırı ısınma önlemi var, vana ve sürücü emiş karşı basıncına göre boyutlu (8.5.4).
  7. Relief çıkış tarafındaki karşı basınç değerlendirildi (A.8.5.4).

Sık Sorulan Sorular

Su sisi sisteminde santrifüj yangın pompası kullanılabilir mi?

Ek A.8.3.1’e göre standardın amacı sabit pompaları yasaklamak değildir. NFPA 20 El Kitabı (2022), sistem talebini karşılayan listeli santrifüj yangın pompasının kullanılabileceğini, pozitif deplasmanlı pompaların daha yüksek basınç üretebildiği için daha yaygın olduğunu yazar.

Yük atma (unloader) vanası nedir, ne zaman gerekir?

Pompa kapasitesinin altındaki fazla debiyi ayarlı pompa basıncında tahliye eden vanadır (3.3.78.6). Pompa çıkışı sistem debisini aşabiliyorsa yük atma vanası ya da orifis gibi bir araç gerekir (8.3.4).

Yük atma vanası varken emniyet relief vanası gerekir mi?

Evet. Yük atma vanası 8.5.2’deki emniyet relief vanasına ektir (8.3.5); 8.5.2.1’e göre her pozitif deplasmanlı pompada listeli emniyet relief vanası bulunur.

Su sisi pompasının emniyet relief vanası nereye boşaltır?

Drenaja ya da atmosfer basıncındaki bir su kaynağına (8.5.4.1). Pompa emişine boşaltma yalnız aşırı ısınmayı önleyen bir araç varsa ve vana ile sürücü emiş karşı basıncına göre boyutlandırılmışsa yapılabilir (8.5.4.2).

Köpük pompalarındaki 10 dakika kuru çalışma kuralı su sisi pompalarına uygulanır mı?

Hayır. Ek A.8.2.4’e göre 8.2.4’teki 10 dakika kuru çalışma kuralı su sisi pompalarına uygulanmaz.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 3.3.78.6, 8.3.1, 8.3.2, 8.3.3, 8.3.4, 8.3.5, 8.5.2.1, 8.5.4.1, 8.5.4.2; Ek A.3.3.52.19, A.8.2.4, A.8.3.1, A.8.5.4 ve Şekil A.8.5.4 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Kısım 8.3 ve 8.5.4.