NFPA 20-2025 Bölüm 8.5–8.10, pozitif deplasmanlı (PD) yangın pompalarında bağlantı elemanlarını, sürücüleri, kontrol panolarını, temeli, kaplini ve akış testi düzeneklerini düzenler. Köpük konsantresi pompalarının relief bağlantısı (8.5.3) köpük konsantre ve katkı pompaları, su sisi pompalarınınki (8.5.4) su sisi sistem pompaları yazısındadır.

Kısaca: Her PD pompada kompaund emme ve basma manometresi (8.5.1) ve anma debisinin %100’ünü, set basıncının %125’ini aşmayan basınçta boşaltan listeli emniyet relief vanası bulunur (8.5.2.1). Emme süzgeci pompa emme ağzından en az 10 boru çapı uzaktadır ve net açık alanı emme borusu kesitinin en az 4 katıdır (8.5.5.1, 8.5.5.3). Ana ya da yedek pompa jokey pompa olarak kullanılmaz; istisna su sisi PD pompa üniteleridir (8.5.7.1, 8.5.7.2). Redüktör listeli olur, rulmanlar L10 15.000 saat ömre göre seçilir (8.6.2.1, 8.6.2.3). Pompa ve sürücü ortak, harçlı taban plakasında listeli esnek kaplinle bağlanır (8.8.1, 8.9.1). Tesisat pompanın anma koşullarında ve emme beslemesinin en yüksek debide test edilmesine izin verir (8.10.1).

NFPA 20-2025 pozitif deplasmanlı yangın pompası düzeni: pompadan en az 10 boru çapı uzakta emme süzgeci, kompaund ve basma manometresi, pompa basmasında emniyet relief vanası, debimetre ya da orifis plakalı test döngüsü; altta ortak taban plakasında pompa, kaplin, redüktör ve sürücü, yanında kontrol panosu
PD pompa düzeni. Süzgeç en az 10 boru çapı uzakta (8.5.5.1), emniyet relief pompa basmasında (8.5.2.3), test döngüsünde debimetre ya da orifis plakası (8.10.3); pompa ve sürücü ortak taban plakasında, listeli kaplinle (8.8.1, 8.9.1). Boru düzeni Ek A Şekil A.8.5.4’e dayanır; akış çizgileri şematiktir.

Manometreler (8.5.1)

Bir kompaund emme manometresi ve bir basma manometresi verilir (8.5.1). NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre kompaund manometre negatif ve pozitif basıncı okuyabilir; basma basıncının negatif olmayacağı kabul edildiğinden basma manometresinin kompaund olması gerekmez. İkisi birlikte pompanın sağladığı basınç artışını gösterir. Santrifüj pompalar için yangın pompası manometreleri.

Emniyet relief vanası (8.5.2)

KuralMadde
Her pompada listeli emniyet relief vanası; anma debisinin %100’ünü, vana set basıncının %125’ini aşmayan basınçta boşaltabilir8.5.2.1
Anma debisini boşaltmak için gereken basınç, en düşük anma basınçlı bileşenin basıncına eşit ya da altında olacak biçimde ayarlanır8.5.2.2
Yangın sistemine zarar gelmesini önlemek için pompa basmasına takılır8.5.2.3

Ek A.8.5.2’ye göre PD pompalar kapalı bir basma sistemine karşı çalışırsa en yüksek tasarım basma basıncını hızla aşabilir; otomatik durdurma ya da patlama diski gibi ek koruyucular genellikle pompa üreticisinin kapsamı dışındadır ve sistem tasarımcısı ya da kullanıcı tarafından sağlanmalıdır. El Kitabı (2022) yorumuna göre relief vanası yoksa basınç, sürücü durana ya da bileşenler hasar görene kadar artar. El Kitabı örneği: 50 psi (3,5 bar)’ta 25 gpm (95 L/min) anma değerli pompa için vana yaklaşık 55 psi (3,8 bar)’a ayarlanır ve en az 25 gpm’i en çok 1,25 × 55 = 68,75 psi (1,25 × 3,8 = 4,75 bar) basınçta boşaltabilmelidir. Santrifüj pompalardaki ana relief vana ayrı bir konudur: ana relief vana.

Emme süzgeci (8.5.5)

  • Sökülüp temizlenebilen emme süzgeci, pompa emme ağzından en az 10 boru çapı uzağa takılır (8.5.5.1).
  • Süzgeç basınç kaybı hesaplanır ve pompaya yeterli NPSH kaldığı gösterilir (8.5.5.2).
  • Süzgecin net açık alanı emme borusu kesitinin en az dört katıdır (8.5.5.3).
  • Elek göz boyutu konsantrenin sıvı viskozitesine ve pompa üreticisinin önerisine göre seçilir (8.5.5.4).

El Kitabı (2022) yorumuna göre PD pompalar pompalanan sıvıdaki kalıntıdan diğer pompa tiplerine göre daha kolay zarar görür; bu yüzden bütün PD pompalarda emme borusunda süzgeç istenir. Köpük konsantrelerinin viskozite aralığı geniştir ve süzgeç boyutu seçilirken dikkate alınır. Ek A.8.5.5’e göre önerilen göz boyutu pompanın iç toleranslarına bağlıdır; standart göz boyutları Şekil A.8.5.5’tedir:

Göz (mesh)20406080100
Açıklık (in.)0,0340,0150,00920,0070,0055
Açıklık (µm)860380230190140

Santrifüj pompaların emme süzgeci için emme süzgeci ve girdap önleyici plaka.

Su kaynağının korunması (8.5.6)

Sistem tasarımı içme suyu kaynaklarının korunmasını ve çapraz bağlantı ya da kirlenmenin önlenmesini içerir (8.5.6). El Kitabı (2022) yorumuna göre köpük ya da katkı kullanılan sistemlerde birçok su idaresi kaynağın korunmasını ister; tasarımcı geri akış önleyicileri planlar ve NFPA 20 geri akış önleyici ya da ara tanka izin verir (Bölüm 4; bkz. yangın pompası ara tank).

Basınç koruma (8.5.7)

8.5.7.2’deki izin dışında ana ya da yedek yangın pompası jokey pompa olarak kullanılmaz (8.5.7.1; ayrıca 4.27.7). Su sisi PD pompa üniteleri şu koşullardan biriyle sistem basıncını tutabilir (8.5.7.2):

  1. Ünite, basınç koruma görevini değişken hızlı basınç sınırlayıcı kontrolle iki ya da daha çok pompa arasında dönüşümlü yapacak biçimde tasarlanmış ve listelenmiştir.
  2. Ünite, bir ana pompa değişken hızlı basınç sınırlayıcı kontrolle basınç koruma yaparken yedek bir pompaya sahip olacak biçimde tasarlanmış ve listelenmiştir.
  3. Ünite, ana yangın pompası hizmeti için gerekmeyen, ayrılmış bir jokey pompa kullanacak biçimde tasarlanmıştır.

Üç durumda da basınç koruma bir saatte ikiden fazla gerekirse denetim (supervisory) sinyali verilir (8.5.7.2). Basınç koruma modunda ünite, en küçük sistem nozulu bekleme basıncında boşaltıldığında 8.4.9’daki süreye uyar (8.5.7.3). Ünite su sisi sisteminde basınç korumayı da üstleniyorsa pano için tek algılama hattı kullanılabilir (8.5.7.4).

El Kitabı (2022) yorumuna göre bu izin, yangında sistemin devreye girdiğini gösteren ayrı bir sinyal bulunmasına dayanır; görev pompadan pompaya döndürülebilir. Yedek motor ya da ayrılmış pompanın arızası otomatik çalışmayı engellemez, toplam kapasiteyi düşürmez. Pano basınç koruma ihtiyacını yangından basınç farkıyla ayırt ettiği için tek algılama hattı yeterlidir. Ünitenin diğer kuralları: su sisi PD pompa üniteleri; santrifüj sistemlerde jokey pompa.

Sürücüler ve redüktör (8.6)

Sürücü, pompayı ve güç aktarma düzenini bütün tasarım noktalarında çalıştıracak boyutta ve güçte olur (8.6.1). Ek A.8.6.1’e göre PD pompalar genellikle elektrik motoru, içten yanmalı motor ya da su motoruyla sürülür. El Kitabı (2022) yorumuna göre A.8.6.1 su motorunu yalnız anar, kabul edilebilir sürücü saymaz: kabul edilen sürücüler 4.7.2’de sayılır (elektrik motoru, dizel motor, buhar türbini ya da bunların birleşimi); Bölüm 1.5’teki eşdeğerlik hükümlerini karşılayan listeli su motorlu bir PD pompa ise standarda uyar.

KonuKuralMadde
Sürücü ile pompa arasındaki redüktörKullanım amacına göre listeli8.6.2.1
Redüktör standardıANSI/AGMA 2011-B148.6.2.1.1
Dişli / pinyonAGMA Sınıf 7 ya da daha iyi / AGMA Sınıf 8 ya da daha iyi8.6.2.2
RulmanlarAGMA standartlarına göre, L10 ömrü 15.000 saat8.6.2.3
Dişli kutulu tahrikPompa üreticisi, pompa ve sürücü çalışma devrinin %25 altı ile %25 üstü arasında zarar verici gerilme ya da kritik devir olmadığını gösteren tam kütle-elastik sistem burulma analizi verir8.6.2.4
Değişken hızlı tahrikAnaliz, elde edilebilen en düşük çalışma devrinin %25 altına kadar bütün devirleri kapsar8.6.2.4.1

El Kitabı (2022) yorumuna göre yanlış tasarlanan ya da yalnız devir oranına göre seçilen redüktör bir arıza noktasına dönüşüp yangın pompasının kaybına yol açabilir; kritik devre çok yakın çalışmak aktarma düzenine zarar verebilir.

Tek sürücü birden çok PD pompayı sürebilir; yedekli pompa sistemleri ortak sürücü paylaşamaz (8.6.3.1, 8.6.3.2). Ayrıntı: pompa, sürücü ve kontrol panosu uyumu. El Kitabı (2022) örneği, NFPA 750’ye (2019 baskısı) dayanır: talep iki pompaysa yedekle dört pompa gerekir ve elektrik motorlu düzende en az iki motor bulunur; 8.6.3.2 dört pompanın tek motorla sürülmesini yasaklar.

Kontrol panoları (8.7)

PD pompa kontrol panoları için Bölüm 8.4 ile Bölüm 10 ve 12’ye bakılır (8.7). Ek A.8.7’ye göre bu panolar, sürücü çalışmaya başlarken otomatik yük boşaltma ya da basınç tahliyesi sağlayan düzenler içerebilir.

Temel ve kaplin (8.8, 8.9)

  • Pompa ve sürücü, üreticinin talimatına göre ortak, harçlı (grouted) taban plakasına oturtulur (8.8.1).
  • Taban plakası sağlam temele, pompa ve sürücü mil hizası korunacak biçimde sıkıca bağlanır; temel taban plakasına sağlam destek verir (8.8.2, 8.8.3).
  • Pompa ve sürücü listeli, yakın bağlı esnek kaplinle ya da triger dişli tipi kayışlı kaplinle bağlanır (8.9.1).
  • Kaplin sürücü gücünü aktaracak biçimde seçilir ve üreticinin önerdiği en yüksek güç ve devri aşmaz (8.9.2).
  • Hizalama, taban plakası son yerine konduktan sonra ve kaplin üreticisinin şartnamesine göre yapılır; esnek kaplinin çalışma açısı önerilen toleransları aşmaz (8.9.3–8.9.5).

Standart bu maddeler için gerekçe vermez. Santrifüj pompalarda temel ve hizalama: pompa temeli ve kaplin hizalama.

Akış testi düzenekleri (8.10)

  • Tesisat, pompanın anma koşullarında ve emme beslemesinin pompadan alınabilen en yüksek debide test edilmesine izin verecek biçimde düzenlenir (8.10.1).
  • Katkı pompası sistemlerinde katkı besleme tankına dönen test döngüsü üzerinde debimetre ya da orifis plakası bulunur (8.10.2).
  • Su pompası sistemlerinde su kaynağına, tanka, su pompasının emiş tarafına ya da tahliyeye dönen test döngüsü üzerinde debimetre ya da orifis plakası bulunur (8.10.3).

El Kitabı (2022) yorumuna göre emme beslemesi yalnız test döngüsüyle değil, sıvı kaynaktan pompadan geçirilerek de test edilebilmelidir; köpük ve katkı çözeltilerinin viskozitesi nedeniyle yangın sırasında emme hattında önemli sürtünme kaybı olabilir. Katkı test döngüsü, rutin testlerde tankın boşalmaması için tanka döner.

Kabul testinde PD pompanın debisi tek bir performans noktasıyla test edilir; test döngüsündeki debimetre okuması ya da basma basıncı kaydedilir ve üreticinin debi verisine uyar; orifis plakasında orifis boyutu ve plakanın akış yukarısındaki basınç yetkili otoriteye verilir (14.2.6.6.1–14.2.6.6.4). Su dışında sıvı basan PD pompalar, üreticinin viskozite farkı hesabıyla su ile test edilebilir (14.2.6.6.6.1, 14.2.6.6.6.2). Santrifüj pompalarda: test başlığı ve debimetre.

Sahada sık hatalar

  • Süzgeci pompa emme ağzına bitişik takmak: 8.5.5.1 en az 10 boru çapı ister.
  • Süzgeç kaybını NPSH hesabına katmamak: 8.5.5.2’ye aykırıdır.
  • Relief vanasını en düşük basınç sınıflı bileşeni gözetmeden ayarlamak: 8.5.2.2’ye aykırıdır.
  • Ana pompayı jokey olarak kullanmak: su sisi PD ünitesinin 8.5.7.2 koşulları dışında 8.5.7.1 yasaklar.
  • Taban plakası yerleşmeden hizalamak: 8.9.3’e aykırıdır.
  • Emme beslemesini test edecek düzen olmaması: 8.10.1 hem pompanın hem emme beslemesinin testini ister.

Kontrol listesi

  1. Kompaund emme ve basma manometresi; listeli emniyet relief: %100 debi, ≤ %125 set, pompa basmasında (8.5.1, 8.5.2.1–8.5.2.3).
  2. Süzgeç ≥ 10 boru çapı uzakta, net alan ≥ 4× boru kesiti, NPSH hesabı (8.5.5.1–8.5.5.4).
  3. İçme suyu koruması; basınç koruma 8.5.7’ye uygun (8.5.6, 8.5.7.2).
  4. Sürücü gücü, redüktör listesi, AGMA sınıfları, L10, burulma analizi (8.6.1–8.6.2.4.1).
  5. Ortak harçlı taban plakası, listeli kaplin, hizalama (8.8.1–8.9.5).
  6. Test döngüsü ve debimetre ya da orifis plakası; emme beslemesi testi (8.10.1–8.10.3).

Sık Sorulan Sorular

PD pompada emme süzgeci nereye takılır?

Pompa emme ağzından en az 10 boru çapı uzağa; süzgeç sökülüp temizlenebilir, net açık alanı emme borusu kesitinin en az dört katıdır ve basınç kaybı NPSH hesabına katılır (8.5.5.1–8.5.5.3).

PD pompa emniyet relief vanası hangi debide ve basınçta boşaltmalı?

Listeli vana, anma debisinin %100’ünü set basıncının %125’ini aşmayan basınçta boşaltabilmeli (8.5.2.1); anma debisindeki boşaltma basıncı en düşük anma basınçlı bileşenin altında kalmalı (8.5.2.2) ve vana pompa basmasında olmalıdır (8.5.2.3).

Ana PD pompa jokey pompa görevi görebilir mi?

Genel kural olarak hayır (8.5.7.1, 4.27.7). Su sisi PD pompa üniteleri 8.5.7.2’deki üç koşuldan biriyle basıncı tutabilir; basınç koruma bir saatte ikiden fazla gerekirse denetim sinyali verilir.

Su motoru PD pompa sürücüsü olabilir mi?

Ek A.8.6.1 su motorunu anar, ama El Kitabı (2022) yorumuna göre kabul edilen sürücüler 4.7.2’dekilerdir; Bölüm 1.5 eşdeğerlik hükümlerini karşılayan listeli su motorlu PD pompa ise standarda uyar.

PD pompa nasıl test edilir?

Tesisat pompanın anma koşullarında ve emme beslemesinin en yüksek debide testine izin verir (8.10.1). Su pompalarında test döngüsündeki debimetre ya da orifis plakası kullanılır (8.10.3); kabul testinde tek performans noktası yeterlidir (14.2.6.6.1, 14.2.6.6.2).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 4.7.2; 4.27.7; 8.5.1, 8.5.2.1–8.5.2.3, 8.5.5.1–8.5.5.4, 8.5.6, 8.5.7.1–8.5.7.4; 8.6.1–8.6.3.2; 8.7; 8.8.1–8.8.3; 8.9.1–8.9.5; 8.10.1–8.10.3; 14.2.6.6.1–14.2.6.6.4, 14.2.6.6.6.1, 14.2.6.6.6.2; Ek A.8.5.2, A.8.5.5 ve Şekil A.8.5.5, Şekil A.8.5.4, A.8.6.1, A.8.7 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 8.5–8.10.