Kısa cevap: Madde 92/3'e göre su deposu hacmi düşük tehlike için 30 dakika, orta tehlike için 60 dakika ve yüksek tehlike için 90 dakika esas alınarak bulunur. Tehlike sınıfı Madde 19'a göre belirlenir.

BYKHY Madde 92, yangın su deposu hacmini tehlike sınıfına göre süreyle tanımlar: düşük tehlike 30 dakika, orta tehlike 60 dakika, yüksek tehlike 90 dakika. Hacim, ön hesap için Ek-8/A (Yağmurlama Sistemi, Yangın Dolabı ve Hidrant Tasarımı Ön Hesabı İçin Su Deposu En Az Hacmi) tablosundan alınabilir ya da Ek-8/B yağmurlama debisi, Ek-8/C yangın dolabı debisi ve varsa hidrant debisi toplanıp süreyle çarpılarak bulunur; hidrolik hesap yapılmışsa hidrolik hesabın sonucu esas alınır.

Madde 92 adım adım

Fıkra Hüküm
92/1 Sistemde en az bir güvenilir su kaynağı bulunur
92/2 Yangın rezervi olarak ayrılan bölüm başka amaçla kullanılamaz
92/3 Tehlike sınıfı Madde 19'a göre; süre düşük 30 dk, orta 60 dk, yüksek 90 dk
92/4 Yağmurlama + dolap + hidrant bulunan sistemlerde ön hesap Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) tablosuyla; tablo kullanılırken yükseklik olarak yağmurlama başlığının kullanıldığı en üst kot esas alınır; hidrolik hesap yapılmışsa onun sonucu geçerli
92/5 Ön hesap: Ek-8/B yağmurlama debisi + Ek-8/C dolap debisi + (varsa) hidrant debisi, süre ile çarpılır
92/6 Yalnız yangın dolabı varsa: TS EN 671-1 ve 671-2'ye uygun sistemlerde Madde 94'teki tasarım debileri × süre; kullanım alanı yüksek tehlike sınıfında değilse dolaplar kullanım suyu sistemine bağlanabilir (Kılavuz açıklaması: bu durumda da 92/1'deki güvenilir su kaynağı şartı sağlanmalıdır)
92/7 Yalnız çevre hidrantı varsa: en az 1.900 l/dak × 90 dakika, tehlike sınıfına göre hidrolik hesapla. (Ek cümle: RG 20/11/2021-31665) Madde 7/12 kapsamındaki alanlarda kurulacak dış hidrant sistemi için en az 5.700 l/dak × 60 dakikayı karşılayacak depo

Hesap örnekleri (yönetmelik ve kılavuz değerleriyle)

Yalnız çevre hidrantı olan bir tesis (Madde 92/7):

V = 1.900 l/dak × 90 dk = 171.000 l = 171 m³ (en az)

Tesis Madde 7/12 kapsamındaysa (orman alanları içinde veya bitişiğinde yapılacak rafineriler, fosil yakıt kaynaklı elektrik üretim tesisleri, kurulu gücü 500 MW ve üzeri enerji üretim tesisleri, toplam kapalı kullanım alanı 2.000 m²'den büyük fabrikalar gibi endüstriyel tesisler ve bunların depolama tesisleri/sahaları), dış hidrant deposu için Madde 92/7'nin 2021 ek cümlesi uygulanır:

V = 5.700 l/dak × 60 dk = 342.000 l = 342 m³ (en az)

Yalnız yangın dolabı olan orta tehlikeli bir bina (Madde 92/6 ve Madde 94/b-5): yuvarlak yarı-sert hortumlu bir dolabın tasarım debisi 100 l/dak, orta tehlike süresi 60 dk'dır. Aynı anda çalışacak dolap sayısı projeye göre belirlenir; tek dolap için:

V = 100 l/dak × 60 dk = 6.000 l = 6 m³

Yağmurlama sistemi olan binada Madde 92/5 usulü şöyledir: yağmurlama debisi Ek-8/B'deki tasarım yoğunluğu ile koruma alanının çarpımıdır; buna Ek-8/C'deki yangın dolabı debisi ve hidrant varsa hidrant debisi eklenir, toplam Madde 92/3'teki süreyle çarpılır.

Ek-8/C tablosunun ayrıntısı, Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) ile birlikte nasıl okunacağı ve TS EN 12845'in kombine su kaynağı kuralıyla (madde 9.6.4) karşılaştırması için: Yangın Dolabı ve Hidrant İçin İlave Su İhtiyacı: BYKHY Ek-8/C ve TS EN 12845.

Bina tehlike sınıfı İlave yangın dolabı debisi (l/dak) İlave hidrant debisi (l/dak) Süre (dk)
Düşük tehlike10040030
Orta Tehlike-1 ve 210040060
Orta Tehlike-3 ve 41001.00060
Yüksek tehlike2001.50090

Kaynak: BYKHY Ek-8/C. Ek-8/B'de ıslak veya ön etkili sistem için tasarım yoğunluğu ve koruma alanı örneğin Orta Tehlike-1'de 5,0 mm/dak ve 72 m², Orta Tehlike-2'de 5,0 mm/dak ve 144 m², Orta Tehlike-3'te 5,0 mm/dak ve 216 m²'dir; depolama alanları ve farklı özellikteki kullanım alanları için TS EN 12845 esas alınır (Ek-8/B notu).

Örnek hesap (bina orta tehlike-2 sınıfında kabul edilmiştir; aynı anda iki dolabın çalıştığı varsayılır):

Q = 5 mm/dak × 144 m² (yağmurlama) + 2 × 100 l/dak (dolap) + 400 l/dak (hidrant) = 720 + 200 + 400 = 1.320 l/dak
V = 1.320 l/dak × 60 dk = 79.200 l = 79,2 m³ (43,2 + 12 + 24 m³)

Bu bir ön hesaptır; kesin projede hidrolik hesap yapılmışsa depo hacmi o hesaptan alınır (Madde 92/4).

Aynı bina, Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) tablosuyla: Orta Tehlike-2, ıslak sistem ve en alt ile en üst yağmurlama başlığı arasındaki yükseklik h ≤ 15 m ise Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) en az 105 m³ verir; yani yukarıdaki 92/5 usulündeki 79,2 m³'ün üzerindedir. Madde 96/5 yağmurlama tasarımını TS EN 12845'e bağlar ve TS EN 12845 §9.3.2.2 Tablo 9 da önceden hesaplı OH2 ıslak sistem için aynı 105 m³'ü yalnız yağmurlama sistemine ayırır. İki ön hesap yolu farklı sonuç verdiğinde büyük değerle çalışmak emniyetli taraftır; iki yolu yan yana görmek için yangın suyu deposu hacmi hesabı aracını kullanabilirsiniz.

Hangi yöntem ne zaman?

Durum Yöntem Dayanak
Ön proje, hızlı büyüklük Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) tablosu; yüksek tehlike ve OT-4 kuru sistemde kullanılmaz, hidrolik hesap gerekir Madde 92/4
Kesin proje, hidrolik hesap yapıldı Hidrolik hesap sonucu Madde 92/4 son cümle
Yağmurlama yok, yalnız dolap Madde 94 debileri × süre Madde 92/6
Yağmurlama yok, yalnız hidrant 1.900 l/dak × 90 dk ve hidrolik hesap; 7/12 alanlarında dış hidrant için en az 5.700 l/dak × 60 dk Madde 92/7

Saha notu

Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) tablosunu kullanırken "yükseklik" satırı için yağmurlama başlığının kullanıldığı en üst kot esas alınır (Madde 92/4); çatı kotu veya bina yüksekliği değil. İkinci sık hata, hidrolik hesap yapılmasına rağmen tablo değerinin depoya yazılmasıdır; Madde 92/4 hidrolik hesap varsa onun sonucunu esas alır.

Kontrol listesi

  • Tehlike sınıfı Madde 19 ile Ek-1/A, Ek-1/B ve Ek-1/C'ye göre belirlendi mi; farklı tehlike sınıfları varsa en yükseği esas alındı mı (Madde 19/1)?
  • Süre 30/60/90 dk doğru seçildi mi (Madde 92/3)?
  • Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) kullanıldıysa en üst yağmurlama kotu esas alındı mı (Madde 92/4)?
  • Hidrolik hesap varsa depo hacmi o hesabın sonucuyla mı yazıldı (Madde 92/4)?
  • Yalnız hidrant varsa 171 m³ (1.900 l/dak × 90 dk) alt sınırı sağlandı mı; tesis Madde 7/12 kapsamındaysa dış hidrant deposu en az 342 m³ (5.700 l/dak × 60 dk) mü (Madde 92/7)?

SSS

BYKHY'de yangın su deposu hacmi hangi süreye göre hesaplanır?

Madde 92/3'e göre su deposu hacmi düşük tehlike için 30 dakika, orta tehlike için 60 dakika ve yüksek tehlike için 90 dakika esas alınarak bulunur. Tehlike sınıfı Madde 19'a göre belirlenir.

Ek-8/A tablosu ile hidrolik hesap arasında hangisi geçerlidir?

Madde 92/4'e göre yağmurlama, yangın dolabı ve hidrant bulunan sistemlerde depo hacmi ön hesap için Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) tablosuyla veya 92/5'teki usulle hesaplanabilir. Su deposu hacmi hidrolik hesap yapılarak hesaplanırsa hidrolik hesapla bulunan hacim esas alınır.

Yapıda yalnız çevre hidrantı varsa depo ne kadar olmalı?

Madde 92/7'ye göre su ihtiyacı en az 1.900 l/dak debiyi 90 dakika süreyle karşılayacak kapasitede olmak üzere, bina tehlike sınıfına göre yapılacak hidrolik hesaplarla belirlenir. Bu, en az 171 m³ demektir. 2021'de eklenen cümleye göre Madde 7/12 kapsamındaki alanlarda kurulacak dış hidrant sistemi için depo en az 5.700 l/dak debiyi 60 dakika karşılamalıdır; bu da en az 342 m³ demektir.

Kaynakça

  1. BYKHY, Resmî Gazete 19.12.2007/26735 ve değişiklikleri; Madde 7/12, 19, 92, 94, Ek-1, Ek-8/A (ön hesap, en az hacim), Ek-8/B, Ek-8/C. Değişiklikler: RG 09/09/2009-27344; RG 05/04/2012-28255; RG 09/07/2015-29411; 14/06/2017 tarihli ve 2017/10459 sayılı BKK (yürürlük 29/06/2017); 05/02/2018 tarihli ve 2018/11347 sayılı BKK (yürürlük 15/03/2018); RG 04/11/2020-31294 (CB Kararı 3167); RG 20/11/2021-31665 (CB Kararı 4825); RG 01/07/2025-32943 (CB Kararı 10026). Güncel metin (mevzuat.gov.tr)

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.