Yangın Dolabı ve Hidrant İçin İlave Su İhtiyacı: BYKHY Ek-8/C ve TS EN 12845

Bir binada yağmurlama (sprinkler), yangın dolabı ve hidrant aynı depodan besleniyorsa depo hacmi yalnız sprinkler suyuna göre hesaplanamaz; dolap ve hidrantın suyu da hesaba girer. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) bu ilave suyu sayıyla verir: Ek-8/C, "Yangın Dolapları ve Hidrant Sistemi İçin İlâve Edilecek Su İhtiyaçları" tablosudur. TS EN 12845 ise aynı konuda sayı vermez; kombine su kaynağının nasıl boyutlanacağını kurala bağlar. Bu yazı iki yaklaşımı yan yana koyar ve aynı bina için örnek bir depo hesabı yapar.

Ek-8/C tablosu

BYKHY Ek-8/C, bina tehlike sınıfına (Madde 19, Ek-1) göre şu değerleri verir:

Süre sütunu Madde 92/3 ile aynıdır: su deposu hacmi düşük tehlike için 30, orta tehlike için 60, yüksek tehlike için 90 dakika esas alınarak bulunur. Tablodaki debiler, Madde 92/5'teki depo ön hesabında yağmurlama debisine eklenen değerlerdir.

Dolap ve hidrantın kendi tasarım değerleri başka maddelerdedir:

• Yuvarlak yarı-sert hortumlu dolap (TS EN 671-1, içinde itfaiye su alma ağzı yok): tasarım debisi 100 l/dak, tasarım basıncı 400 kPa; lüle girişinde basınç 900 kPa'yı geçerse basınç düşürücü kullanılır (Madde 94/1-b-5).
• Yassı hortumlu dolap (TS EN 671-2, yetişmiş yangın söndürme görevlisi bulundurulması zorunlu yapılarda): tasarım debisi 400 l/dak, tasarım basıncı en az 400 kPa (Madde 94/1-b-6).
• Hidrant sistemi: dizayn debisi en az 1.900 l/dak; debi binanın tehlike sınıfına göre artırılır; hidrant çıkışında 700 kPa basınç gerekir (Madde 95/2).

Madde 92: depo hacmi için dört yol

Madde 92 su deposu hacmini yapıda hangi sistemlerin bulunduğuna göre dört yoldan hesaplatır:

İki tamamlayıcı kural vardır. Hidrolik hesap yapılmışsa, hidrolik hesapla bulunan hacim esas alınır (Madde 92/4 son cümle). Depoların yangın rezervi olarak ayrılmış bölümü başka amaçla kullanılamaz; yalnız söndürme sistemlerine hizmet eder (Madde 92/2). Yapıda yalnız yangın dolabı varsa ve kullanım alanı yüksek tehlike sınıfında değilse dolaplar binanın kullanım suyu sistemine bağlanabilir (Madde 92/6). Madde 92/6 aynı anda çalışacak dolap sayısını vermez.

Ek-8/B: 92/5'teki yağmurlama debisi

Madde 92/5'teki yağmurlama debisi Ek-8/B'deki tasarım yoğunluğu ile koruma alanının çarpımıdır:

Ek-8/B'nin notu depolama alanları ve farklı özellikteki kullanım alanları için TS EN 12845'i esas alır. Yüksek Tehlike-1 satırında yönetmelik 7,7 mm/dak yazar; TS EN 12845+A2:2026 Tablo 3 aynı sınıf (HHP1) için 7,5 mm/dak verir. Madde 96/5 sprinkler tasarımını TS EN 12845'e bağladığı için sprinkler tasarımında standardın değeri kullanılır.

Ek-8/A ve Ek-8/C birlikte nasıl okunur?

Ek-8/A'nın başlığı "Yağmurlama Sistemi, Yangın Dolabı ve Hidrant Tasarımı Ön Hesabı İçin Su Deposu En Az Hacmi"dir. Lafzen okunduğunda tablo değeri dolap ve hidrant suyunu da kapsar. Öte yandan Ek-8/A'daki (ön hesap, en az hacim) sayılar TS EN 12845 Tablo 9 ile birebir aynıdır ve standart (madde 9.3.2.2) bu hacimleri yalnız sprinkler sistemine ayırır. Bu yüzden iki okuma vardır:

• Lafzi okuma: Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) değeri dolap ve hidrantı da kapsar; Ek-8/C ayrıca eklenmez.
• İhtiyatlı okuma: Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) değeri sprinkler suyudur; dolap ve hidrant için Ek-8/C debisi × süre eklenir.

Yönetmelik hangisinin geçerli olduğunu açıkça söylemez. Yangın suyu deposu hesaplayıcısı varsayılan olarak ihtiyatlı okumayı kullanır ve diğerini bir anahtarla gösterir. Hangisinin esas alınacağını projede yetkili idareyle netleştirin.

TS EN 12845: sayı değil, kural

TS EN 12845+A2:2026 sprinkler sistemlerinin standardıdır; yangın dolabı ve hidrant sistemleri için önsözünde ayrı bir standart serisine (EN 671) işaret eder ve bunlar için debi vermez. Konu üç yerde geçer.

Şehir şebekesi (madde 9.2). Şebeke, elle müdahale için gereken ek debiyi (hidrantlar, yangın dolapları vb.) de hesaba katarak basınç, debi ve süre şartlarını karşılayabilmelidir. Ek debinin miktarını standart vermez.

Kombine su kaynakları (madde 9.6.4). Su kaynağı birden fazla sabit söndürme sistemini (ör. hidrant, yangın dolabı ve sprinkler) besliyorsa üstün tekli veya ikiz kaynak olmalı ve şu dört koşulu sağlamalıdır:

1. Sistemler tam hesaplı olacaktır.
2. Kaynak, sistemlerin eşzamanlı en yüksek hesaplanmış debilerinin toplamını verebilecektir; debiler en çok basınç isteyen sistemin basıncına göre düzeltilir.
3. Kaynağın süresi en çok talep eden sistem için gerekenden az olmayacaktır.
4. Kaynakla sistemler arasında ikiz boru bağlantısı yapılacaktır.

Standardın notu, bazı ülkelerin sprinkler sisteminin kombine kaynaktan beslenmesine izin vermeyebileceğini hatırlatır. Madde 8.1.1 de su kaynağı başka söndürme sistemlerine hizmet ediyorsa 9.6.4'e yönlendirir. Süreler LH 30, OH 60, HHP ve HHS 90 dakikadır. Hesaplanmış sistemlerde en az etkin su hacmi, en yüksek debi talebinin (Q_max) bu süreyle çarpımıdır (madde 9.3.2.3).

Diğer servislere bağlantı (madde 8.3, Tablo 8). Sprinkler sisteminden başka servislere su ancak koşullar sağlanırsa alınır: bağlantı kontrol vana setinin akış yukarısına, bir kesme vanasıyla yapılır; sistem yüksek katlı (high rise) olmayacak ve çok katlı bir binayı korumayacaktır. Tablo 8'e göre en az 150 mm'lik şehir şebekesi beslemesinde yangın dolapları için en fazla 50 mm çaplı bir bağlantı yapılabilir. Sprinkler pompaları, 9.6.4'e uygun kombine kaynak kullanılmadıkça hidrant pompalarından ayrı olur (madde 8.3).

Yan yana karşılaştırma

Türkiye'de iki metin birlikte uygulanır: Madde 96/5 yağmurlama sistemi tasarımını TS EN 12845'e bağlar, dolap ve hidrantın debileri ise BYKHY'den gelir.

Örnek: aynı bina, üç sonuç

Orta Tehlike-3 sınıfında, ıslak yağmurlamalı, yarı-sert hortumlu yangın dolabı ve hidrant sistemi olan, hepsi aynı depodan beslenen bir bina düşünelim. En alttaki ile en üstteki yağmurlama başlığı arasındaki yükseklik 15 m'yi aşmıyor.

Yol 1 — Madde 92/5:

• Yağmurlama debisi (Ek-8/B): 5,0 mm/dak × 216 m² = 1.080 l/dak
• Ek-8/C, Orta Tehlike-3-4: dolap 100 l/dak + hidrant 1.000 l/dak
• Toplam: 2.180 l/dak × 60 dk = 130,8 m³

Yol 2 — Madde 92/4, lafzi okuma: Ek-8/A (ön hesap, en az hacim), Orta Tehlike-3 ıslak, h ≤ 15 m → 135 m³

Yol 3 — ihtiyatlı okuma: Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) + Ek-8/C: 135 m³ + (100 + 1.000) l/dak × 60 dk = 135 + 66 = 201 m³

Aynı bina TS EN 12845 açısından ele alınırsa:

• Kaynak yalnız sprinklere hizmet ediyorsa: önceden hesaplanmış OH3 sistem için Tablo 9 hacmi 135 m³'tür ve bu hacim yalnız sprinklere ayrılır.
• Dolap ve hidrant aynı kaynaktan besleniyorsa: madde 9.6.4 gereği bütün sistemler tam hesaplı olmalıdır. Hacim, eşzamanlı en yüksek hesaplanmış debilerin toplamı ile en uzun sürenin (OH için 60 dakika) çarpımıdır. Çalışma alanındaki yoğunluk tasarım yoğunluğundan az olamayacağından (madde 7.1 ve 13.4.1) hesaplanmış sprinkler debisi 1.080 l/dak'nın altına inmez; dolap ve hidrant debileri BYKHY'den gelir.

Sonuçlar arasındaki fark yöntem farkıdır: 92/5 yoğunluk × alan ile hızlı bir alt değer verir, Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) tablosu önceden hesaplanmış sistemin sprinkler hacmidir, kesin projede ise hidrolik hesap sonucu esas alınır (Madde 92/4). Değerleri kendi projenizde yangın suyu deposu hesaplayıcısı ve yangın dolabı ve hidrant debisi hesaplayıcısı ile karşılaştırabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Ek-8/C ile tasarım değerlerini karıştırmak: Ek-8/C depo ön hesabı içindir; dolabın tasarım debisi ve basıncı Madde 94'te, hidrantınki Madde 95/2'dedir.
• Hidrant ağını Ek-8/C debisiyle boyutlandırmak: Hidrant sisteminin dizayn debisi Madde 95/2'ye göre en az 1.900 l/dak ve çıkışta 700 kPa'dır.
• Tablo 9 hacmini ortak depo sanmak: TS EN 12845 Tablo 9 hacmini yalnız sprinkler sistemine ayırır; dolap ve hidrant aynı kaynaktan besleniyorsa madde 9.6.4 uygulanır.
• Süreyi tek sistemden almak: Ortak kaynakta süre, en çok talep eden sistemin süresinden az olamaz (EN 12845 9.6.4 c); BYKHY'de süre bina tehlike sınıfına göredir (92/3).
• Yangın rezervini kullanım suyuyla paylaşmak: Yangın rezervi olarak ayrılan bölüm başka amaçla kullanılamaz (Madde 92/2). Kullanım alanı yüksek tehlike sınıfında olmayan ve yalnız yangın dolabı bulunan yapılarda ise dolaplar binanın kullanım suyu sistemine bağlanabilir (Madde 92/6).

Dolap, su alma ağzı, su verme bağlantısı ve hidrantın hangi binada zorunlu olduğunu zorunluluk kontrol aracı ile görebilirsiniz. Depo hesabının ayrıntısı Yangın Su Deposu Hacmi: Ek-8/A mı, Hidrolik Hesap mı? yazısında, EN 12845'teki kaynak seçenekleri EN 12845 su kaynağı seçimi: tekli, ikiz, kombine yazısındadır.

Sık Sorulan Sorular

BYKHY'de yangın dolabı ve hidrant için depoya ne kadar su eklenir?

Ek-8/C'ye göre bina tehlike sınıfına bağlı olarak: düşük tehlikede dolap 100 l/dak ve hidrant 400 l/dak, 30 dakika; Orta Tehlike-1-2'de 100 ve 400 l/dak, 60 dakika; Orta Tehlike-3-4'te 100 ve 1.000 l/dak, 60 dakika; yüksek tehlikede 200 ve 1.500 l/dak, 90 dakika. Madde 92/5'e göre bu debiler Ek-8/B'den bulunan yağmurlama debisine eklenir ve toplam, tehlike sınıfının süresiyle çarpılır.

Ek-8/C suyu Ek-8/A hacmine ayrıca eklenir mi?

Yönetmelik bunu açıkça söylemez. Ek-8/A'nın başlığı tabloyu yağmurlama, yangın dolabı ve hidrantın birlikte ön hesabı için verir; bu okumada ayrıca eklenmez. Ancak Ek-8/A'daki (ön hesap, en az hacim) sayılar TS EN 12845 Tablo 9 ile aynıdır ve standart (madde 9.3.2.2) bu hacmi yalnız sprinkler sistemine ayırır; ihtiyatlı okumada Ek-8/C suyu eklenir. Hangisinin esas alınacağını yetkili idareyle netleştirin.

TS EN 12845 yangın dolabı ve hidrant için ilave su miktarı verir mi?

Hayır, sayı vermez. Madde 9.2 şehir şebekesinin elle müdahale için gereken ek debiyi (hidrant, yangın dolabı) de karşılamasını ister; madde 9.6.4 kombine su kaynağında sistemlerin tam hesaplı olmasını, kaynağın eşzamanlı en yüksek hesaplanmış debilerin toplamını vermesini ve sürenin en çok talep eden sistemden az olmamasını şart koşar. Dolap ve hidrant debileri Türkiye'de BYKHY'den gelir.

Hidrant debisi 1.900 l/dak mı, Ek-8/C'deki değer mi?

İkisi ayrı hükümlerdir. Madde 95/2 hidrant sisteminin dizayn debisinin en az 1.900 l/dak ve hidrant çıkışında 700 kPa olmasını ister. Ek-8/C'deki 400, 1.000 ve 1.500 l/dak ise Madde 92/5'teki depo ön hesabında yağmurlama debisine ilave edilecek hidrant debisidir. Yalnız çevre hidrantı olan yapıda depo Madde 92/7'ye göre en az 1.900 l/dak × 90 dakikayı karşılar. Yönetmelik bu değerler arasındaki ilişkiyi açıklamaz; projede yetkili idareyle netleştirin.

Orta Tehlike-3 bir binada depo hacmi kaç m³ çıkar?

Islak yağmurlama, yangın dolabı ve hidrantlı, en alttaki ile en üstteki yağmurlama başlığı arası 15 m'yi aşmayan OT-3 binada: Madde 92/5 yolu (5,0 × 216 = 1.080 l/dak + 100 + 1.000 = 2.180 l/dak, × 60 dk) 130,8 m³; Ek-8/A (ön hesap, en az hacim) tablosu 135 m³; Ek-8/A'ya (ön hesap, en az hacim) Ek-8/C suyu eklenirse 135 + 66 = 201 m³ verir. Kesin projede hidrolik hesap sonucu esas alınır (Madde 92/4).

Kaynakça

1. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 19.12.2007/26735 ve değişiklikleri (güncel konsolide metin): Madde 19, 92, 94/1-b, 95, 96/5; Ek-8/A (ön hesap, en az hacim), Ek-8/B, Ek-8/C. mevzuat.gov.tr
2. TS EN 12845+A2:2026-05 (EN 12845:2015+A2:2026), Sabit yangın söndürme sistemleri — Otomatik sprinkler sistemleri — Tasarım, kurulum ve bakım: Önsöz, madde 7.1, 8.1.1, 8.3 ve Tablo 8, 9.2, 9.3.2, 9.6.4, 13.4.1, Tablo 3, Tablo 9.