Kısa cevap: Madde 1.0'a göre çeşitli tiplerde rulo dokunmamış kumaşların (nonwoven) iç mekan depolamasını kapsar: dolu istif veya paletli, uçta ya da yan yatık, yerde veya rafta. Ek A'daki tanıma göre dokunmamış kumaş; odun hamuru, rayon, polyester ve polipropilen gibi liflerden üretilen, düşük ve orta yoğunlukta lif ağı yapısındaki üründür.

Kısa cevap

FM DS 8-23'ün tam adı Rolled Nonwoven Fabric Storage'dır; rulo dokunmamış kumaşların iç mekan depolamasını ele alır. Sayfanın belirleyici üç kararı şudur: kuru borulu sistem yasaktır, yerde uçta depolamada standart tepkili yüksek sıcaklıklı sprinkler istenir ve highloft ile fiberfill grubu ayrı ve daha ağır bir tehlike olarak ele alınır.

Sayfanın kimliği ve kapsamı

Burada kullanılan nüsha Ocak 2015 tarihli ve 31 sayfadır (kapak, PDF s.1). Kapsam bölümüne (madde 1.0) göre sayfa; dolu istif veya paletli, uçta ya da yan yatık, yerde veya rafta depolanan çeşitli rulo dokunmamış kumaşlar için yangın koruma kılavuzu verir (PDF s.3).

Ek A'daki tanıma göre dokunmamış kumaş; kağıt mendil, orta gramajlı kağıt veya keçe görünümünde, düşükten ortaya yoğunlukta lif ağı yapısındaki üründür ve yaygın lifler odun hamuru, rayon, polyester ile polipropilendir (PDF s.30). Aynı sözlük depolama dizilerini de tanımlar: kapalı dizi (closed array), uçta depolamada tüm yönlerde istif aralığı 4 in. (100 mm) altında olan düzen; açık dizi (open array), tüm yönlerde 4 in. (100 mm) ve üzeri aralık; standart dizi (standard array) ise bir yönde bitişik, diğer yönde 4 in. (100 mm) ve üzeri aralıklı düzendir.

EN tarafındaki karşılığı sitedeki EN 12845 Annex G dokunmamış sentetik kumaş yazısında ele alınmıştır; burada odak FM tarafıdır.

Yapı, tavan ve su hasarı

Madde 2.1.1.1 depolama tesisinin 1-serisi dahil ilgili FM veri sayfalarına göre inşa edilmesini ister. Madde 2.1.1.4 ise raf yüklerinde, depolanan emtianın yangın suyunu toplaması veya emmesiyle oluşan ek yükün, su dolu raf içi sprinkler borusunun ağırlığının ve doğal tehlike yüklerinin dikkate alınmasını ister (PDF s.3).

Diğer yapısal kararlar:

  • Çelik koruması. Sprinkler sistemleri bu sayfaya göre kurulduğunda çatı çeliğinin yangın koruması gerekmez. Depolama dizisi içinde kalan çelik kolonlar için 15 ft (4,6 m) kotunda, kolonun bir yüzüne yönlendirilmiş, 30 gpm (115 L/dk) veren bir yan duvar tipi sprinkler yeterlidir (madde 2.1.2, PDF s.3).
  • Asma tavan. Depolamanın üstünde uygun açıklığı sağlamak için asma tavan kurulacaksa, tavanın 1000°F (538°C) üzerindeki sıcaklığa 10 dakikaya kadar ve en az 3 lb/ft² (0,14 kPa) kaldırma basıncına dayanabilmesi gerekir (madde 2.1.3.1, PDF s.3).
  • Havalandırma. FM'in önerdiği koruma, çatı bacası ve duman perdesi bulunmadığı varsayımına dayanır; kalıcı ısı ve duman bacaları varsa manuel çalışacak şekilde düzenlenmelidir (madde 2.1.4, PDF s.4).
  • Su hasarı. Madde 2.1.5.1, su hasarını azaltmak için takoz, palet, kanal, zemin süzgeci veya benzeri önlemleri ister (PDF s.4).

Sprinkler sistemi tipi ve tavan sprinklerleri

Bu sayfanın en keskin kuralı sistem tipindedir. Madde 2.2.2.1'e göre en az 15 sprinkler veya 1.500 ft² (140 m²) için tasarlanan tavan sistemleri ıslak borulu ya da ön tepkili olabilir; ön tepkili sistemler tek kilitli olmalı ve tasarım açısından ıslak sisteme eşdeğer sayılacak biçimde düzenlenmelidir. Bundan küçük tasarımlarda yalnızca ıslak borulu sistem önerilir. Madde 2.2.2.2 ise kuru borulu sistemlerin bu depolamada kullanılmamasını söyler (PDF s.4).

Tavan seviyesi depolama sprinklerleri için madde 2.2.3 şunları belirler (PDF s.5):

Konu Kural Atıf
Onay Yalnız FM Onay Rehberi'nde (Approval Guide) Storage Sprinklers (Ceiling-Level) başlığı altında listelenen FM onaylı sprinklerler 2.2.3.1
K-faktör aralığı K11.2 (K160) ile K25.2 (K360) arası 2.2.3.2
Minimum işletme basıncı 7 psi (0,5 bar) 2.2.3.3
Tasarımın yayılması Karma kullanımda depolamanın tüm kenarlarından en az 15 ft (4,5 m) ötesine veya duvara kadar 2.2.3.4
Ara yükseklikler Tablo 1-4'te ara depolama yükseklikleri için interpolasyon yapılmaz 2.2.3.5

K-faktör aileleri için sitedeki K-faktör tablosuna, hidrolik hesabın kurulumu için DS 3-0 hidrolik temelleri yazısına bakabilirsiniz; madde 2.2.1.7 zaten hesap için DS 3-0'a yönlendirir.

Yerde ve rafta koruma tabloları

Yerde, uçta depolama. Tablo 1, kapalı veya standart dizide, yerde uçta depolama için en fazla 30 ft (9,1 m) tavan yüksekliğinde tasarım verir ve standart tepkili, 280°F (140°C) sarkık veya dik sprinkler ister (DS 8-23, Tablo 1, PDF s.6).

Maksimum depolama yüksekliği K11.2 (K160) K14.0 (K200) K16.8 (K240) K25.2 (K360)
5 ft (1,5 m) 20 @ 7 psi (0,5 bar) 20 @ 7 (0,5) 20 @ 7 (0,5) 20 @ 7 (0,5)
10 ft (3,0 m) 15 @ 75 psi (5,2 bar) 15 @ 48 (3,3) 15 @ 33 (2,3) 15 @ 15 (1,0)
16 ft (4,9 m) 20 @ 75 (5,2) 20 @ 48 (3,3) 20 @ 33 (2,3) 20 @ 15 (1,0)
20 ft (6,1 m) 25 @ 75 (5,2) 25 @ 48 (3,3) 25 @ 33 (2,3) 25 @ 15 (1,0)

Tablonun altındaki iki satır tasarımı bağlar: hortum payı 250 gpm (950 L/dk) ve su kaynağı süresi 2 saattir. Ayrıca aynı notta, her iki ucu dahil olmak üzere oluklu mukavva kutu içine alınmış ya da her iki ucu dahil en az dört kat 40 lb/1000 ft² (19,6 kg/100 m²) ağır kraft kağıdıyla sarılmış dokunmamış kumaş rulolarının DS 8-9'a göre genleştirilmemiş plastik olarak korunabileceği belirtilir (PDF s.6).

Madde 2.2.6.1 bu tabloda neden standart tepkili ve yüksek sıcaklıklı sprinkler istendiğini de açıklar: yerde uçta düzenlerde sürekli baca boşlukları (flue space) vardır ve bunlar hızlı tepkili sprinklerleri yenebilecek çok güçlü yangın sütunları üretebilir (PDF s.6). Baca boşluğu kavramı sitedeki baca boşluğu (flue space) sözlük yazısında tanımlanmıştır.

Rafta veya paletli depolama. Tablo 2, hızlı tepkili 160°F (70°C) depolama sprinkleri kullanıldığında, en fazla 40 ft (12,2 m) tavan yüksekliğinde, 35 ft (10,7 m) depolama için ıslak sistem sarkık sprinklerle tasarım verir: K14.0 (K200) için 12 @ 75 psi (5,2 bar), K16.8 (K240) için 12 @ 52 psi (3,6 bar), K22.4 (K320) için 12 @ 45 psi (3,1 bar) ve K25.2 (K360) için 12 @ 40 psi (2,8 bar). Hortum payı 250 gpm (950 L/dk), su kaynağı süresi 1 saattir (DS 8-23, Tablo 2, PDF s.7).

Madde 2.2.7.3.1 bu tablonun kapsamını sınırlar: Tablo 2, polipropilen, rayon ve polietilenden yapılmış rulo dokunmamış kumaşlara uygulanır; fiberfill, highloft ve batting ile kuru serimli hamur gibi dokunmamış kumaşlar için kullanılmaz (PDF s.6). Standart tepkili sprinklerle çift sıra ve çok sıralı raf düzenleri için Tablo 3 ve Tablo 4 kullanılır; bu tablolar minimum tavan yoğunluğunu raf içi sprinkler düzeni ve bariyer seçenekleriyle birlikte verir (DS 8-23, Tablo 3, PDF s.8-9; Tablo 4, PDF s.11).

Raf içi sprinklerler

Madde 2.2.4'ün temel kuralları (PDF s.5):

  • Raf içi sprinklerler Onay Rehberi'nde Storage Sprinklers (In-Racks) başlığı altında listelenen FM onaylı ürünlerden seçilir (2.2.4.2).
  • Tüm raf içi kurulumlarda nominal 160°F (70°C) sprinkler kullanılır (2.2.4.3).
  • K14.0 (K200) ve daha küçük sprinklerlerde hızlı tepkili listeleme aranır; daha büyük K-faktörlerinde hızlı veya standart tepkili olabilir (2.2.4.4).
  • Raf içi sprinklerlerin en üst seviyesinin üzerindeki depolama yüksekliği 10 ft'i (3,0 m) aşmamalıdır (2.2.4.5).
  • Tavan ve raf içi sistemlerin su talepleri, iki sistemin birleştiği noktada dengelenir (2.2.4.6).
  • Raf içi sprinklerler raf dizisi içine yerleştirilir; duvara 12 in. (300 mm) mesafedeki tek sıra rafta dışarıda olabilir, bu durumda raf yapısından en fazla 6 in. (150 mm) yatay mesafede ve korumayı hedefledikleri enine baca boşluğu kesişiminden en fazla 3 in. (75 mm) kaçık olmalıdır (2.2.4.7.1).

Highloft, fiberfill ve loft faktörü

Madde 2.2.5, highloft dokunmamış kumaş için tavan seviyesinde nominal 280°F (140°C) sprinkler ister ve fiberfill, highloft ile batting'in 1 saat dayanımlı ayrılmış bir alanda, alanın tamamına 0,60 gpm/ft² (24 mm/dk) verebilen tavan korumasıyla depolanmasını söyler. Alternatif olarak üç seçenek tanımlar (PDF s.5-6):

  • Düşük değerli, sprinklerli veya sprinklersiz ayrık bir binada depolama.
  • Her yönde 20 ft (6,1 m) ayrılmış 500 ft² (46 m²) yığınlar; depolama yüksekliği 10 ft (3 m), maksimum tavan yüksekliği 30 ft (9,1 m) ve 3.000 ft² (280 m²) üzerinde 0,60 gpm/ft² (24 mm/dk) tavan koruması.
  • Her yönde 20 ft (6,1 m) ayrılmış 500 ft² (46 m²) yığınlar; depolama yüksekliği 5 ft (1,5 m), maksimum tavan yüksekliği 30 ft (9,1 m) ve 2.000 ft² (185 m²) üzerinde 0,30 gpm/ft² (12 mm/dk) tavan koruması.

Bir rulonun bu gruba girip girmediği Ek C.1'deki loft faktörü ile belirlenir. Formül rulo uzunluğu, dış ve iç çap, yoğunluk, rulo ağırlığı ve iç göbek ağırlığını kullanır; 25 ve üzerindeki rulo loft faktörü malzemenin batting, fiberfill veya highloft olduğunu gösterir ve bu sayı FM'in karşılaştırma amacıyla türettiği bir değerdir (PDF s.31). Tasarım yoğunluğu kavramı için sitedeki tasarım yoğunluğu sözlük yazısına bakabilirsiniz.

Saha notu

Sayfanın test verisi, bu malzemede neden bu kadar muhafazakar davranıldığını açıklıyor. Madde 3.1'e göre 20 ft (6,1 m) ve 18 ft (5,5 m) yüksekliğindeki yerde uçta ara ölçekli testlerde K11.2 (K160) sprinklerlerin 0,60 gpm/ft² (24,5 mm/dk) ile boşaltması yangını kontrol edememiş; 21 ft (6,4 m) yüksekliğindeki tam ölçekli testte K14.0 (K200), hızlı tepkili 165°F (74°C) sarkık sprinklerlerin 50 psi (3,4 bar) ile çalışması yeterli söndürmeyi sağlayamamıştır (PDF s.29).

Aynı bölüm pratik bir uyarı daha içerir: koruma yetersizse açıkta kalan bina çeliği yapısal olarak göçebileceği sıcaklığa hızla ulaşabilir ve aşırı çelik sehimi sprinkler borusunu kırarak korumayı en çok ihtiyaç duyulan anda devre dışı bırakabilir (PDF s.29). Madde 2.2.3.5'in interpolasyon yasağı da aynı yönde çalışır: ara bir depolama yüksekliği için tablo satırları arasında değer türetilemez.

Kontrol listesi

  • Malzemenin dokunmamış kumaş tanımına girdiği ve hangi lif tipinden olduğu doğrulandı
  • Loft faktörü hesaplandı, 25 ve üzeriyse highloft/fiberfill rejimi uygulandı (Ek C.1)
  • Sistem tipi ıslak veya tek kilitli ön tepkili seçildi; kuru borulu sistem elenmiş durumda (madde 2.2.2.2)
  • Yerde uçta depolamada standart tepkili 280°F (140°C) sprinkler seçildi (Tablo 1)
  • Rafta hızlı tepkili 160°F (70°C) seçildiyse malzemenin Tablo 2 kapsamında olduğu doğrulandı
  • Ara depolama yüksekliklerinde interpolasyon yapılmadı (madde 2.2.3.5)
  • Raf içi sprinklerlerin üzerinde en fazla 10 ft (3,0 m) depolama bırakıldı (madde 2.2.4.5)
  • Tavan ve raf içi su talepleri birleşme noktasında dengelendi (madde 2.2.4.6)
  • Hortum payı ve süre, kullanılan tabloya göre alındı (Tablo 1: 250 gpm, 2 saat; Tablo 2: 250 gpm, 1 saat)
  • Çelik kolon koruması ve asma tavan kullanılıyorsa madde 2.1.2 ve 2.1.3 kriterleri sağlandı

SSS

DS 8-23 hangi malzemeyi kapsar?

Madde 1.0'a göre çeşitli tiplerde rulo dokunmamış kumaşların (nonwoven) iç mekan depolamasını kapsar: dolu istif veya paletli, uçta ya da yan yatık, yerde veya rafta. Ek A'daki tanıma göre dokunmamış kumaş; odun hamuru, rayon, polyester ve polipropilen gibi liflerden üretilen, düşük ve orta yoğunlukta lif ağı yapısındaki üründür.

Rulo dokunmamış kumaş depolamasında kuru borulu sistem kullanılabilir mi?

Hayır. Madde 2.2.2.2 rulo dokunmamış kumaş depolamasının korunmasında kuru borulu sprinkler sistemlerinin kullanılmamasını açıkça söyler. Madde 2.2.2.1'e göre en az 15 sprinkler veya 1.500 ft² (140 m²) için tasarlanan tavan sistemleri ıslak veya ön tepkili olabilir; daha küçük tasarımlarda yalnız ıslak sistem önerilir.

Highloft ve fiberfill neden ayrı ele alınıyor?

Madde 3.1'deki test verisine göre batting, fiberfill ve highloft malzemelerde K11.2 (K160) yalnız tavan sprinklerleri 75 psi (5,2 bar) ile çalışırken 16 ft (4,9 m) yüksekliğindeki raf dizisindeki yangını kontrol edememiştir. Bu nedenle madde 2.2.5 bu malzemeler için 280°F (140°C) tavan sprinkleri ve 1 saatlik ayrılmış alan gibi ayrı önlemler getirir.

Loft faktörü nedir?

Ek C.1'de tanımlanan, rulo uzunluğu, dış ve iç çap, yoğunluk, rulo ağırlığı ve iç göbek ağırlığından hesaplanan bir karşılaştırma sayısıdır. 25 ve üzerindeki rulo loft faktörü, malzemenin batting, fiberfill veya highloft olduğunu gösterir ve koruma bu gruba göre seçilir.

Kaynakça

  1. FM Property Loss Prevention Data Sheet 8-23, Rolled Nonwoven Fabric Storage, Ocak 2015. Kullanılan bölümler: madde 1.0 (PDF s.3), 2.1.1-2.1.3 (s.3), 2.1.4-2.1.6 (s.4), 2.2.1-2.2.2 (s.4), 2.2.3-2.2.5 (s.5), Tablo 1 ve 2.2.6 (s.6), Tablo 2 ve 2.2.7 (s.7), Tablo 3 (s.8), 2.3 ve 3.1-3.2 (s.29), Ek A (s.30), Ek C.1 (s.31).
  2. FM Global, Property Loss Prevention Data Sheets: https://www.fmglobal.com/research-and-resources/fm-global-data-sheets
  3. selvi.org, EN 12845 Annex G: Dokunmamış Sentetik Kumaş
  4. selvi.org, FM Global DS 3-0: Hidrolik Temelleri
  5. selvi.org, Flue space nedir?

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.