Su kaynağı pompanın basma flanşı ekseninin altındaysa ve kaynağın basıncı suyu pompaya getirmeye yetmiyorsa NFPA 20-2025 düşey milli türbin tipi pompa ister (7.1.1). Bölüm 6’daki santrifüj pompalar statik emme yüksekliği gereken yerde kullanılmaz (6.1.1.4). Bu yazı Bölüm 7’nin girişini anlatır: kullanım koşulu, performans sınırları, su kaynağı ve pompanın suya ne kadar batırılacağı. Kuyunun açılması ve testi kuyu yapımı ve testi yazısında, kolon, süzgeç ve montaj gövde ve montaj yazısında anlatılır.
Kısaca: Kuyuda alttan ikinci çark, anma debisinin %150’sindeki pompalama su seviyesinin en az 10 ft (3,2 m) altında kalır (7.2.2.1.2); deniz seviyesinden her 1000 ft (305 m) yükseklik için batma 1 ft (0,3 m) artırılır (7.2.2.1.3). Islak kuyuda ikinci çark, kuyuyu besleyen açık suyun en düşük pompalama seviyesinin altındadır (7.2.2.2.1); 2000 gpm (7570 L/dk) ve üstünde ek batma gerekir ve değeri üreticiden alınır (7.2.2.2.2, 7.2.2.2.3). Süzgecin altı ile kuyu tabanı arasında en az çanak çapının yarısı, en az 12 in. (305 mm) bulunur (7.2.2.2.4). Pompa %150 debide anma basma yüksekliğinin en az %65’ini verir, kapamada %140’ı aşmaz (7.1.2.1, 7.1.2.2).

Ne zaman düşey türbin pompa?
Kural tek cümledir: su kaynağı basma flanşı ekseninin altındaysa ve kaynak basıncı suyu pompaya getirmiyorsa düşey milli türbin pompa kullanılır (7.1.1). Ek A.7.1.1’e göre bu pompa, suyun yer altında olduğu ve başka bir pompayı en düşük su seviyesinin altına kurmanın zor olduğu yerlerde özellikle uygundur. İlk olarak sondaj kuyuları için tasarlanmıştır; göl, dere, açık bataklık ve diğer yüzey altı kaynaklardan su çekmek için de kullanılabilir. Yağ yağlamalı kapalı milli ve su yağlamalı açık milli tipler vardır (Şekil A.7.1.1); bazı sağlık kurumları yağ yağlamalı pompaya itiraz ettiğinden bu tasarımdan önce onlara danışılması önerilir.
Performans sınırları ve düşey çalışma
- Pompa anma debisinin en az %150’sini, toplam anma basma yüksekliğinin en az %65’inde verir (7.1.2.1).
- Kapama (churn) basma yüksekliği toplam anma basma yüksekliğinin %140’ını aşmaz (7.1.2.2).
- Pompa bütün parçaları doğru hizada, düşey konumda çalışacak biçimde tasarlanır (7.1.2.3).
Eğrinin uçları ve okunuşu pompa eğrisi yazısında anlatılır. Ek A.7.1, düzgün çalışmanın büyük ölçüde dikkatli ve doğru montaja bağlı olduğunu belirtir ve işin pompa üreticisinin temsilcisi yönetiminde yapılmasını önerir. El Kitabı (2022) gerekçesi: pompa terazisinde ve şakulünde kurulursa mil ile yatak burçları arasında koruyucu bir su filmi oluşur; mil kaçıksa burçlara değer, titreşim, erken aşınma ve sonunda arıza görülebilir.
Su kaynağı
Su kaynağı yeterli, güvenilir ve yetkili makamca kabul edilebilir olur (7.2.1.1). Ek A.7.2.1.1’e göre ıslak kuyuyu besleyen hazne ya da tanklardaki depolanmış su tercih edilir; göl, dere ve yeraltı suyu, inceleme uygun ve güvenilir olduğunu gösterirse kabul edilir. El Kitabı (2022) yorumu, doğal kaynakların seviyesinin değiştiğini, kuraklıkta kuruyabileceğini, kum, silt, çakıl gibi aşındırıcılar ve korozyona yol açan kimyasallar taşıyabileceğini hatırlatır; mevsimsel seviye değişimi, kar ve buz, çöp birikimi de dikkate alınır.
Kuyunun su kaynağı olarak kabulü, kuyunun yeterince geliştirilmesine ve akiferin uygun özelliklerinin belirlenmesine bağlıdır (7.2.1.2). Ek A.7.2.1.2’ye göre yetkili makam akifer performans analizi isteyebilir; su tablasının geçmişi dikkatle incelenir, bölgede kullanılan ve kullanılabilecek kuyu sayısı yangın için kullanılabilecek toplam suyla birlikte değerlendirilir. El Kitabı (2022), beklenen en düşük su seviyesini belirlerken 10 yıldan eski olmayan verinin kullanılmasını önerir.
Batma: kuyu (7.2.2.1)
- Yangın pompası ünitesinin güvenilir çalışması için pompa çanakları (bowl) suya batırılır (7.2.2.1.1).
- Çanak grubunun altından ikinci çark, anma debisinin %150’sindeki pompalama su seviyesinin en az 10 ft (3,2 m) altındadır (7.2.2.1.2, Şekil A.7.2.2.1).
- Batma, deniz seviyesinden her 1000 ft (305 m) yükseklik için 1 ft (0,3 m) artırılır (7.2.2.1.3).
Ek A.7.2.2.1.3 gerekçeyi verir: 10 ft (3,05 m) batma kuyuda düzgün çalışma için kabul edilebilir en düşük düzeydir; yükseklikle gelen artış, yükseklikle düşen atmosfer basıncı yüzündendir. Bu yüzden pompa seçilirken mevcut net pozitif emme yükü (NPSH) dikkate alınır: 1000 ft (305 m) rakımda 10 ft (3,05 m) NPSH’ye eşdeğer için yaklaşık 11 ft (3,35 m) su gerekir. El Kitabı (2022) bu artışın standarttaki diğer artışlara ek olduğunu, atlanırsa yüksek debilerde kavitasyon görülebileceğini belirtir. Üreticilerin ve Hidrolik Enstitüsü’nün en küçük batma değerleri yalnız yüzey girdabını önlemek içindir, kavitasyonu değil; tasarımcı en yüksek debideki gerekli NPSH’yi ayrıca kontrol eder (El Kitabı 2022, 7.2.2 yorumu).
Statik seviye ile pompalama seviyesi arasındaki fark düşümdür (drawdown). Şekil A.7.2.2.1’de en küçük batma statik seviyeden değil, %150 debideki pompalama seviyesinden ölçülür.
Batma: ıslak kuyu (7.2.2.2)
- Pompanın dolması (priming) için alttan ikinci çark, kuyuyu besleyen açık suyun en düşük pompalama seviyesinin altındadır (7.2.2.2.1).
- Anma debisi 2000 gpm (7570 L/dk) ve üstü pompalarda girdabı önlemek ve aşırı kavitasyonu önleyecek NPSH’yi sağlamak için ek batma gerekir (7.2.2.2.2); gereken batma pompa üreticisinden alınır (7.2.2.2.3).
- Süzgecin altı ile ıslak kuyu tabanı arası en az çanak çapının yarısı, en az 12 in. (305 mm) olur (7.2.2.2.4).
- Islak kuyuda pompanın emme süzgeci giriş ızgarasına ek olarak bulunur (7.3.4.3); ızgara kuralları emme süzgeci ve girdap önleyici plaka yazısında.
Ek A.7.2.2.2 yaklaşım kanalında ya da giriş borusunda hızın yaklaşık 2 ft/s (0,7 m/s), ıslak kuyuda yaklaşık 1 ft/s (0,3 m/s) değerini aşmamasını önerir. İdeal yaklaşım pompaya doğrudan gelen düz bir kanaldır; dönüşler ve engeller anafor akımları ve derin çekirdekli girdaplar başlatabilir. Başarılı çalışma için gereken batma, girişin yaklaşımına ve pompa büyüklüğüne bağlıdır. Ek, 3000 gpm (11.355 L/dk) ve üstü debilerde hazne boyutları için ANSI/HI 9.8’i, daha küçük pompalarda aynı genel ilkeleri gösterir. El Kitabı (2022) yorumu: düzensiz akış yüzey ya da batık girdap oluşturur; düşük batmada pompaya hava girer, kapasite düşer, titreşim ve gürültü artar. Su bir pompanın emişini geçerek diğerine ulaşmamalıdır.
| Konu | Kuyu | Islak kuyu |
|---|---|---|
| Referans seviye | %150 debideki pompalama su seviyesi (7.2.2.1.2) | Besleyen açık suyun en düşük pompalama seviyesi (7.2.2.2.1) |
| Alttan ikinci çark | En az 10 ft (3,2 m) altında | Seviyenin altında; 2000 gpm (7570 L/dk) ve üstünde ek batma, değer üreticiden (7.2.2.2.2, 7.2.2.2.3) |
| Rakım artışı | Her 1000 ft (305 m) için 1 ft (0,3 m) (7.2.2.1.3) | 7.2.2.1.3 kuyu başlığı altındadır |
| Süzgeç altı açıklığı | — | Çanak çapının yarısı, en az 12 in. (305 mm) (7.2.2.2.4) |
| Yaklaşım hızı (Ek A) | — | Kanal ya da boru ≈ 2 ft/s (0,7 m/s), ıslak kuyu ≈ 1 ft/s (0,3 m/s) (A.7.2.2.2) |
Sahada sık hatalar
- Batmayı statik seviyeden ölçmek: 7.2.2.1.2 ölçüyü %150 debideki pompalama seviyesinden ister.
- Rakım artışını atlamak: El Kitabı (2022) yüksek debilerde kavitasyon görülebileceğini belirtir (7.2.2.1.3).
- Yalnız girdap batmasına güvenmek: El Kitabı (2022) bu değerin kavitasyonu önlemediğini, en yüksek debideki NPSH’nin ayrıca kontrol edileceğini söyler.
- Süzgeci tabana yakın koymak: 7.2.2.2.4 en az yarım çanak çapı, en az 12 in. (305 mm) ister.
- Pompa dolmuyor: Ek B.1.19 düşey türbin pompada su seviyesine bakılıp çanakların yeterince batmış olup olmadığının kontrolünü söyler.
Kontrol listesi
- Su basma flanşı ekseninin altında ve kaynak basıncı yetersiz mi (7.1.1)?
- Kaynak yeterli, güvenilir ve yetkili makamca kabul edildi mi; kuyuda akifer özellikleri belirlendi mi (7.2.1.1, 7.2.1.2)?
- Kuyuda %150 debideki pompalama seviyesi biliniyor ve ikinci çark en az 10 ft (3,2 m) altında mı (7.2.2.1.2)?
- Rakım artışı eklendi mi (7.2.2.1.3)?
- Islak kuyuda en düşük seviye, ek batma (2000 gpm ve üstü), süzgeç altı açıklığı tamam mı (7.2.2.2.1–7.2.2.2.4)?
Sık Sorulan Sorular
Düşey türbin pompa ne zaman zorunludur?
NFPA 20-2025 7.1.1’e göre su kaynağı basma flanşı ekseninin altındaysa ve kaynak basıncı suyu pompaya getirmeye yetmiyorsa düşey milli türbin pompa kullanılır. Bölüm 6’daki santrifüj pompalar statik emme yüksekliği gereken yerde kullanılmaz (6.1.1.4).
Kuyuda pompa ne kadar batırılır?
Çanak grubunun altından ikinci çark, anma debisinin %150’sindeki pompalama su seviyesinin en az 10 ft (3,2 m) altında olur (7.2.2.1.2). Deniz seviyesinden her 1000 ft (305 m) yükseklik için batma 1 ft (0,3 m) artırılır (7.2.2.1.3).
Rakım batmayı neden artırır?
Ek A.7.2.2.1.3’e göre yükseklikle atmosfer basıncı düşer; bu yüzden mevcut NPSH dikkate alınır. Ek örneğine göre 1000 ft (305 m) rakımda 10 ft (3,05 m) NPSH’ye eşdeğer için yaklaşık 11 ft (3,35 m) su gerekir.
Islak kuyuda batma nasıl belirlenir?
İkinci çark, kuyuyu besleyen açık suyun en düşük pompalama seviyesinin altında olur (7.2.2.2.1). 2000 gpm (7570 L/dk) ve üstü pompalarda ek batma gerekir ve değer pompa üreticisinden alınır (7.2.2.2.2, 7.2.2.2.3).
Süzgeç ile ıslak kuyu tabanı arasında ne kadar boşluk kalır?
En az pompa çanak çapının yarısı, ama 12 in. (305 mm)’den az değil (7.2.2.2.4). Ek A.7.2.2.2 ayrıca ıslak kuyuda hızın yaklaşık 1 ft/s (0,3 m/s) değerini aşmamasını önerir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 6.1.1.4; 7.1.1–7.1.2.3; 7.2.1.1–7.2.2.2.4; 7.3.4.3; Ek A.7.1, A.7.1.1, A.7.2.1.1, A.7.2.1.2, A.7.2.2.1.3, A.7.2.2.2, Şekil A.7.1.1, A.7.2.2.1, A.7.2.2.2 (açıklayıcı); Ek B.1.19. NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 7.1, 7.2.1 ve 7.2.2.