Yangın pompası suyu bir göletten, ıslak kuyudan (wet pit) ya da bir tanktan alıyorsa emme ağzı iki ayrı tehlikeyle karşı karşıyadır: pompayı tıkayabilecek yabancı maddeler ve tank boşalırken oluşan girdabın emişe hava taşıması. NFPA 20-2025 birincisi için emme süzgecini (4.16.8), ikincisi için girdap önleyici plakayı (4.16.10) ister. Emme borusunun çap, dirsek ve redüksiyon kuralları emme borusu yazısında, emme hattına konabilecek cihazlar vana ve geri akış önleyici yazısında anlatılır.

Kısaca: Su gölet ya da ıslak kuyu gibi açık bir kaynaktan alınıyorsa pompayı tıkayabilecek maddelerin geçişi engellenir (4.16.8.1) ve emme ağzına çift süzgeç konur (4.16.8.2). Süzgeç en düşük su seviyesinin altında, anma debisinin %150’sinde her 1 gpm için 1 in² (her 1 L/dk için 170 mm²) net açıklık sağlar (4.16.8.4); toplam alanı net açıklığın 1,6 katıdır (4.16.8.13). Emme kaynağı tanksa tank çıkışında NFPA 22’ye uygun, girdabı kontrol eden bir düzen bulunur (4.16.10).

NFPA 20-2025 emme kaynağı: tank çıkışında en az 2D × 2D girdap önleyici plaka ve tabandan ½D ya da 6 in. (152 mm) yükseklik; açık kaynakta çift emme süzgeci ve net açıklık alanı
Plaka ve süzgeç ölçüleri. Kaydırıcı pompa anma debisini Tablo 4.28’den seçer: plaka ölçüsü o debinin en küçük emme çapına göre Şekil A.4.16.10 kuralıyla, süzgeç alanı 4.16.8.4 ve 4.16.8.13 ile hesaplanır. Girdap ve akış şematiktir.

Emme süzgeci: kural ne diyor?

  • Ne zaman: su gölet ya da ıslak kuyu gibi açık bir kaynaktan alınıyorsa pompayı tıkayabilecek maddelerin geçişi engellenir (4.16.8.1).
  • Kaç süzgeç: emme ağzında çift süzgeç bulunur (4.16.8.2). Süzgeçler sökülebilir olur ya da yerinde temizleme düzeni sağlanır (4.16.8.3); emme borusunu bozmadan temizlenip onarılabilecek biçimde yerleştirilir (4.16.8.5).
  • Net alan: en düşük su seviyesinin altında, anma debisinin %150’sinde her 1 gpm için 1 in² (her 1 L/dk için 170 mm²) etkin net açıklık (4.16.8.4).
  • Toplam alan ve açıklık oranı: süzgecin toplam alanı net açıklık alanının 1,6 katıdır (4.16.8.13); açık alan en az %62,5’tir (4.16.8.11).
  • Tel örgü süzgeç: pirinç, bakır, nikel-bakır alaşımı, paslanmaz çelik ya da eşdeğer korozyona dayanıklı metal; göz en çok 0,50 in. (12,7 mm), tel No. 10 B&S kalınlığında (4.16.8.6). Düz panel örgüde tel, emme girişinde düşey kayan metal bir çerçeveye tespit edilir (4.16.8.7).
  • Sürekli yarıklı süzgeç: aynı malzemelerden, en çok 0,125 in. (3,2 mm) yarıklı, profil tel yapısında (4.16.8.10).
  • Çukurdaki süzgeç: süzgeç bir çukur ya da çöküntüdeyse döküntü kaldırma tırmığı bulunur (4.16.8.8).
  • Zebra midyesi: sahada varsa ya da makul olarak bekleniyorsa süzgeç, midye tutunmasına dayanıklılığı gösterilmiş bir malzemeden yapılır ya da düşük hızlarda dayanıklılığı gösterilmiş bir malzemeyle kaplanır (4.16.8.12).
  • Bakım: sistem belirli aralıklarla deneme amaçlı çalıştırılır, süzgeçler sökülüp incelenir ve biriken döküntü alınır (4.16.8.9).

Örnek: 750 gpm pompa için süzgeç alanı

NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumundaki hesap: 750 gpm (2839 L/dk) düşey milli türbin pompa %150’de 1125 gpm (4258 L/dk) basar; net açıklık 1125 in² (0,72 m²) olur. Toplam süzgeç alanı 1,6 × 1125 = 1800 in², yani 12,5 ft² (1,16 m²) çıkar (4.16.8.4, 4.16.8.13).

Süzgeç (screen) ile emme süzgeci (strainer) ayrı şeylerdir

Düşey milli türbin pompada pompanın emme manifolduna döküm ya da ağır imalat, korozyona dayanıklı metal bir konik ya da sepet tipi süzgeç takılır (7.3.4.1). Serbest alanı emme bağlantı alanının en az dört katıdır ve açıklıkları 0,5 in. (12,7 mm) çaplı kürenin geçmesini engeller (7.3.4.2); ıslak kuyuda giriş süzgecine ek olarak gerekir (7.3.4.3). Yatay pompanın emme borusuna süzgeç (strainer) ise yalnız standardın başka bir bölümü gerektirdiğinde konabilir (4.16.9.2).

Neden çift süzgeç ve bu malzemeler?

Ek A.4.16.8 malzeme seçiminde suda yaşayan canlıların yol açtığı kirlenmenin önlenmesini ister; bunun en iyi pirinç ya da bakır telle sağlandığını belirtir. NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumu çift süzgecin gerekçesini verir: kanalın önünde biriken döküntü yangında pompa çalışınca birinci süzgece çekilir, akış alanını daraltır; ikinci süzgeç, tıkanan birincinin sökülebilmesi içindir. Göz açıklığı dağıtım sistemini korumak için küçük tutulur: yorumdaki örnekte ½ in. (12,7 mm) ağızlı sprinkler için açıklık ½ in.’ten küçüktür.

Aynı yorum zebra midyesi için, bakır esaslı malzemelerin tutunmaya dayanıklı olduğunun test edildiğini; saf bakırın yüzeyinde korozyon ürünleri oluşana kadar dayandığını; bazı bakır alaşımlarının, nikel-bakır alaşımının ve paslanmaz çeliğin ise dayanıklılık göstermediğini yazar. Midyeleri gidermek için düzenli bakım gerektiren malzemeler kullanılmamalıdır.

Ek A.7.2.2.2 yaklaşım kanalında ya da emme borusunda hızın yaklaşık 2 ft/s (0,7 m/s), ıslak kuyuda yaklaşık 1 ft/s (0,3 m/s) değerini aşmamasını önerir; Şekil A.7.2.2.2 ıslak kuyudaki ızgarayı, çift süzgeci ve pompa emme süzgecini gösterir.

Girdap önleyici plaka

Tank pompanın emme kaynağıysa tankın çıkışında girdap akışını kontrol eden bir düzen NFPA 22’ye göre kurulur (4.16.10). Ölçü kuralı NFPA 22’dedir; NFPA 20 açıklayıcı bir şekil verir. Şekil A.4.16.10’a göre plaka en az 2D × 2D boyutundadır (D: emme borusu çapı), tank tabanından yüksekliği ½D ile 6 in.’ten (152 mm) büyük olanıdır ve çıkış uzun dönüşlü bir dirsekle plakaya iner. Şekil A.6.3.1(a) açıklamaları da kare çelik plakanın kenarlarını emme borusu çapının en az iki katı, tabandan yüksekliğini çapın yarısı, en az 6 in. (152 mm) olarak verir.

NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumu nedenini anlatır: depo tabanından ya da yakınından su çekilirken seviye düştükçe girdap oluşur, plaka yoksa emme borusuna hava girer; bu hava kabarcıkları emişte türbülans yaratır ve pompaya zarar verir. Plaka suyu altına inip ortadaki, emme borusuyla aynı çaplı delikten dirseğe çıkmaya zorlar. Yorum her kenarı en az 48 in. (1219 mm) olan plakayı önerir; El Kitabı’nda alıntılanan NFPA 22 (2018) metni de 48 in. × 48 in. (1219 mm × 1219 mm) standart plakayı olağan tüm emme boruları için yeterli sayar. Yorum ayrıca emme çukuru ile kaynak arasında boru varsa borunun kaynak ucunun döküntü çökmesin diye düşey olarak aşağı dönmesini, bu uca girdap plakası ve süzgeç takılmasını önerir.

Sahada dikkat (kaynaktaki uyarılar)

  • Tek süzgeç: kural çift süzgeç ister (4.16.8.2); tek süzgeç tıkanınca sökülemez.
  • Dolu süzgeci sökmek: El Kitabı (2022), döküntü yüklü süzgeç çıkarılırken malzemenin düşüp ikinci süzgeci tıkayabileceği uyarısını yapar.
  • Brüt alanla boyutlamak: 1 in²/gpm kuralı %150 debide ve en düşük su seviyesinin altındaki net açıklık içindir; toplam alan bunun 1,6 katıdır (4.16.8.4, 4.16.8.13).
  • Midye bölgesinde sıradan malzeme: dayanıklılığı gösterilmemiş malzeme kullanılamaz (4.16.8.12).
  • Plakasız tank çıkışı: girdap emişe hava taşır (El Kitabı 4.16.10 yorumu); kural plakayı ister (4.16.10).

Kontrol listesi

  1. Açık kaynakta çift süzgeç var, sökülebilir ya da yerinde temizlenebilir (4.16.8.2, 4.16.8.3).
  2. Net açıklık %150 anma debisinde en az 1 in²/gpm (170 mm² / L/dk), en düşük su seviyesinin altında (4.16.8.4).
  3. Toplam alan net açıklığın 1,6 katı, açık alan en az %62,5 (4.16.8.13, 4.16.8.11).
  4. Malzeme ve göz/yarık ölçüsü uygun: örgüde 0,50 in. (12,7 mm), yarıkta 0,125 in. (3,2 mm) (4.16.8.6, 4.16.8.10).
  5. Süzgeç emme borusu bozulmadan çıkarılabiliyor; çukurdaysa tırmık var (4.16.8.5, 4.16.8.8).
  6. Periyodik deneme çalıştırması ve süzgeç temizliği planlandı (4.16.8.9).
  7. Tank çıkışında en az 2D × 2D plaka, tabandan ½D ya da 6 in. (152 mm), hangisi büyükse (4.16.10, Şekil A.4.16.10).

Sık Sorulan Sorular

Yangın pompası emme süzgeci ne zaman gerekir?

Su gölet ya da ıslak kuyu gibi açık bir kaynaktan alınıyorsa pompayı tıkayabilecek maddelerin geçişi engellenir ve emme ağzına çift süzgeç konur (NFPA 20-2025 4.16.8.1, 4.16.8.2).

Emme süzgecinin alanı nasıl hesaplanır?

En düşük su seviyesinin altında, anma debisinin %150’sinde her 1 gpm için 1 in² (her 1 L/dk için 170 mm²) net açıklık gerekir (4.16.8.4); toplam alan bunun 1,6 katıdır (4.16.8.13). El Kitabı (2022) örneğinde 750 gpm pompa için net 1125 in², toplam 1800 in² (12,5 ft²) çıkar.

Süzgeç hangi malzemeden olur?

Pirinç, bakır, nikel-bakır alaşımı, paslanmaz çelik ya da eşdeğer korozyona dayanıklı metal; tel örgüde göz en çok 0,50 in. (12,7 mm), yarıklı süzgeçte yarık en çok 0,125 in. (3,2 mm) (4.16.8.6, 4.16.8.10). Ek A.4.16.8 suda yaşayan canlılara karşı pirinç ya da bakır teli önerir.

Girdap önleyici plaka ölçüsü ne olmalı?

Kural NFPA 22’ye atıf yapar (4.16.10). Şekil A.4.16.10’a göre plaka en az 2D × 2D, tank tabanından yüksekliği ½D ile 6 in. (152 mm) arasından büyük olanıdır; çıkış uzun dönüşlü dirsekle plakaya iner. El Kitabı (2022) kenarı en az 48 in. (1219 mm) plakayı önerir.

Girdap plakası olmazsa ne olur?

El Kitabı (2022) yorumuna göre seviye düşerken tank çıkışında girdap oluşur, emme borusuna hava girer; hava kabarcıkları emişte türbülans yaratır ve pompaya zarar verir. Standart plakayı zorunlu tutar (4.16.10).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 4.16.8.1–4.16.8.13, 4.16.9.2, 4.16.10; 7.3.4.1–7.3.4.3; Ek A.4.16.8, A.4.16.10, A.7.2.2.2, Şekil A.4.16.10, Şekil A.6.3.1(a), Şekil A.7.2.2.2 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 4.16 (4.16.8, 4.16.8.1, 4.16.8.12 ve 4.16.10 yorumları); Kısım III Bölüm 4, NFPA 22 (2018) alıntısı (girdap önleyici plaka).