Düşey türbin pompanın büyük kısmı yerin altındadır: kafa ve sürücü zeminde, kolon ve çanaklar kuyunun ya da ıslak kuyunun içinde. NFPA 20-2025 Bölüm 7.3 bu parçaların yapısını ve pompaya bağlanacak donanımı, 7.4 pompa evi, açık hava ve temel kurallarını verir. Batma derinliği su kaynağı ve batma yazısında, sürücü ve ilk çalıştırma sürücü ve işletme yazısında.

Kısaca: Kolon en çok 10 ft (3 m) nominal boyda parçalardan yapılır ve Tablo 7.3.2.1(a)/(b)’deki ağırlıktan hafif olmaz (7.3.2.1). Statik su seviyesi yerden 50 ft (15,3 m)’den derindeyse yağ yağlamalı pompa kullanılır (7.3.2.4). Mil, kritik hız çalışma hızının %25 üstünde ve altında kalacak biçimde boyutlanır (7.3.2.7). Emme süzgecinin serbest alanı emme bağlantısının en az 4 katıdır, açıklıkları 0,5 in. (12,7 mm) küreyi geçirmez (7.3.4.2). En az nominal 1,5 in. (38 mm) otomatik hava tahliye vanası pompa ile çek vana arasındaki en yüksek noktadadır (7.3.5.2.1, 7.3.5.2.3). Kuyudaki her türbin pompada su seviyesi ölçülür; hava hattı 10 ft (3 m) arayla kolona bağlanır (7.3.5.3, 7.3.5.3.3).

NFPA 20-2025 düşey türbin pompa: kafa, en çok 10 ft kolon parçaları, statik su seviyesi 50 ft’ten derinde yağ yağlamalı kapalı mil, hava tahliye vanası, çek vana, hava hattı ve emme süzgeci
Pompa gövdesi. Kaydırıcı statik su seviyesini değiştirir: 50 ft (15,3 m)’yi aşınca yağ yağlamalı kapalı mil gerekir (7.3.2.4). Kolon parçaları en çok 10 ft (3 m) (7.3.2.1), hava hattı kelepçeleri 10 ft (3 m) arayla (7.3.5.3.3). Ölçek ve mil çizimi şematiktir.

Pompa kafası (7.3.1)

  • Kafa zemin üstü ya da zemin altı basmalı tiptedir (7.3.1.1, Şekil A.7.3.1 zemin altı basma düzeni).
  • Kafa; sürücüyü, pompayı, kolonu, çanak grubunu, en büyük aşağı itmeyi ve yağ borusu gerdirme somununu ya da salmastra kutusunu taşıyacak biçimde tasarlanır (7.3.1.2).
  • Sızdırmazlık tipi salmastradır (packing) (7.3.1.3).

Kolon (7.3.2)

Kolon en çok 10 ft (3 m) nominal boyda parçalardan yapılır, aşağıdaki tablolardaki ağırlıktan hafif olmaz ve dişli manşonlu kaplinlerle ya da flanşla birleştirilir (7.3.2.1). Dişli parçaların uçları paralel alınıp birbirine dayanacak biçimde işlenir, flanş yüzleri paralel ve geçmeli (rabbet) işlenir; amaç kolonun doğru hizasıdır (7.3.2.2, 7.3.2.3). Ek A.7.3.2.1’e göre metrik ülkelerde standart debi değerleri görünmediğinden yaklaşık (soft) metrik dönüşüm kullanılmıştır.

Nominal çap (in.)Dış çap (in.)Birim ağırlık, düz uçlu (lb/ft)
66,62518,97
77,62522,26
88,62524,70
99,62528,33
1010,7531,20
1212,7543,77
1414,0053,57

Tablo 7.3.2.1(a), ABD birimleri.

Nominal çap (mm)Dış çap (mm)Birim ağırlık, düz uçlu (kg/m)
15016128,230
20021236,758
25026446,431
30031565,137
35036081,209

Tablo 7.3.2.1(b), metrik.

Yağlama ve kritik hız

  • Statik su seviyesi yerden 50 ft (15,3 m)’den derindeyse yağ yağlamalı pompa kullanılır (7.3.2.4, Şekil A.7.1.1).
  • Kapalı milli yağ yağlamalı pompada mili saran boru, en çok 10 ft (3 m) boyda, birbirinin yerine geçebilen kalın cidarlı (extra-strong) parçalardır (7.3.2.5); uygun bir dirsekte mil borusuna bağlı otomatik gözetleme camlı yağlayıcı bulunur (7.3.2.6).
  • Pompa mili, kritik hız çalışma hızının %25 üstünde ve altında kalacak biçimde boyutlanır (7.3.2.7). Çalışma hızı, dizel motorlu sürüşlerde değişen, kapamadan %150 noktasına kadar bütün hızlardır (7.3.2.8); değişken hızlı basınç sınırlayıcı sürüşlerde anma hızından en düşük çalışma hızına kadardır (7.3.2.9).

NFPA 20 El Kitabı (2022) gerekçeleri: 50 ft’ten derin statik seviyede su yağlamalı açık milde salmastra kutusu yatağı ilk kalkışta kuru çalışıp hasar görebilir; yağ yağlamalı kapalı mil üst yatakları korur, gres ya da temiz su ile yıkama kabul edilmez. Kalkışta kritik hızdan genellikle 1 saniye ya da daha kısa sürede geçilir ve bu zarar vermez, ama kritik hızda çalışma önerilmez; %25 pay deneyimle güvenli bulunmuştur.

Çanak ve çark (7.3.3)

Çanak sık taneli dökme demir, bronz ya da suyun kimyasal analizine ve bölgedeki deneyime göre uygun başka bir malzemedendir (7.3.3.1). Çarklar kapalı tiptedir ve bronz ya da aynı ölçüte göre uygun malzemedendir (7.3.3.2). El Kitabı (2022): milin uzaması yarı açık çarkın verimini düşürür; kapalı çark daha az aşağı itme üretir.

Emme süzgeci (7.3.4)

  • Pompanın emme ağzına döküm ya da ağır imal edilmiş, korozyona dayanıklı metal konik ya da sepet tipi süzgeç takılır (7.3.4.1).
  • Serbest alan emme bağlantılarının alanının en az dört katıdır; açıklıklar 0,5 in. (12,7 mm) çapında bir kürenin geçişini engelleyecek boyuttadır (7.3.4.2).
  • Islak kuyuda bu süzgeç giriş ızgarasına ek olarak gerekir (7.3.4.3, Şekil A.7.2.2.2); ızgara için emme süzgeci ve girdap önleyici plaka yazısı.

El Kitabı (2022): konik süzgeç kuyu muhafazasına girer, sepet süzgeç ıslak kuyuda daha çok su kullandırır; giriş ızgarası tek başına 0,5 in. (12,7 mm)’den büyük nesneleri geçirebileceğinden süzgeç ayrıca istenir.

Pompaya bağlanan donanım (7.3.5)

  1. Otomatik hava tahliye vanası (7.3.5.2)
  2. Su seviyesi algılayıcı (7.3.5.3)
  3. Basma manometresi (4.12.1)
  4. 4.20.1’in gerektirdiği yerde relief vana ve boşaltma konisi
  5. Hortum vanası başlığı ve hortum vanaları (4.22.3) ya da ölçüm cihazları (4.22.2)

Hava tahliye vanası en az nominal 1,5 in. (38 mm) boyutundadır ve pompa kalkarken kolondaki ve basma kafasındaki havayı atar (7.3.5.2.1); pompa durunca kolona hava alarak vakumu giderir (7.3.5.2.2). Vana, yangın pompası ile basma çek vanası arasındaki basma hattının en yüksek noktasına konur (7.3.5.2.3). El Kitabı (2022): sıkışan hava pompaya ve sistem bileşenlerine zarar verebilir ve yangın sisteminin çalışmasını bozabilir. Manometre kuralları manometre yazısında.

Su seviyesi algılama

Kuyuya kurulan bütün düşey türbin pompalarda, pompanın tasarım koşullarında çalışıp çalışmadığını görmek için kapama, %100 ve %150 debideki mevcut emme basıncını izleyen su seviyesi algılaması gerekir (7.3.5.3). Her kuyuda uygun bir algılayıcı bulunur (7.3.5.3.1); hava hattı kullanılırsa pirinç, bakır ya da 300 serisi paslanmaz çeliktir (7.3.5.3.2) ve kolona 10 ft (3 m) arayla kelepçelenir (7.3.5.3.3). Ek A.7.3.5.3 hava hattı yöntemini anlatır: boyu bilinen hat en düşük beklenen seviyenin altına uzanır; hava basılınca manometre, hattan çıkan su sütununu taşıyan basınçta sabitlenir. Psi × 2,31 = ft (bar × 10,3 = m) ile çevrilen basınç hat boyundan çıkarılarak seviye bulunur. Ekteki örnekte L = 50 ft (15,2 m) hatta pompa dururken 10 psi (0,68 bar), çalışırken 8 psi (0,55 bar) okunur; düşüm 4,6 ft (1,4 m)’dir. Şekil A.7.3.5.3’te hattın ucu süzgeç flanşının yaklaşık 2 in. (50 mm) üstündedir.

Montaj (7.4)

Ek A.7.4’e göre ünitenin çoğu yer altında olduğundan montaj iş ilerledikçe kontrol edilir; en yaygın yöntemde kuyunun üstüne üç ayak ya da portatif vinç kurulur, hizası kontrol edilir ve kademeler üretici talimatına göre eklenir.

  • Pompa evi: düşey pompa parçalarının taşınmasına ve kaldırılmasına en az engel olacak biçimde tasarlanır (7.4.1.1); 4.14 ve 11.3 de uygulanır (7.4.1.2). El Kitabı (2022): pompa evinde milin bakım için çıkarılabilmesi için genellikle en az 4 ft × 4 ft (1219 mm × 1219 mm) çatı kapağı bulunur.
  • Açık hava: yetkili makam özel durumda pompa odası istemezse sürücü perdelenir ya da kapatılır ve kurcalamaya karşı korunur (7.4.2.1); perde ya da muhafaza kolay sökülür ve yeterli havalandırma sağlar (7.4.2.2).
  • Temel: üreticiden onaylı ölçü çizimleri alınır (7.4.3.1); temel pompa ve sürücünün tüm ağırlığını ve içindeki suyun ağırlığını taşır (7.4.3.2); pompa temel cıvatalarıyla sabitlenir (7.4.3.3); betondaki birim yük tasarım standartlarını aşmaz (7.4.3.4).
  • Terazi ve şakul: kısa akuple pompada temel üstü, pompa kuyu çukuru üzerinde serbest asılabilecek biçimde dikkatle terazilenir (7.4.3.5); kuyu pompasında kafa, kuyunun üstünde şakulünde konumlanır ve bu konum terazide olmayabilir (7.4.3.6).
  • Hazne ya da çukur: I profil kirişler kullanılabilir (7.4.3.7.1); dik açılı dişli varsa sürücü kirişlere paralel kurulur (7.4.3.7.2).

Sahada sık hatalar

  • Hava tahliye vanasını çek vananın sonrasına koymak: 7.3.5.2.3 pompa ile çek vana arasındaki en yüksek noktayı ister.
  • Kuyuda su seviyesi ölçümü yok: 7.3.5.3 ister; Ek A.7.2.2.1.3’e göre hat yoksa performans testi yapılamaz.
  • Derin statik seviyede su yağlamalı mil: 50 ft (15,3 m)’den derinde 7.3.2.4 yağ yağlama ister.
  • Islak kuyuda yalnız giriş ızgarası: 7.3.4.3 pompa süzgecini ayrıca ister.
  • Kuyu pompasının kafasını terazide kurmak: 7.4.3.6 şakulü esas alır.

Kontrol listesi

  1. Kolon parçaları en çok 10 ft (3 m), ağırlık Tablo 7.3.2.1’in altında değil, uçlar paralel işlenmiş (7.3.2.1–7.3.2.3)?
  2. Statik seviye 50 ft (15,3 m)’den derinse yağ yağlamalı mil, boru ve yağlayıcı (7.3.2.4–7.3.2.6)?
  3. Kritik hız çalışma aralığından %25 uzakta (7.3.2.7–7.3.2.9)?
  4. Süzgeç: serbest alan ≥ 4 × emme, 0,5 in. (12,7 mm) küre geçmez; ıslak kuyuda ızgaraya ek (7.3.4)?
  5. Hava tahliye ≥ 1,5 in. (38 mm), pompa ile çek vana arasında en yüksek noktada (7.3.5.2)?
  6. Kuyuda su seviyesi algılayıcı; hava hattı malzemesi ve 10 ft (3 m) kelepçe (7.3.5.3)?
  7. Temel yükleri, cıvatalar, terazi ya da şakul (7.4.3)?

Sık Sorulan Sorular

Düşey türbin pompada yağ yağlama ne zaman zorunludur?

NFPA 20-2025 7.3.2.4’e göre statik su seviyesi yerden 50 ft (15,3 m)’den derindeyse yağ yağlamalı pompa kullanılır. El Kitabı (2022) gerekçesi: su yağlamalı açık milde salmastra kutusu yatağı ilk kalkışta kuru çalışıp hasar görebilir.

Kolon borusu ne kadar ağır olmalı?

Kolon en çok 10 ft (3 m) nominal boyda parçalardan yapılır ve Tablo 7.3.2.1(a) ve (b)’deki birim ağırlıktan hafif olmaz (7.3.2.1); örneğin 8 in. kolon için 24,70 lb/ft, 200 mm için 36,758 kg/m.

Hava tahliye vanası nereye konur?

Yangın pompası ile basma çek vanası arasındaki basma hattının en yüksek noktasına (7.3.5.2.3). En az nominal 1,5 in. (38 mm) olur, kalkışta havayı atar, duruşta kolona hava alarak vakumu giderir (7.3.5.2.1, 7.3.5.2.2).

Kuyudaki su seviyesi nasıl ölçülür?

Kuyudaki her türbin pompada su seviyesi algılayıcı bulunur (7.3.5.3.1). Hava hattı kullanılırsa pirinç, bakır ya da 300 serisi paslanmaz çeliktir ve kolona 10 ft (3 m) arayla bağlanır (7.3.5.3.2, 7.3.5.3.3). Ek A.7.3.5.3 hava basılarak okunan manometre basıncının hat boyundan çıkarılmasıyla seviyenin bulunduğunu anlatır.

Türbin pompa süzgecinin ölçüleri nedir?

Döküm ya da ağır imal, korozyona dayanıklı konik ya da sepet süzgeç (7.3.4.1); serbest alan emme bağlantısının en az dört katı, açıklıklar 0,5 in. (12,7 mm) küreyi geçirmez (7.3.4.2). Islak kuyuda giriş ızgarasına ek olarak gerekir (7.3.4.3).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 4.12.1; 4.20.1; 4.22.2; 4.22.3; 7.3.1.1–7.4.3.7.2; Tablo 7.3.2.1(a) ve (b); Ek A.7.2.2.1.3, A.7.3.1, A.7.3.2.1, A.7.3.5.3, A.7.4, Şekil A.7.1.1, A.7.3.1, A.7.3.5.3 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 7.3 ve 7.4.