Dizel yangın pompası motorlarında marş yöntemleri NFPA 20-2025 11.2.7’de düzenlenir: motorda güvenilir bir marş düzeni bulunur (11.2.7.1); elektrikli marş (11.2.7.2), hidrolik marş (11.2.7.3) ve havalı marş (11.2.7.4) ayrı ayrı tanımlanır. Bu yazı havalı marşlı motoru ve onun kontrol panosunu (12.8) madde numaralarıyla anlatır. Akülü marş için dizel motor aküleri ve şarj, dizel panonun genel çalıştırma kuralları için dizel motor çalıştırma ve kontrol yazısına bakın.

Kısaca: Tek ya da birincil marş sistemi olarak kullanılan havalı marşta hava kabı, şarj edilmeden 180 saniye sürekli marşa yeter ve bu kapasite iki ayrı, eşit A ve B kabından sağlanır (11.2.7.4.4.2, 11.2.7.4.4.3). İlk deneme otomatik olarak A kabından 90 saniye, ikinci deneme elle B kabından ve yalnız düğme basılı tutulurken yapılır (11.2.7.4.4.4, 11.2.7.4.4.5). İkincil sistemde kap 90 saniyelik sürekli marşa yeter ve deneme elle yapılır (11.2.7.4.4.6, 11.2.7.4.4.7). Yüksek ve düşük hava basıncı denetlenir; kumanda devresi arızasında elle baypas bulunur (11.2.7.4.4.11, 11.2.7.4.4.12). Havalı marşlı motor panosunda marş deneme çevrimi yaklaşık 90 saniyelik tek bir marş periyodudur (12.8.2(3)).

NFPA 20-2025 havalı marşlı dizel motor: tek ya da birincil sistemde toplam 180 saniyelik iki eşit A ve B hava kabı, ilk deneme otomatik A kabından 90 saniye, ikinci deneme elle B kabından düğme basılıyken; kontrol panosu, elle baypas hattı ve motor tahrikli kompresör
Havalı marş beslemesi. Tek ya da birincil sistemde 180 saniyelik iki eşit kap (11.2.7.4.4.2, 11.2.7.4.4.3), ikincil sistemde 90 saniye (11.2.7.4.4.6); havalı marşlı motor panosunda yaklaşık 90 saniyelik tek marş periyodu (12.8.2). Kap ve boru çizimi şematiktir.

Hangi kurallar uygulanır (11.2.7.4.1, 12.8.1)

Havalı marşlı motorda 11.1–11.2.7.1, 11.2.8–11.6.2, 11.6.4 ve 11.6.6 kurallarına ek olarak 11.2.7.4 uygulanır (11.2.7.4.1). Havalı marşlı motor kontrol panosunda da 12.1–12.7’ye ek olarak Bölüm 12.8 geçerlidir (12.8.1). Motorun genel kuralları dizel motor listeleme ve güç yazısındadır.

Fabrika bağlantıları ve çalışma sinyali (11.2.7.4.2, 11.2.7.4.3)

  • Otomatik pano iletkenleri demet hâlinde ya da esnek koruyucu içinde motora monte edilir ve motor bağlantı kutusunda, panodaki numaralı klemenslere karşılık gelen numaralı klemenslere bağlanır (11.2.7.4.2.1); amaç sahada iki klemens takımının kolayca bağlanmasıdır (11.2.7.4.2.2).
  • Motorda, çalıştığını ve marşın sonlandığını bildiren hıza duyarlı bir anahtar bulunur (11.2.7.4.3.1); bu sinyalin enerjisi motor kompresöründen başka bir kaynaktan alınır (11.2.7.4.3.2).

Hava marş beslemesi (11.2.7.4.4)

Motorda farklı tipte birden çok marş sistemi varsa biri birincil, diğeri ikincil marş sistemi olarak tanımlanır (11.2.7.4.4.1). Kurallar sistemin rolüne göre değişir:

KonuTek ya da birincil sistemİkincil sistem
Hava kabı kapasitesiŞarj edilmeden 180 saniye sürekli marş (11.2.7.4.4.2)Şarj edilmeden 90 saniye sürekli marş (11.2.7.4.4.6)
Kap düzeniToplam kapasite iki ayrı, eşit boyutlu A ve B kabından (11.2.7.4.4.3)Kap sayısı belirtilmez
Birinci denemeSinyal kaynağından otomatik, A kabından, 90 saniye marş süresi (11.2.7.4.4.4)Marş denemesi motor ya da panodan elle; yalnız düğme basılı tutulurken marş eder (11.2.7.4.4.7)
İkinci denemeMotor ya da panodan elle, B kabından; yalnız düğme basılı tutulurken marş eder (11.2.7.4.4.5)
Motor tahrikli kompresörYangın pompası motoruyla tahrik edilen hava kompresörü ve sistem şarj kompresörü (11.2.7.4.4.9, 11.2.7.4.4.10)Bu iki madde yalnız birincil sistem için yazılmıştır
Ayrı hava kaynağıAyrı, enerjili otomatik hava kompresörü ya da gereken basınçta hava veren başka güvenilir bir sistem (11.2.7.4.4.8)
DenetimYüksek ve düşük hava basıncını gösteren uygun denetim (supervisory) hizmeti (11.2.7.4.4.11)
Kumanda arızasıKumanda devresi arızalanırsa havayı kaptan doğrudan marş motoruna veren, elle vanalı ya da anahtarlı baypas hattı (11.2.7.4.4.12)

Ek A.11.2.7.4.4’e göre hava basıncının otomatik olarak korunması tercih edilir. NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre birincil–ikincil ayrımı, motora farklı enerji kaynaklı yedek bir marş sistemi eklenmesine izin verir; örneğin A ve B aküleriyle çalışan elektrikli marş motoru birincil, hidrolik ya da havalı marş ikincil sistem olabilir.

Havalı marşlı motor kontrol panosu (12.8)

  1. Hava kabı 11.2.7.4.4’e uygun olur ve motorun hem elle hem otomatik çalıştırılabileceği biçimde düzenlenir (12.8.2(1)).
  2. Deneme çevrimi tamamlandığında motor çalışmamışsa pano bütün marşı durdurur ve sesli ve görsel yangın pompası alarmlarını çalıştırır (12.8.2(2)).
  3. Deneme çevrimi sabittir ve yaklaşık 90 saniyelik tek bir marş periyodundan oluşur (12.8.2(3)).
PanoMarş deneme çevrimiMadde
Akülü dizel motor panosuYaklaşık 15 saniyelik altı marş, aralarında yaklaşık 15 saniyelik beş dinlenme12.7.4(5)
Havalı marşlı motor panosuYaklaşık 90 saniyelik tek marş periyodu12.8.2(3)

Elle durdurma, pano üzerindeki ya da pano muhafazasının dışındaki bir stop vanası veya anahtarıyla yapılır (12.8.3). Stop vanası motoru otomatik devreler üzerinden, ancak çalıştırma nedenleri normale döndükten sonra durdurur (12.8.3.1); bu işlem panoyu tam otomatik konuma döndürür (12.8.3.2).

Neden böyle? (Ek A ve El Kitabı)

  • NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre 12.8.2(1), havalı marşlı motorun akülü marşlı motorlardaki gereklilik ve yetenekle eşleşmesini amaçlar.
  • Tek uzun marş periyodu, akülü sistemdeki 15 saniyelik marş ve dinlenme düzeninin yerini alır. El Kitabı’na göre aralıklı marşın bir nedeni elektrikli marş motorunun aşırı ısınmasını önlemektir; hava ya da hidrolik marş motoru marş sırasında önemli ısı üretmez.
  • El Kitabı’na göre havalı marşlı yangın pompası motorları nadirdir; örnek olarak petrol sahası uygulamaları verilir. Bazı panolarda, pano içini yanıcı buhar içermeyen enstrüman havasıyla basınçlandırmak için bir ya da iki tahliye (purge) bağlantısı bulunur; ikincisi basınç çok düşerse alarm vermek için basıncı izler. Bu düzen dikişleri kaynaklı ve basınca dayanacak güçte Tip 4 muhafaza ister; çünkü bütün panolarda röle, kontaktör, sigorta, anahtar ve şalter gibi kıvılcım üretebilen elemanlar vardır.

Sahada sık hatalar

  • Tek ya da birincil sistemde tek hava kabı: 11.2.7.4.4.3 iki ayrı, eşit A ve B kabı ister.
  • Kabı 180 saniyeden küçük seçmek: tek ya da birincil sistemde 11.2.7.4.4.2’ye aykırıdır.
  • Çalışma sinyalini motor kompresöründen beslemek: 11.2.7.4.3.2’ye aykırıdır.
  • Hava basıncı denetimi ya da elle baypas olmaması: 11.2.7.4.4.11 ve 11.2.7.4.4.12 ikisini de ister.
  • Panoda akülü motor çevrimini bırakmak: havalı marşlı motorda çevrim yaklaşık 90 saniyelik tek marştır (12.8.2(3)).

Kontrol listesi

  1. Marş sisteminin rolü belli: tek, birincil ya da ikincil (11.2.7.4.4.1).
  2. Kap kapasitesi: 180 saniye ve eşit A + B (tek ya da birincil), 90 saniye (ikincil) (11.2.7.4.4.2, 11.2.7.4.4.3, 11.2.7.4.4.6).
  3. Deneme sırası: A otomatik 90 saniye, B elle düğme basılıyken; ikincilde elle (11.2.7.4.4.4, 11.2.7.4.4.5, 11.2.7.4.4.7).
  4. Ayrı otomatik kompresör; birincilde motor tahrikli kompresör (11.2.7.4.4.8–11.2.7.4.4.10).
  5. Yüksek/düşük hava basıncı denetimi ve elle baypas (11.2.7.4.4.11, 11.2.7.4.4.12).
  6. Numaralı klemensli fabrika kablajı; hıza duyarlı anahtar, sinyal enerjisi kompresör dışından (11.2.7.4.2.1, 11.2.7.4.3.1, 11.2.7.4.3.2).
  7. Pano: elle ve otomatik çalıştırma, yaklaşık 90 saniyelik tek marş, başarısızlıkta alarm, elle durdurma (12.8.2, 12.8.3).

Sık Sorulan Sorular

Havalı marşlı dizel motorun hava kabı ne kadar büyük olmalı?

Tek ya da birincil marş sistemi olarak kullanılıyorsa kap, şarj edilmeden 180 saniye sürekli marşa yeter ve bu kapasite iki ayrı, eşit A ve B kabından sağlanır (11.2.7.4.4.2, 11.2.7.4.4.3). İkincil sistemde kap 90 saniyelik sürekli marşa yeter (11.2.7.4.4.6).

Havalı marşta denemeler hangi sırayla yapılır?

Tek ya da birincil sistemde ilk deneme sinyal kaynağından otomatik olarak, A kabından 90 saniye marş süresiyle yapılır; ikinci deneme motor ya da panodan elle, B kabından ve yalnız düğme basılı tutulurken yapılır (11.2.7.4.4.4, 11.2.7.4.4.5). İkincil sistemde deneme elle yapılır (11.2.7.4.4.7).

Havalı marşlı motorun pano marş çevrimi akülü motordan farklı mı?

Evet. Havalı marşlı motor panosunda çevrim sabittir ve yaklaşık 90 saniyelik tek marş periyodundan oluşur (12.8.2(3)); akülü motor panosunda yaklaşık 15 saniyelik altı marş ve beş dinlenme vardır (12.7.4(5)). NFPA 20 El Kitabı (2022): hava marş motoru marşta önemli ısı üretmez.

Hava kompresörü nasıl olmalı?

Ayrı, enerjili otomatik hava kompresörü ya da gereken basınçta hava veren başka güvenilir bir sistem bulunur (11.2.7.4.4.8); birincil sistemde ayrıca yangın pompası motoruyla tahrik edilen kompresör bulunur (11.2.7.4.4.9, 11.2.7.4.4.10). Ek A.11.2.7.4.4 hava basıncının otomatik korunmasını tercih eder.

Kumanda devresi arızalanırsa motor nasıl çalıştırılır?

Havayı kaptan doğrudan marş motoruna veren, elle vanalı ya da anahtarlı bir baypas hattı bulunur (11.2.7.4.4.12). Yüksek ve düşük hava basıncı ayrıca denetlenir (11.2.7.4.4.11).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 11.2.7, 11.2.7.1; 11.2.7.4.1–11.2.7.4.4.12; 12.7.4(5); 12.8.1–12.8.3.2; Ek A.11.2.7.4.4 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: 11.2.7.3.12 (birincil ve ikincil marş sistemi), Bölüm 12.8.