Köpüklü sistemde konsantreyi ya da katkıyı su akımına basan pompa da NFPA 20’nin konusudur. Standart bu pompalara Kısım 8.2’de ayrı kurallar koyar ve emniyet relief vanasının boşaltmasının nereye borulanacağını 8.5.3’te belirler. Bu yazı iki kısmı Ek A ve NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuyla anlatır. Pozitif deplasmanlı pompaların genel kuralları (listeleme, conta, boşaltma vanası) için bkz. pozitif deplasmanlı yangın pompaları.

Kısaca: Katkı pompaları köpük konsantresi pompalarıyla aynı kurallara uyar (8.2.1). NPSH, üreticinin gerekli NPSH’ını 5 ft (1,52 m) sıvı payıyla aşar (8.2.2); conta malzemesi konsantreyle uyumludur (8.2.3); köpük konsantresi pompası 10 dakika hasarsız kuru çalışabilir (8.2.4); debi en büyük köpük talebini karşılar (8.2.5); basma basıncı, enjeksiyon noktasındaki her işletme koşulunun en yüksek su basıncını aşar (8.2.6). Emniyet relief vanası konsantre tankına, vanasız tank dönüş hattına ya da aşırı ısınmayı önleyen bir araç varsa pompa emişine borulanır (8.5.3.1); vana çıkışı ile sisteme bağlantısı arasında vana bulunmaz (8.5.3.2).

NFPA 20-2025 8.5.3: köpük konsantresi pompasının emniyet relief vanası boşaltmasının tanka, tank dönüş hattına ya da pompa emişine borulanması, dönüş hattında vana bulunan yanlış düzen ve 8.2 değerleri
Relief boşaltması nereye gider? Çiplerle 8.5.3.1’deki üç izinli yolu ve dönüş hattında vana bulunan yanlış düzeni karşılaştırın; sağdaki değerler Kısım 8.2’dendir. Çizim şematiktir.

Tanım ve kapsam

Katkı pompası (additive pump) su akımına katkı basan pompadır (3.3.52.1); köpük konsantresi pompası tanımı da bu maddeye gönderilir (3.3.52.6). El Kitabı (2022) yorumuna göre 8.2’deki kurallar, yangından korunma sisteminde yalnız su olmayan herhangi bir sıvıyı basan her pozitif deplasmanlı pompaya uygulanır. Katkı pompaları köpük konsantresi pompalarının kurallarını karşılar (8.2.1).

Kural ne diyor: Kısım 8.2

Köpük konsantresi ve katkı pompaları (NFPA 20-2025 8.2)
KonuKuralMaddeEk A
NPSHMevcut NPSH, üreticinin gerekli NPSH’ı + 5 ft (1,52 m) sıvıdan fazla8.2.2A.8.2.2
Conta malzemesiKöpük konsantresi ya da katkıyla uyumlu8.2.3—
Kuru çalışmaKöpük konsantresi pompası 10 dakika hasarsız8.2.4A.8.2.4
En düşük debiKullanım amacındaki en büyük köpük debi talebini karşılar8.2.5A.8.2.5
Basma basıncıKöpük konsantresi enjeksiyon noktasında her işletme koşulundaki en yüksek su basıncını aşar8.2.6A.8.2.6

NPSH: 5 ft (1,52 m) pay

Ek A.8.2.2’ye göre viskoz konsantre ve katkıların besleme tankından pompa emişine kadar boru sürtünme kaybı önemlidir; özgül debiler ilgili NFPA standardıyla belirlenir. El Kitabı (2022), 5 ft (1,52 m) payın tanktaki konsantre seviyesini yükselterek, tank dibini pompa girişinin üstüne çıkararak ya da pompa girişini tank dibinin altına indirerek sağlanabileceğini yazar. El Kitabı sudan farklı sıvılar için basınç-yükseklik dönüşümünü de verir: h (ft) = p (psi) × 2,31 / SG ve p (bar) = h (m) × SG / 10,197; burada SG özgül ağırlıktır. Su için NPSH hesabı: yangın pompası NPSH hesabı.

Conta ve kuru çalışma

El Kitabı’na göre contanın pompalanan köpük ya da katkıyla uyumsuz olması contanın bozulmasına ve pompa performansının yetersiz kalmasına yol açabilir (8.2.3). Pozitif deplasmanlı pompalar yağlanma için genellikle pompaladıkları sıvıya dayanır; 8.2.4’teki 10 dakika, köpük ya da katkı tankı boşaldıktan sonra işletmeciye pompa hasar görmeden durdurma süresi verir. Ek A.8.2.4’e göre bu kural su sisi pompalarına uygulanmaz.

Debi: konsantre oranı ve “fazla talep”

El Kitabı’na göre gerekli debi NFPA 11 gibi diğer NFPA tesisat standartlarıyla belirlenir. Ek A.8.2.5 genel yöntemi verir: pompa kapasitesi, en büyük su debisi istenen konsantrasyon yüzdesiyle çarpılarak bulunur ve her koşulda yeterli kapasite için buna %10 “fazla talep” (over demand) eklenir. El Kitabı (2022) hesap örneği:

Ek A.8.2.5 yöntemi: El Kitabı (2022) hesap örneği
AdımgpmL/dk
En büyük su debisi (sistem talebi)1.0003.785
× %3 konsantre30114
+ %10 fazla talep311
Gerekli pompa kapasitesi33125

El Kitabı’na göre %10 sabit değildir, yol gösterici bir değerdir; istenirse fazla talep %30’a kadar çıkabilir.

Basma basıncı

Ek A.8.2.6’ya göre konsantre pompasının basma basıncı genellikle enjeksiyon noktasındaki en yüksek su basıncına 25 psi (2 bar) eklenerek bulunur. El Kitabı, gerekli basma basıncının köpük sisteminin NFPA 11 gibi standartlarla hesaplanan basıncına dayandığını ve konsantrenin sisteme girmesini güvenceye almak için bir güvenlik payı eklendiğini yazar.

Emniyet relief vanası nereye boşaltır (8.5.3)

Bütün pozitif deplasmanlı pompalarda listeli bir emniyet relief vanası bulunur; genel kurallar 8.5.2’dedir (bkz. bağlantılar, sürücü, pano ve test). Köpük konsantresi pompalarında emniyet relief vanası şu yollardan biriyle borulanır (8.5.3.1):

  1. Boşaltmayı köpük konsantresi tank(lar)ına bağlamak (8.5.3.1(1)).
  2. Tank dönüş hattı varsa, boşaltmayı tanka dönen bu hatta bağlamak; koşul, relief vanası ile konsantre tank(lar)ı arasında hiçbir tür vananın olmamasıdır (8.5.3.1(2)).
  3. Aşırı ısınmayı önleyen bir araç sağlanmışsa, boşaltmayı pompa emme borusuna bağlamak (8.5.3.1(3)).

Emniyet relief vanasının çıkışı ile sisteme bağlantısı arasında vana bulunmaz (8.5.3.2).

Neden

Ek A.8.5.3: çıkış hattı birkaç dakikadan uzun kapalı kalabiliyorsa yalnız tank dönüş hattı ve harici vanalar kullanılmalıdır. Pompanın entegre (integral) relief vanası ve kapalı çıkış hattıyla çalışması pompayı aşırı ısıtır ve çıkış hattı yeniden açıldığında köpüklü bir sıvı boşalır. Boşaltma emişe geri borulanıyorsa ısıl tahliye düşünülmelidir; pompa kapalı çıkışa karşı çalışırken relief boşaltması emişe dönüyorsa aşırı ısınma ve pompa hasarı hızla oluşabilir.

El Kitabı (2022): relief boşaltması kaynağa geri döndürülür ki köpük ya da katkı stoku tükenmesin; konsantre miktarı belirli bir boşaltma süresine göre belirlenir ve relief boşaltmasıyla azalmamalıdır. Akışsız rutin testler sıkça relief vanası boşaltırken yapılır. Tank dönüşüne borulamak kabul edilir, ancak sistem relief vanasının kapalı bir vanaya karşı boşaltmasını önleyecek biçimde tasarlanır. Emişe borulanırsa pompanın emme basıncı sınırı aşılmaz ve olası aşırı ısınmayı önleyecek bir yöntem düşünülür.

Ek A’daki tipik şemalar bu iki düzeni gösterir: Şekil A.8.5.2(a) relief boşaltmasının emişe, Şekil A.8.5.2(b) tank dönüşüne gittiği köpük pompası borulamasıdır. Şekil A.8.5.2(b) notu, emniyet relief vanasının boşaltmasını konsantre besleme tankına döndürmeyi ve bu boru kesitine başka vana koymamayı ister.

Konsantre borusu

Köpük konsantresi ya da katkı borusu bu hizmette korozyona uğramayan bir malzemeden olur; köpük konsantresi hizmetinde galvanizli boru kullanılmaz (4.15.4.1, 4.15.4.2). Ayrıntı: pompa borusu ve basma hattı.

Sahada sık hatalar (kaynakta geçenler)

  • Relief dönüşünü kesilebilen bir hatta bağlamak: 8.5.3.1(2) ve 8.5.3.2 yasaklar; El Kitabı relief vanasının kapalı bir vanaya karşı boşaltmamasını ister.
  • Entegre relief vanasıyla çıkışı uzun süre kapalı tutmak: Ek A.8.5.3’e göre pompa aşırı ısınır, çıkış açılınca köpüklü sıvı boşalır.
  • Relief’i emişe verip aşırı ısınma önlemi koymamak: 8.5.3.1(3) bunu şart koşar; Ek A.8.5.3 hasarın hızla oluşabileceğini yazar.
  • Viskoz konsantrede emiş sürtünmesini hesaba katmamak: Ek A.8.2.2 tanktan emişe sürtünme kaybının önemli olduğunu yazar.

Kontrol listesi

  1. Mevcut NPSH, gerekli NPSH + 5 ft (1,52 m) değerini aşıyor (8.2.2).
  2. Conta malzemesi konsantre ya da katkıyla uyumlu (8.2.3).
  3. Köpük konsantresi pompası 10 dakika hasarsız kuru çalışabiliyor (8.2.4).
  4. Debi en büyük köpük talebini karşılıyor; Ek A.8.2.5 yöntemi ve fazla talep payı uygulandı (8.2.5).
  5. Basma basıncı enjeksiyon noktasındaki en yüksek su basıncını aşıyor; Ek A.8.2.6’ya göre genellikle +25 psi (2 bar) (8.2.6).
  6. Relief boşaltması 8.5.3.1’in üç yolundan biriyle; dönüşte ve çıkışta vana yok (8.5.3).
  7. Konsantre borusu korozyona uğramayan malzemeden, galvanizsiz (4.15.4).

Sık Sorulan Sorular

Katkı pompası ile köpük konsantresi pompasının kuralları farklı mı?

Hayır. Katkı pompaları köpük konsantresi pompalarının kurallarını karşılar (NFPA 20-2025 8.2.1). El Kitabı (2022) yorumuna göre 8.2, yalnız su olmayan herhangi bir sıvıyı basan her pozitif deplasmanlı pompaya uygulanır.

Köpük pompası kaç dakika kuru çalışabilmeli?

Köpük konsantresi pompası 10 dakika hasarsız kuru çalışabilmelidir (8.2.4). El Kitabı (2022) bunun tank boşaldıktan sonra işletmeciye pompayı durdurma süresi verdiğini yazar. Ek A.8.2.4’e göre kural su sisi pompalarına uygulanmaz.

Köpük konsantresi pompasının debisi nasıl bulunur?

Ek A.8.2.5’e göre en büyük su debisi istenen konsantrasyon yüzdesiyle çarpılır ve %10 fazla talep eklenir. El Kitabı (2022) örneği: 1.000 gpm (3.785 L/dk) × %3 = 30 gpm (114 L/dk), + 3 gpm (11 L/dk) = 33 gpm (125 L/dk).

Köpük pompasının emniyet relief vanası nereye boşaltılır?

Konsantre tankına, tank dönüş hattına (relief ile tank arasında hiçbir vana olmamak koşuluyla) ya da aşırı ısınmayı önleyen bir araç varsa pompa emişine (8.5.3.1). Relief çıkışı ile sisteme bağlantısı arasında vana bulunmaz (8.5.3.2).

Köpük pompasının basma basıncı ne olmalı?

Enjeksiyon noktasında her işletme koşulundaki en yüksek su basıncını aşmalıdır (8.2.6). Ek A.8.2.6’ya göre genellikle bu basınca 25 psi (2 bar) eklenir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 3.3.52.1, 3.3.52.6, 4.15.4.1, 4.15.4.2, 8.2.1, 8.2.2, 8.2.3, 8.2.4, 8.2.5, 8.2.6, 8.5.3.1, 8.5.3.2; Ek A.8.2.2, A.8.2.4, A.8.2.5, A.8.2.6, A.8.5.3, Şekil A.8.5.2(a) ve A.8.5.2(b) (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Kısım 8.2 (hesap örnekleri dahil) ve 8.5.3.