Her yangın pompası kurulduğunda kabul testinden geçer, ömrü boyunca da akış testiyle sınanır. Bunun için hortum vanalı test başlığı, debimetre ya da ikisi birlikte gerekir. NFPA 20-2025 kuralları Bölüm 4.22’de, en küçük çapları Bölüm 4.28 tablolarında verir.

Kısaca: Tesisat, pompanın anma koşullarında ve emme beslemesinin pompadan alınabilecek en yüksek debide test edilebileceği biçimde düzenlenir (4.22.1.1). Debimetre ya da sabit nozullar listelidir ve anma debisinin en az %175’ini geçirebilir (4.22.2.1, 4.22.2.2). Hortum vanaları listelidir; adet ve çapları Bölüm 4.28’den gelir (4.22.3.1.1, 4.22.3.1.2). Test başlığı dış duvarda ya da pompa odası dışında, suyun boşaltılabileceği bir yerdedir (4.22.1.5). Debimetre döngü düzenindeyse ayrıca alternatif bir ölçüm aracı gerekir (4.22.2.10).

NFPA 20-2025 pompa test düzeni: test başlığı, drene giden debimetre ve kapalı döngü; Tablo 4.28’e göre debimetre, hortum vanası ve başlık besleme çapları
Hangi düzen neyi sınar? Test başlığı ve drene ya da kaynağa giden debimetre emme beslemesini de sınar; kapalı döngü yalnız net pompa performansını ölçer (A.4.22.1.3). Kaydırıcı Tablo 4.28 değerlerini gösterir; boru dizilimi ve akış şematiktir.

Test neyi kanıtlamalı?

Ek A.4.22.1.1’e göre testin iki amacı vardır: pompanın hâlâ doğru çalıştığını ve kaynağın pompaya doğru basınçta yeterli su verebildiğini göstermek. Bazı düzenler kaynağı sınamaz; bu yüzden her tesiste kaynağı sınayan en az bir düzen bulunur. Aynı ek, NFPA 25’in bunu en az üç yılda bir istediğini aktarır.

Ek A.4.22.1.3 (not 5), kapalı döngü debimetrenin yalnız net pompa performansını ölçtüğünü; emme beslemesini, vanaları ve boruları sınamadığını yazar. NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre bu yüzden kapalı döngü kabul testinde kullanılamaz; kabul testi %100 ve %150 debide su emmeye döndürülmeden yapılır.

Debimetre

  • Listelidir (4.22.2.1) ve anma debisinin en az %175’ini geçirebilir (4.22.2.2). Standart %175 için ayrı bir gerekçe yazmaz.
  • Debimetre borusu hidrolik olarak boyutlandırılabilir ama metre üreticisinin belirttiğinden küçük olamaz (4.22.2.3). Hidrolik hesap yapılmazsa bütün boru üreticinin belirttiği çapta, Bölüm 4.28’deki debimetre çaplarından küçük olmamak üzere seçilir (4.22.2.4).
  • Hidrolik hesapsız boruda eşdeğer uzunluk 100 ft’yi (30,5 m) aşmıyorsa o pompa için en küçük metre çapı kullanılabilir (4.22.2.5). Düz boru, fitings eşdeğerleri, kot ve metre kaybı dahil 100 ft’yi (30,5 m) aşarsa bir üst boru çapı kullanılır (4.22.2.6).
  • Birincil eleman boru çapına ve pompa anma değerine uygundur; gösterge cihazı pompanın anma debisine göre seçilir (4.22.2.7, 4.22.2.8).
  • Test suyu tanka döndürülüyorsa çıkış, pompanın bu suyun getirdiği havayı emmeyeceği kadar emmeden uzağa konur (4.22.2.9). Ek A.4.22.2.1 drene boşaltmayı, kaynak sınırlıysa kaynağa (emme tankı, küçük gölet) dönüşü önerir; dönüş en düşük su seviyesinin altından girerse hava sorunu beklenmez.
  • Debimetre döngü (loop) düzenindeyse alternatif bir ölçüm aracı gerekir: metrenin akış yönünde ve ona seri bağlıdır, tam debi testi için gereken aralıkta çalışır; uygun boyutlu bir test başlığı kabul edilir (4.22.2.10–4.22.2.10.3). Ek A.4.22.2.10, bu aracın metrenin doğruluğunu doğrulamaya da yaradığını belirtir.

Birden fazla pompa

Test boşaltma boruları ortak bir ölçüm cihazına ve boşaltmaya toplanabilir (4.22.1.2). Tek pompa en büyük talebi karşılıyorsa ya da pompalar seri çalışıyorsa ortak boru, cihaz ve boşaltma en büyük anma debili pompaya göre; paralel pompalar birlikte çalışmak zorundaysa birlikte çalışanların toplam anma debisine göre boyutlandırılır (4.22.1.2.1–4.22.1.2.3). Ortak cihaz hem tek pompanın hem birlikte çalışan pompaların testinde doğru ölçer (4.22.1.2.4); her pompanın test bağlantısında, toplayıcıdan önce bir kontrol vanası bulunur (4.22.1.2.5). El Kitabı (2022) yorumu bunun için iki paralel metre önerir: biri tek pompanın, diğeri birlikte çalışan pompaların %150’sine göre.

Test başlığı ve hortum vanaları

  • Hortum vanaları listelidir; adet ve çapları Bölüm 4.28’den gelir (4.22.3.1.1, 4.22.3.1.2).
  • Test için çıkış kullanılıyorsa iki yol vardır: 4.22.3.4 ve Bölüm 4.28’e göre beslenen bir başlıktaki hortum vanaları ya da yeterli sayı ve çapta duvar hidrantı, saha hidrantı veya dolap (standpipe) çıkışları (4.22.3.1.3).
  • Hortum vanası dişi, NFPA 1960’ta tanımlı NH standart dış diştir; yerel itfaiye bağlantıları buna uymuyorsa ve bağlantı duvar hidrantı olarak kullanılacaksa dişi yetkili makam belirler (4.22.3.2).
  • Başlığa giden hatta, pompaya yakın bir noktada listeli göstergeli kelebek ya da sürgülü vana bulunur (4.22.3.3.1, 4.22.3.3.3). Vana ile başlık arasındaki alçak noktada drenaj vanası ya da otomatik damla vanası (ball drip) olur (4.22.3.3.2).

Ek A.4.22.1.5 gerekçeyi verir: test suyu güvenli bir dış noktaya gitmeli, pompa ve kontrol panelleri su püskürmesinden korunmalıdır. Hırsızlık ya da vandalizm endişesinde, yetkili makam uygun bulursa vanalar bina içinde ama pompa odası dışında olabilir. Ek A.4.22.3.1 bağlantıyı basma çek vanası ile basma vanası arasına koyar; başlık saha hidrantı yerine de kullanılıyorsa hortum vanası sayısı ikiden aza inmez.

Başlık besleme borusu

Boru çapı şu üç yoldan biriyle belirlenir (4.22.3.4):

  1. Başlık ile pompa basma borusundaki bağlantı arasındaki boru 15 ft’den (4,5 m) uzunsa Bölüm 4.28’deki çaptan bir üst çap kullanılır.
  2. Bu boruda yön değiştiren dörtten fazla fitings varsa yine bir üst çap kullanılır.
  3. Boru gerçek test düzenine uyan hidrolik hesapla boyutlandırılabilir; hesapta gerekli pitot basıncı, boru ve yangın hortumu boyunca sürtünme, fitings, kontrol vanası ve hortum vanalarının eşdeğer uzunlukları ile kot kaybı, pompa basma flanşından çıkışlara kadar yer alır.

Kurulum, anma debisinin %150’si ile en düşük izin verilen emme basıncında alınabilecek en yüksek debiden küçük olanı akıtılarak gerekli pitot basıncına ya da üstüne ulaşıldığı bir testle kanıtlanır (4.22.3.4.1). El Kitabı (2022) yorumu yön değiştiren fitingslerdeki kaybın uzun boru kadar büyük olabileceğini belirtir; Ek A’daki Şekil A.4.22.3.4(3) 1500 gpm pompa için örnek bir başlık hesabı verir.

Tablo 4.28: en küçük boru ve cihaz çapları

Tablo 4.28(a) ve 4.28(b)’deki çaplar en az değerdir (4.28). Aşağıda iki tablo birlikte verilmiştir: her hücrede önce ABD tablosundaki inç değeri, parantezde metrik tablodaki mm değeri.

En küçük boru çapları (anma), in. (mm) · Tablo 4.28(a) ABD birimleri, parantezde Tablo 4.28(b) metrik
Pompa anma debisi gpm (L/dk)Emmea,b,cBasmaaAna relief vanaAna relief vana boşaltmasıDebimetreHortum vanası adet — çapDişsiz bağlantı adet — çapHortum başlığı besleme
25 (95)1 (25)1 (25)¾ (19)1 (25)1¼ (32)1 — 1½ (1 — 38)1 — 2½ (1 — 65)1 (25)
50 (189)1½ (38)1¼ (32)1¼ (32)1½ (38)2 (50)1 — 1½ (1 — 38)1 — 2½ (1 — 65)1½ (38)
100 (379)2 (50)2 (50)1½ (38)2 (50)2½ (65)1 — 2½ (1 — 65)1 — 2½ (1 — 65)2½ (65)
150 (568)2½ (65)2½ (65)2 (50)2½ (65)3 (75)1 — 2½ (1 — 65)1 — 2½ (1 — 65)2½ (65)
200 (757)3 (75)3 (75)2 (50)2½ (65)3 (75)1 — 2½ (1 — 65)1 — 2½ (1 — 65)2½ (65)
250 (946)3½ (85)3 (75)2 (50)2½ (65)3½ (85)1 — 2½ (1 — 65)1 — 2½ (1 — 65)3 (75)
300 (1.136)4 (100)4 (100)2½ (65)3½ (85)3½ (85)1 — 2½ (1 — 65)1 — 2½ (1 — 65)3 (75)
400 (1.514)4 (100)4 (100)3 (75)5 (125)4 (100)2 — 2½ (2 — 65)1 — 5 (1 — 125)4 (100)
450 (1.703)5 (125)5 (125)3 (75)5 (125)4 (100)2 — 2½ (2 — 65)1 — 5 (1 — 125)4 (100)
500 (1.892)5 (125)5 (125)3 (75)5 (125)5 (125)2 — 2½ (2 — 65)1 — 5 (1 — 125)4 (100)
750 (2.839)6 (150)6 (150)4 (100)6 (150)5 (125)3 — 2½ (3 — 65)1 — 5 (1 — 125)6 (150)
1.000 (3.785)8 (200)6 (150)4 (100)8 (200)6 (150)4 — 2½ (4 — 65)1 — 5 (1 — 125)6 (150)
1.250 (4.731)8 (200)8 (200)6 (150)8 (200)6 (150)6 — 2½ (6 — 65)1 — 5 (1 — 125)8 (200)
1.500 (5.677)8 (200)8 (200)6 (150)8 (200)8 (200)6 — 2½ (6 — 65)1 — 5 (1 — 125)8 (200)
2.000 (7.570)10 (250)10 (250)6 (150)10 (250)8 (200)6 — 2½ (6 — 65)2 — 5d (2 — 125d)8 (200)
2.500 (9.462)10 (250)10 (250)6 (150)10 (250)8 (200)8 — 2½ (8 — 65)2 — 5d (2 — 125d)10 (250)
3.000 (11.355)12 (300)12 (300)8 (200)12 (300)8 (200)12 — 2½ (12 — 65)2 — 5d (2 — 125d)10 (250)
3.500 (13.247)12 (300)12 (300)8 (200)12 (300)10 (250)12 — 2½ (12 — 65)3 — 5d (3 — 125d)12 (300)
4.000 (15.140)14 (350)12 (300)8 (200)14 (350)10 (250)16 — 2½ (16 — 65)3 — 5d (3 — 125d)12 (300)
4.500 (17.032)16 (400)14 (350)8 (200)14 (350)10 (250)16 — 2½ (16 — 65)3 — 5d (3 — 125d)12 (300)
5.000 (18.925)16 (400)14 (350)8 (200)14 (350)10 (250)20 — 2½ (20 — 65)3 — 5d (3 — 125d)12 (300)

Tablo notları: (1) Ana tahliye vanası 4.20.2.1’e göre boyutlandırılabilir. (2) Ana tahliye vanası boşaltması 4.20.6.2’ye göre boyutlandırılabilir. (3) Debimetre 4.22.2.3’e göre boyutlandırılabilir. (4) Hortum başlığı besleme borusu 4.22.3.4’e göre boyutlandırılabilir. (5) Onaylanırsa başka tip test çıkışlarına izin verilir; ABD tablosunda bu not başka çap ve adetleri de kapsar. a: Pompa flanşının gerçek çapı boru çapından farklı olabilir. b: Yalnız 4.16.3.3’te belirtilen emme borusu kısmına uygulanır. c: Emme çapları çoğu durumda %150 anma debisinde en çok 15 ft/s (4,6 m/s) hıza dayanır. d: Birden fazla dişsiz bağlantı gerekiyorsa her çıkışa bir kontrol vanası konur.

Sahada sık hatalar

  • Yalnız kapalı döngü kurmak: kaynağı, vanaları ve boruları sınamaz (A.4.22.1.3 not 5); El Kitabı (2022) bu durumda kabul testinin yapılamayacağını yazar.
  • Suyu uzun süre döndürmek: bir miktar su harcanmazsa zarar veren ısı birikir (A.4.22.1.3 not 8).
  • Ters “U” biçimli boru: hava tutar, otomatik hava tahliyesi gerekir; dönüş borusu çark gözüne hava taşımayacak biçimde düzenlenir (not 3, not 6).
  • Dönüşü emmeye yandan bağlamak: türbülans kavitasyona yol açar, önerilmez; yatay bölünmüş gövdeli pompada emme flanşına en az 10 emme borusu çapı mesafe bırakılır (not 7, not 2).
  • Test suyunu tanka emmenin yakınından döndürmek: pompa hava emebilir (4.22.2.9).
  • Debimetreyi açık bırakmak: Ek A.4.26 “debimetre açık bırakılmış, pompayı baypas ediyor” durumunu sinyal önerilebilecek koşullar arasında sayar.
  • Başlığı testten sonra boşaltmamak: El Kitabı (2022) donmanın başlığa ve hortum vanalarına zarar verebileceğini belirtir.

Kontrol listesi

  1. En az bir düzen pompayı ve emme beslemesini birlikte sınıyor (4.22.1.1).
  2. Metre listeli, en az %175’e uygun, çapı Tablo 4.28’den küçük değil (4.22.2.1–4.22.2.4).
  3. Döngüdeki metreye seri alternatif ölçüm aracı var (4.22.2.10.1).
  4. Hortum vanaları listeli, adet ve çapı Tablo 4.28’e uygun (4.22.3.1).
  5. Başlık hattında pompaya yakın göstergeli vana, alçak noktada drenaj (4.22.3.3).
  6. Besleme borusu 4.22.3.4’e göre seçildi ve testle kanıtlandı (4.22.3.4.1).
  7. Başlık dış duvarda ya da pompa odası dışında (4.22.1.5).

Sık Sorulan Sorular

Debimetre hangi debiye göre seçilir?

Listeli metre ya da sabit nozul, anma debisinin en az %175’ini geçirebilmelidir (NFPA 20-2025 4.22.2.1, 4.22.2.2). Metre ve borusu Tablo 4.28’deki çaplardan küçük olamaz; eşdeğer uzunluk 100 ft’yi (30,5 m) aşarsa bir üst boru çapı kullanılır (4.22.2.4–4.22.2.6).

Kapalı döngü debimetre yeterli mi?

Tek başına değil. Kapalı döngü yalnız net pompa performansını ölçer, emme beslemesini sınamaz (A.4.22.1.3 not 5). Her tesiste kaynağı da sınayan en az bir düzen bulunur (A.4.22.1.1) ve döngüdeki metrenin akış yönünde seri bir alternatif ölçüm aracı gerekir (4.22.2.10).

1500 gpm pompa için kaç hortum vanası gerekir?

Tablo 4.28’e göre 6 adet 2½ in. (65 mm) hortum vanası; debimetre en az 8 in. (200 mm), başlık besleme borusu 8 in. (200 mm). Besleme borusu 15 ft’den (4,5 m) uzunsa ya da dörtten fazla yön değiştiren fitings içeriyorsa bir üst çap kullanılır (4.22.3.4).

Test başlığı pompa odasının içinde olabilir mi?

Kural, dış duvarda ya da pompa odası dışında suyun boşaltılabileceği bir yer ister (4.22.1.5). Ek A.4.22.1.5’e göre hırsızlık ya da vandalizm endişesinde, yetkili makam uygun bulursa vanalar bina içinde ama pompa odası dışında olabilir.

Birden fazla pompa aynı debimetreyi paylaşabilir mi?

Evet (4.22.1.2). Ortak boru ve cihaz, birlikte çalışmak zorunda olan paralel pompaların toplam anma debisine, aksi hâlde en büyük anma debili pompaya göre boyutlanır; her pompanın test bağlantısında toplayıcıdan önce kontrol vanası bulunur (4.22.1.2.1–4.22.1.2.5).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 4.22.1.1, 4.22.1.2–4.22.1.2.5, 4.22.1.5; 4.22.2.1–4.22.2.10.3; 4.22.3.1.1–4.22.3.4.1; 4.28, Tablo 4.28(a), 4.28(b); Ek A.4.22.1.1, A.4.22.1.3, A.4.22.1.5, A.4.22.2.1, A.4.22.2.10, A.4.22.3.1, A.4.26, Şekil A.4.22.3.4(3) (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 4.22.