Yangın pompa odası, sprinkler sisteminin tek noktadan arıza verebileceği yerdir. Pompa doğru seçilmiş olsa bile yanlış yerde, yanlış emme düzeniyle, ısıtılmayan ya da havalandırılmayan bir odada kurulduğunda ihtiyaç anında çalışmaz. Bu rehber pompa odasını tasarım aşamasında, çizim masasında doğru kurmak için hazırlanmış bir kontrol listesidir.
Mevcut bir odanın sahada denetlenmesi için ayrı bir liste var: yangın pompa odası denetim kontrol listesi. Bu yazı ise projeyi çizen mühendise yöneliktir ve NFPA 20 ile EN 12845'i yan yana ele alır. Pompanın kendisinin seçimi için yangın pompası seçim rehberine bakın.
1. Konum ve yangın ayrımı
Pompa odası, korumakla görevli olduğu yangından etkilenmemelidir. Bu yüzden iki standardın da ilk sorusu konumdur.
| Konu | NFPA 20 | EN 12845 |
|---|---|---|
| Tercih edilen konum | Ayrı pompa binası veya bina içinde yangına dayanıklı ayrılmış oda; seçim binanın sprinklerli olup olmamasına ve yüksek bina olup olmamasına bağlı. | Tercih sırası: ayrı bina → sprinklerli binaya bitişik, dışarıdan doğrudan girişli oda → bina içinde, dışarıdan doğrudan girişli bölme. |
| Yangın dayanımı | Tipik olarak tamamen sprinklerli binada 1 saat, sprinklersiz binada 2 saat; yüksek binalarda 2 saat. Yerine belirli bir mesafeyle (15 m mertebesi) ayrı yapı kabul edilebilir. | En az 60 dakika yangın dayanımlı bölme; oda başka amaçla kullanılamaz. |
| Oda içi koruma | Pompa odası sprinklerle korunur. | Pompa odası sprinklerle korunur. |
| Başka kullanım | Pompa odası yangın koruma ekipmanı dışında depo olarak kullanılmamalıdır. | Yalnız yangın koruma ekipmanına ayrılır. |
Tasarımda iki pratik soru ekleyin: Oda sel veya yüzey suyu baskınına açık mı (bodrum kotunda, drenaj çukurunun yanında mı)? Oda yangın kaçış güzergâhlarından ya da yüksek riskli alanlardan (trafo, jeneratör yakıt deposu, parlayıcı sıvı deposu) yeterince uzak mı? Yangın dayanım sürelerini ve mesafe alternatiflerini yürürlükteki NFPA 20 baskısı ve yerel mevzuatla teyit edin; Türkiye'de BYKHY'nin pompa ve depo hükümleri de ayrıca uygulanır (BYKHY yangın pompası ve su deposu).
2. Erişim ve bakım alanı
- Dışarıdan doğrudan erişim: İtfaiye ve teknisyen, yangın sırasında binanın içinden geçmeden odaya ulaşabilmelidir. NFPA 20, dışarıdan doğrudan erişilemeyen pompa odasına kapalı bir merdiven kovasından veya dış çıkıştan yangına dayanıklı bir koridorla ulaşılmasını ister (4.14.2.1.1); EN 12845 ise bitişik bina ve bina içi bölme seçeneklerinde dışarıdan doğrudan giriş şartı koyar (10.3.1).
- Kapı: Yangın dayanımı duvarla uyumlu, dışa açılan, kendiliğinden kapanan kapı; eşikten içeri su akmamalı.
- Söküm yolu: Pompa, motor ve kontrol panosunun ileride sökülüp çıkarılabileceği bir yol ve kapı genişliği; ağır ekipman için kaldırma kirişi veya kanca noktası.
- Çalışma boşlukları: Pompa ve motor çevresinde bakım için yeterli boşluk; elektrik panoları önünde elektrik yönetmeliğinin istediği çalışma alanı.
- Tavan yüksekliği: Borular, kaldırma düzeni, dizel egzozu ve sprinklerler için yeterli yükseklik; sıkışık oda hem bakımı hem havalandırmayı zorlaştırır.
3. Emme düzeni
Pompa arızalarının önemli bir bölümü emme tarafında başlar: kavitasyon, hava cebi, türbülanslı giriş. Tasarımda şu kurallar vazgeçilmezdir:
- Pozitif emme: NFPA 20 yatay pompalarda suyun pompaya pozitif basınçla gelmesini ister; su seviyesi pompanın altında kalıyorsa dikey türbin pompa kullanılır. EN 12845 emmeli (negatif emme) düzene yalnız pozitif emme sağlanamıyorsa izin verir: dip klape, her pompa için ayrı otomatik doldurma (priming) düzeni ve en düşük su seviyesinden pompa eksenine en fazla 3,2 m yükseklik (10.6.1, 10.6.2.3, 10.6.2.4).
- Emme hızı: NFPA 20 Tablo 4.28'deki emme borusu çapları, pompanın %150 debisinde çoğu durumda yaklaşık 4,6 m/s (15 ft/s) hız esas alınarak hazırlanmıştır (tablo dipnotu). EN 12845 azami talep debisinde pozitif emmede 1,8 m/s, emmeli düzende 1,5 m/s sınırı koyar (10.6.2.2, 10.6.2.3).
- Eksantrik redüksiyon: Pompa girişindeki redüksiyon eksantrik olmalı ve düz yüzü üstte kalmalıdır; aksi halde üstte hava cebi oluşur.
- Düz boru boyu: Yatay ayrık gövdeli pompalarda, mile paralel düzlemdeki dirsek ile pompa emme flanşı arasında en az 10 boru çapı düz boru bırakılır; aksi halde debi çarkın bir tarafına yüklenir.
- Vanalar: Emme hattında konumu izlenen (tamper anahtarlı) OS&Y vana; NFPA 20 pompa flanşına yakın mesafede kelebek vana kullanımını sınırlar.
- Depodan emiş: Girdap önleyici (anti-vorteks) plaka, uygun batma derinliği ve açık kaynaklarda süzgeç. Depo tarafının ayrıntısı için yangın suyu deposu boyutlandırma rehberine bakın.
- NPSH kontrolü: Mevcut NPSH, pompanın %150 debideki gerekli NPSH değerini güvenli bir payla aşmalıdır; EN 12845 azami pompa debisinde en az 1 m pay ister (10.6.2.1). Hızlı kontrol için yangın pompası NPSH hesabı aracını kullanın.
4. Basma tarafı, test hattı ve debimetre
Pompa kurulduğu gün ve ömrü boyunca her yıl debi testine tabi tutulacaktır. Test düzeni tasarımda çözülmezse sahada ya hiç yapılmaz ya da binayı su basar.
- Basma sırası: Pompa → basma manometresi → çek valf → izlenen kesme vanası. Sıra yanlışsa çek valf bakımı için sistemin boşaltılması gerekir.
- Test kolektörü (test header): Pompa kapasitesine göre sayısı belirlenen hortum vanaları; test suyunun bina dışına güvenle deşarj edileceği bir konum. Test hattının üzerinde, normalde kapalı ve izlenen bir kontrol vanası.
- Debimetre: NFPA 20'ye göre pompanın anma debisinin %175'ine kadar ölçebilen debimetre; önünde ve arkasında üreticinin istediği düz boru boyları. Debimetre çıkışı emme deposuna geri verilirse su harcanmadan test yapılır ve NFPA 25-2026 bu düzeni her yıl kabul eder (8.3.3.9.2). Çıkışın doğrudan pompa emişine bağlandığı kapalı devre (closed-loop) düzene ise yalnız 3 yılın 2'sinde izin verilir (8.3.3.9.3); en az 3 yılda bir yıllık test hortum akışlarıyla ya da debimetreden drenaja veya emme deposuna deşarjla yapılmalıdır. Bu nedenle tasarımda test kolektörü ya da drenaja veya emme deposuna deşarj imkânı bırakılmalıdır.
- EN 12845: Pompa dairesinde her su kaynağını kontrol edebilen kalıcı bir debi ölçüm düzeni ister; ölçüm kapasitesi azami talebin en az %140'ı, hata payı ±%5 olmalıdır (8.5.1, 8.5.2). Debimetre önü ve arkasındaki düz boru boylarını üretici talimatına göre bırakın.
5. Emniyet vanası, sirkülasyon ve drenaj
- Sirkülasyon tahliye vanası: Pompa kapalı vanaya karşı çalışırken suyun ısınmasını önler. NFPA 20'de her pompa için istenir; motor soğutma suyunu pompa basmasından alan dizel pompalarda bu işlevi soğutma devresi görür.
- Basınç emniyet vanası: Dizel pompada motor hız sapmaları dikkate alındığında kapalı vana basıncı ile maksimum statik emme basıncının toplamı sistem bileşenlerinin basınç sınıfını aşıyorsa gerekir. Değişken hızlı pompalarda da özel kurallar vardır. Emniyet vanasını basıncı düşürmenin kalıcı bir aracı olarak kullanmayın; bu genellikle yanlış pompa seçiminin işaretidir.
- Emniyet vanası deşarjı: Görünür bir huniye veya açık deşarja; depoya dönüş kabul edilebilir. Emme hattına geri bağlama kısıtlamalara tabidir.
- Döşeme drenajı: Döşeme, salmastra kaçağı ve vana deşarjlarını kritik ekipmandan uzağa, yeterli kapasitede bir drenaja yönlendirecek eğimle yapılmalıdır. Bodrum kotundaki odalarda drenaj pompası ve seviye alarmı düşünün.
6. Havalandırma ve ısıtma
| Konu | NFPA 20 | EN 12845 |
|---|---|---|
| Asgari oda sıcaklığı | Genel olarak 4 °C (40 °F); dizel motorlu odalarda motor üreticisinin önerdiği değerin altına inilmez. | Elektrikli pompa için 4 °C, dizel pompa için 10 °C. |
| Havalandırma | Dizel motor için yanma havası ve soğutma; oda sıcaklığının motor ve pano için izin verilen üst sınırı aşmaması. | Dizel pompalar için üretici talimatına uygun yeterli havalandırma; sayısal debi üreticiden alınır. |
Dizel pompa odasında havalandırma üç iş yapar: yanma havası sağlar, radyatör soğutmalı motorlarda ısıyı dışarı atar ve oda sıcaklığını pano ile aküler için kabul edilebilir sınırda tutar. Radyatörlü motorlarda sıcak hava kanalla doğrudan dışarı atılmalı, taze hava panjuru karşı tarafta ve yeterli net kesitte olmalıdır. Kışın bu panjurlar odayı dondurabilir; motorlu damper ve termostatik kontrol düşünün. Isıtıcılar donma ihtimalini ortadan kaldıracak kapasitede ve elektrik kesintisinde bile oda ısısını bir süre koruyacak yalıtımla seçilmelidir.
Egzoz: Dizel egzozu yalıtılmış, genleşmeye izin veren esnek bağlantılı, susturuculu ve bina açıklıklarından uzak bir noktada dışarıya verilmelidir. Egzoz karşı basıncı motor üreticisinin sınırını aşmamalıdır; uzun egzoz güzergâhlarında çapı hesapla doğrulayın.
7. Yakıt deposu (dizel)
- Hacim — NFPA 20: Motor üreticisinin yayımladığı yakıt tüketimine göre en az 12 saatlik çalışma süresi, buna ek olarak %5 genleşme ve %5 çamur (sump) payı; tüketim bilinmiyorsa her beygir gücü için 1 galon (yaklaşık 5,07 L/kW) ve aynı %5 + %5 payları (11.4.1.3).
- Hacim — EN 12845: TS EN 12845+A2:2026'da yakıt süresi veya depo hacmi için ayrı bir hüküm yoktur; dizel motorlu pompa setleri ve yardımcı donanımları EN 17451'e uygun olmalıdır (10.9.1).
- Konum ve donanım: Yakıt deposu motor odasında olabilir; taşma havuzu (bund), seviye göstergesi, havalandırma borusu dışarıda, dolum noktası güvenli ve erişilebilir. Yakıt hattında normalde açık, kilitli veya izlenen vana; yakıt seviyesi düşük alarmı.
- Yakıt kalitesi: Depo dibinde su ve mikrobiyal bulanıklık birikir; drenaj noktası ve numune alma imkânı tasarımda bırakılmalıdır.
İki standardın sonucunu karşılaştırmak için dizel yangın pompası yakıt deposu hesabını kullanabilirsiniz.
8. Kontrol panoları ve elektrik beslemesi
- Listelenmiş/onaylı pano: Yangın pompası servisi için listelenmiş kontrol panosu; pompaya ve motora görüş mesafesinde, su sıçramasından korunan ve yerden yeterli yükseklikte monte edilmiş.
- Güvenilir besleme: Elektrikli pompanın beslemesi NFPA 20 9.2.2'deki düzenlerden biriyle (pompaya ayrılmış servis bağlantısı, ayrılmış yerinde üretim bağlantısı, ayrılmış besleme ya da koşulları sağlanan ortak besleme) sağlanmalıdır; aşırı akım koruması pompanın kilitli rotor akımını taşıyacak şekilde seçilir. Kablolar yangından korunumlu güzergâhta veya yangına dayanıklı kabloyla.
- Durma mantığı: Otomatik başlayan yangın pompası otomatik olarak durdurulmaz ya da durdurma yalnız standardın izin verdiği koşullarla yapılır; bu ayarlar devreye almada doğrulanmalıdır (ilk çalıştırmada pompa basınç ayarları).
- Dizel pano: İki ayrı akü grubu ve her biri için şarj cihazı; başlatma denemeleri iki grup arasında dönüşümlü.
- Sinyaller: Pompa çalışıyor, faz kaybı/ters faz, pano arızası, dizel için akü ve yakıt alarmları sürekli gözetim altındaki bir noktaya iletilmelidir.
- Jokey pompa: Sistem basıncını sızıntılara karşı korur; ayarı ana pompanın başlatma basıncının üstünde olmalı. Jokey pompası listelenmiş bir yangın pompası değildir ve hesapta su kaynağı sayılmaz.
Pano gereksinimlerinin ayrıntısı için NFPA 20 yangın pompası kontrol panosu yazısına bakın.
9. Aydınlatma, işaretleme ve dokümantasyon
- Acil aydınlatma: Odada, elektrik kesintisinde çalışan acil aydınlatma; NFPA 20 bu aydınlatmanın dizel motor başlatma akülerine bağlanmamasını ister.
- Normal aydınlatma: Manometreleri, pano ekranını ve vana konumlarını rahat okumaya yetecek düzeyde.
- Kapı işareti: "Yangın Pompa Odası" levhası dış kapıda; yetkisiz giriş uyarısı.
- Vana etiketleri: Her vananın işlevi ve normal konumu (açık/kapalı) etiketli; kapalı durması gereken test vanaları ayrıca işaretli.
- Şema ve belgeler: Duvarda tesisat şeması, pompa eğrisi, kabul testi sonuçları, ayar basınçları ve haftalık/aylık kontrol formları.
NFPA 20 ile EN 12845: tasarımda en çok ayrışan noktalar
| Konu | NFPA 20 | EN 12845 |
|---|---|---|
| Negatif emme | Yatay pompada kabul edilmez; dikey türbin pompa | Koşullu kabul (dip klape, otomatik doldurma tankı, en fazla 3,2 m emme yüksekliği) |
| Pompa eğrisi | Anma debisinin %150'sinde anma basıncının en az %65'i; kapalı vana basıncı %140'ı geçmez | Talep noktasına göre seçilir; eğri ve güç koşulları standardın kendi kurallarıyla |
| Dizel yakıtı | 12 saat (tüketim bilinmiyorsa 5,07 L/kW) + %5 + %5 | Ayrı süre hükmü yok; EN 17451 (10.9.1) |
| Oda sıcaklığı | 4 °C (40 °F); dizelde üretici değeri | Elektrikli 4 °C, dizel 10 °C |
| Yangın ayrımı | 1 veya 2 saat (bina durumuna göre) ya da mesafe | 60 dakika, dışarıdan doğrudan giriş |
Ayrıntılı bir yan yana okuma için NFPA 20 – EN 12845 pompa karşılaştırmasına ve EN tarafında EN 12845 pompa odası gereksinimlerine bakın.
Tasarım teslim testi: Çizimi bitirdikten sonra kendinize şunu sorun: "Bir teknisyen gece yarısı, binada yangın varken, elinde fenerle bu odaya dışarıdan girip pompayı elle başlatabilir, manometreyi okuyabilir ve test vanasını açabilir mi?" Cevap herhangi bir adımda hayırsa, oda henüz tasarlanmamıştır.
Sık Sorulan Sorular
Pompa odası bodrum katta olabilir mi?
Standartlar bunu tek başına yasaklamaz, ancak dışarıdan doğrudan veya korunumlu erişim, yangın ayrımı, taşkın riski ve drenaj çözülmelidir. EN 12845 tercih sırasında ayrı binayı ve dışarıdan doğrudan girişi öne çıkarır.
Dizel pompa odası en az kaç derece olmalı?
EN 12845'e göre en az 10 °C. NFPA 20 genel olarak 4 °C (40 °F) ister, ancak dizel motorlu odalarda motor üreticisinin önerdiği değerin altına inilmemelidir.
Dizel yakıt deposu ne kadar büyük olmalı?
NFPA 20'de en az 12 saatlik motor çalışma süresine yetecek hacim (tüketim bilinmiyorsa yaklaşık 5,07 L/kW) artı %5 genleşme ve %5 çamur payı; TS EN 12845+A2:2026'da ayrı bir yakıt süresi hükmü yoktur; dizel pompa setleri ve yardımcı donanımları EN 17451'e uygun olmalıdır (10.9.1).
Debimetre kullanılırsa test kolektörü gerekir mi?
NFPA 20 debimetreyi test yöntemi olarak kabul eder; ancak bazı durumlarda ve yetkili makam tercihine göre hortum vanalı test kolektörü de istenebilir. Test suyunun nereye deşarj edileceği her iki durumda da tasarımda çözülmelidir.
Bu liste ile denetim kontrol listesi arasındaki fark nedir?
Bu rehber odayı projede doğru kurmak içindir: konum, boyut, emme geometrisi, havalandırma kapasitesi. Denetim listesi ise çalışan bir odanın sahada durumunu kontrol etmek içindir: vana konumları, kayıtlar, yakıt ve akü durumu.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 20, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection (2022/2025) · TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026) · NFPA 25 · Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik. Yangın dayanım süreleri, hız sınırları ve mesafeler baskıya göre değişebilir; bağlayıcı metin yürürlükteki standart ve yetkili makamın kararıdır.