Pompa suyu şehir şebekesinden değil de araya konmuş bir tanktan alıyorsa ve bu tank yangın talebinin tamamını taşımıyorsa, o tank bir ara tanktır (break tank). NFPA 20-2025 ara tankı tanımlar ama kurallarını kendi içinde vermez: ara tank kullanılan tesisatın NFPA 22’ye uymasını ister. Bu yazı NFPA 20’nin söylediklerini, ara tankın neden kullanıldığını ve NFPA 20 El Kitabı’nda (2022) alıntılanan NFPA 22 metninin ne istediğini anlatır.

Kısaca: Ara tank, kapasitesi yangın koruma talebinden (debi × süre) küçük olan ve pompaya emme sağlayan tanktır (3.3.9). Ara tank kullanılıyorsa kurulum NFPA 22’ye uyar (4.33); NFPA 20-2025 NFPA 22’nin 2023 baskısına atıf yapar (2.2). Tank emme kaynağı olduğu için çıkışında girdap kontrol düzeni bulunur (4.16.10). Kabul testinde tank dolum hızı test edilir ve kaydedilir; dolum cihazı en az beş kez çalıştırılır (14.2.6.3.5, 14.2.6.3.5.1).

Yangın pompası ara tankı kesiti: şebekeden iki otomatik dolum hattı ve elle dolum baypası, taşma borusu, düşük seviye sinyali, girdap plakalı çıkış; pompa debisine göre 15 dakika ve yüzde 150 hacim
Ara tank: hacim ve dolum. Kaydırıcı pompa anma debisini Tablo 4.28’den seçer; hacim ve dolum hızları El Kitabı (2022)’de alıntılanan NFPA 22 (2018) metninden hesaplanır. NFPA 20-2025 yalnız NFPA 22’ye atıf yapar (4.33). Seviye ve akış şematiktir.

NFPA 20-2025 ne diyor?

  • Tanım: pompaya emme sağlayan ve kapasitesi yangın koruma talebinden (debi çarpı süre) küçük olan tank (3.3.9).
  • Kural: ara tank pompanın emme suyunu sağlıyorsa kurulum NFPA 22’ye uyar (4.33). Standart ayrıca boyut, dolum ya da seviye kuralı vermez.
  • Girdap: tank emme kaynağıysa tank çıkışında NFPA 22’ye göre girdap kontrol düzeni bulunur (4.16.10). Ayrıntı: emme süzgeci ve girdap önleyici plaka.
  • Kabul testi: emme ara tanktan geliyorsa tank dolum hızı test edilir ve kaydedilir (14.2.6.3.5); dolum cihazı en az beş kez çalıştırılır (14.2.6.3.5.1). Ek A’daki kabul testi formu (Şekil A.14.2.6.3(a)) gerekli dolum hızını ve %150 anma debisinde akarken dolumun tank seviyesini koruyup korumadığını sorar.

Standardın önsözü tarihçeyi verir: ara tank kuralları 2007 baskısında eklenmiş, 2016 baskısında çıkarılmış ve o tarihten beri NFPA 22’ye göre uygulanmaktadır.

Neden ara tank kullanılır?

Ek A.4.20.1.1, gerekli sistem basıncı bileşenlerin basınç sınıfına yakınsa ve şebeke basıncı zamanla çok değişiyorsa aşırı basıncı önlemek için iki yol sayar: pompa emişini şebekeye doğrudan bağlamak yerine araya bir tank koymak ya da değişken hızlı basınç sınırlayıcı kullanmak (ana relief vanası konusu için bkz. ana relief vana).

NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumu ara tankın başka amaçlarını da sayar: pompa ile şehir şebekesi arasında ayrım sağlamak; otomatik dolum vanasının çıkışı en yüksek su seviyesinin yeterince üstündeyse oluşan hava boşluğunun şebekeyi geri akış kirlenmesine karşı korumak (kabul edilen en küçük hava boşluğu genelde tesisat yönetmeliklerinde verilir); emme basıncı dalgalanmalarını gidermek; kaynak güvenilir ama hacmi yetersizse kaynakla birlikte talebi karşılamak. Bazı belediyeler pompanın şebekeye doğrudan bağlanmasına izin vermez. Yorum, ara tankın küçük olmak zorunda olmadığını da vurgular: tam talebi taşımayan her tank ara tanktır.

NFPA 22 ne istiyor? (El Kitabı’ndaki 2018 alıntısı)

Önemli: NFPA 20-2025 NFPA 22’nin 2023 baskısına atıf yapar (2.2). Eldeki tek NFPA 22 metni El Kitabı (2022) Kısım III’te alıntılanan 2018 baskısıdır; aşağıdaki değerler oradandır ve projede yürürlükteki NFPA 22 baskısıyla karşılaştırılmalıdır.

  • Hacim: pompa anma debisinin %150’sinde çalışırken en az 15 dakika. Yorum: itfaiyenin gelip durumu doğrulamasına zaman tanır; hesap yangın talebine değil pompa anma debisine dayanır. Örnek: 1000 gpm (3785 L/dk) pompa %150’de 1500 gpm (5677 L/dk) basar; 15 dakika × 1500 gpm = 22.500 gal (85 m³).
  • Net kapasite: emme tankında taşma girişi ile girdap plakası seviyesi arasındaki hacimdir.
  • Dolum düzeni: listeli ve otomatik çalışacak biçimde düzenlenir.
NFPA 22 (2018) dolum kuralları · El Kitabı (2022) alıntısı
DurumOtomatik dolumElle dolum baypasıDiğer
Tank, en büyük sistem talebinin 30 dakikasından küçükİki otomatik dolum hattı, her biri pompa kapasitesinin en az %150’si hızında; kaynak yetmezse her biri en büyük tasarım debisinin en az %110’uPompa kapasitesinin %150’si; kaynak yetmezse en büyük tasarım debisinin %110’uDolum düzeninin yakınında yerel görsel ve sesli düşük seviye sinyali (yorum: ayrıca sürekli izlenen yere denetim sinyali önerilir)
Tank, en büyük sistem talebini en az 30 dakika karşılıyor%110 × (toplam talep − tank hacmi) / süreAynı hızŞebeke bağlantısı ile otomatik dolum vanası arası boru NFPA 24’e göre; dolum düzeni en az 40 °F (4,4 °C); taşma seviyesinin en çok 4 in. (102 mm) altında devreye girer

El Kitabı’ndaki örnek: 1000 gpm (3785 L/dk) talep 90 dakika sürecekse 90.000 gal (340 m³) su gerekir. Tank 45.000 gal (170 m³) ise kalan 45.000 gal 90 dakikada gelmelidir: 500 gpm (1892 L/dk). %10 pay ile dolum hızı 550 gpm (2082 L/dk) olur. Yorum %110’u gelecekte kaynağın zayıflamasına karşı pay olarak açıklar; 15 dakikalık tankta çift otomatik dolum hattı ise itfaiyenin gelip dolum vanasını kontrol etmesine zaman tanımak içindir.

Kabul testinde dolum hızı nasıl ölçülür?

NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumu yöntemi verir: tanktaki seviye birkaç inç düşürülür ve yeniden yükselme süresi ölçülür. 1 ft³ suda 7,48 gal vardır (1 m³ = 1000 L). 40 ft (12,19 m) çaplı tankta 1 in. su yaklaşık 783 gal, 1 cm su yaklaşık 1167 L eder. Seviye 6 in. (15,24 cm) 3 dakika 23 saniyede yükseliyorsa dolum hızı yaklaşık 1389 gpm’dir. Sonuç kabul testi formuna yazılır (14.2.6.3.5).

Sahada dikkat (kaynaktaki uyarılar)

  • Tankı tam talep tankı saymak: kapasite talebin altındaysa tank ara tanktır (3.3.9) ve dolum düzeni talebin parçasıdır.
  • Dolum hızını kayda geçirmemek: kabul testinde test edilip kaydedilmesi zorunludur (14.2.6.3.5).
  • Plakasız çıkış: tank çıkışında girdap kontrol düzeni zorunludur (4.16.10).
  • Aşırı basıncı ana relief vanasıyla kırpmak: Ek A.4.20.1.1 bunun yerine ara tank ya da değişken hızlı basınç sınırlayıcıyı gösterir.

Kontrol listesi

  1. Tank kapasitesi talepten küçükse ara tank olarak ele alındı (3.3.9) ve NFPA 22’ye göre tasarlandı (4.33).
  2. Projede uygulanan NFPA 22 baskısı belirlendi; NFPA 20-2025’in atıf yaptığı baskı 2023’tür (2.2).
  3. Tank çıkışında girdap önleyici plaka var (4.16.10).
  4. Dolum hızı kabul testinde ölçüldü, kaydedildi; dolum cihazı en az beş kez çalıştırıldı (14.2.6.3.5, 14.2.6.3.5.1).
  5. Formda %150 anma debisinde akarken dolumun tank seviyesini koruyup korumadığı işaretlendi (Şekil A.14.2.6.3(a)).

Sık Sorulan Sorular

Ara tank (break tank) nedir?

NFPA 20-2025’e göre pompaya emme sağlayan ve kapasitesi yangın koruma talebinden (debi × süre) küçük olan tanktır (3.3.9). El Kitabı (2022) yorumu, ara tankın küçük olmak zorunda olmadığını, tam talebi taşımayan her tankın ara tank sayıldığını belirtir.

NFPA 20 ara tank için ne şart koşar?

Ara tank pompanın emme suyunu sağlıyorsa kurulum NFPA 22’ye uyar (4.33); NFPA 20-2025 NFPA 22’nin 2023 baskısına atıf yapar (2.2). Ayrıca çıkışta girdap kontrol düzeni (4.16.10) ve kabul testinde dolum hızının ölçülüp kaydedilmesi (14.2.6.3.5) gerekir.

Ara tank ne kadar büyük olmalı?

El Kitabı (2022)’de alıntılanan NFPA 22 (2018) metnine göre pompa anma debisinin %150’sinde en az 15 dakika. Örneğin 1000 gpm (3785 L/dk) pompa için 22.500 gal (85 m³). Yürürlükteki NFPA 22 baskısı ayrıca kontrol edilmelidir.

Ara tankın dolum hattı nasıl olmalı?

NFPA 22 (2018) alıntısına göre dolum düzeni listeli ve otomatiktir. Tank 30 dakikalık en büyük talepten küçükse her biri pompa kapasitesinin en az %150’si hızında iki otomatik hat, aynı hızda elle baypas ve yerel görsel-sesli düşük seviye sinyali gerekir; kaynak yetmezse her hat en büyük tasarım debisinin %110’u olabilir.

Kabul testinde ara tank için ne yapılır?

Tank dolum hızı test edilir ve kaydedilir; dolum cihazı en az beş kez çalıştırılır (14.2.6.3.5, 14.2.6.3.5.1). El Kitabı (2022) seviyeyi birkaç inç düşürüp yükselme süresini ölçmeyi önerir: 40 ft çaplı tankta 6 in. yükselme 3 dk 23 sn sürerse dolum yaklaşık 1389 gpm’dir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 2.2, 3.3.9, 4.16.10, 4.33, 14.2.6.3.5, 14.2.6.3.5.1; Ek A.4.20.1.1, Şekil A.14.2.6.3(a) (açıklayıcı); önsöz (tarihçe). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: 3.3.9 ve 14.2.6.3.5 yorumları; Kısım III Bölüm 4, NFPA 22 (2018) alıntısı ve yorumları (ara tank hacmi, dolum düzeni, net kapasite).