Pompa basmıyor, ısınıyor, titriyor ya da gereğinden çok güç çekiyorsa nereden başlamalı? NFPA 20-2025 Ek B bunun için bir arıza bulma tablosu verir: 10 belirti, 32 olası neden ve her neden için önerilen çare. Ek bilgilendiricidir, standardın zorunlu kısmı değildir.
Kısaca: Şekil B.1 her belirtiyi olası nedenlerle eşleştirir; nedenler emiş (1–4), pompa (5–20), sürücü ve/veya pompa (21–25) ve sürücü (26–32) diye gruplanır. Bu nedenler gözle görülen mekanik kırılmalara ek olarak sayılır ve önce kolay kontrol edilenler giderilir ya da elenir (B.1). Ek B.3, devre kesicisi açan bir elektrik pompası kontrol panosunun hizmete nasıl döndürüleceğini anlatır.

Belirtiler ve olası nedenler
| Belirti | Emiş (1–4) | Pompa (5–20) | Sürücü ve/veya pompa (21–25) | Sürücü (26–32) |
|---|---|---|---|---|
| Salmastra kutusunda aşırı kaçak | — | 5, 18 | 23 | — |
| Pompa ya da sürücü aşırı ısınıyor | 4 | 5, 6, 8, 11, 15, 18, 19, 20 | 21, 22, 23, 24, 25 | 27, 29, 30, 31 |
| Pompa ünitesi çalışmıyor | 4 | 5, 15, 16, 17 | 21 | 26, 27, 32 |
| Hiç su basmıyor | 1, 2, 3 | 8, 19 | — | — |
| Pompa gürültülü ya da titreşimli | 4 | 5, 8, 10, 18 | 21, 22, 23, 24 | 27 |
| Gereğinden fazla güç çekiyor | 4 | 5, 8, 9, 11, 13, 15, 18 | 21, 22, 23, 24 | 27, 29, 30, 31 |
| Aynı debide basma basıncı sabit değil | 1 | 5, 6, 7 | — | — |
| Çalıştıktan sonra emişi kaybediyor | 1, 2, 3 | 6, 7, 20 | — | — |
| Basılan su yetersiz | 1, 2, 3 | 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15 | — | 28, 29, 31 |
| Debiye göre basma basıncı düşük | 1, 2, 3 | 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 | — | 28, 29, 31 |
Ek B.1’e göre tablo kısmi bir rehberdir; çareler de kısmi bir listedir. El Kitabı (2022), Ek B’nin kabul testinde ortaya çıkan sorunları bulup düzeltmede yararlı olabileceğini yazar.
Nedenler ve önerilen çareler
| No | Olası neden | Ek B’deki öneri (özet) |
|---|---|---|
| Emiş | ||
| 1 | Emiş bağlantısından kaçakla hava çekilmesi | Emme borusunu açıp kaçağı bul ve onar |
| 2 | Emiş bağlantısı tıkalı | Emiş ağzı, süzgeç ve boruyu incele, tıkanıklığı al (bkz. 4.16.8) |
| 3 | Emme borusunda hava cebi | Emme borusunu açıp cebi giderecek biçimde yeniden düzenle (bkz. 4.16.6) |
| 4 | Kuyu çökmüş ya da ciddi kaçıklık | Kuyu açma uzmanı ve pompa üreticisine danış |
| Pompa | ||
| 5 | Salmastra çok sıkı ya da yanlış, aşınmış, kusurlu | Gland yarımlarını sök, salmastrayı yenile |
| 6 | Su sızdırmazlık halkası ya da borusu tıkalı | Halkayı ve salmastrayı sök, su geçişini temizle |
| 7 | Salmastra kutusundan pompaya hava kaçağı | B.1.6 ile aynı |
| 8 | Çark tıkalı | Pompayı açıp çarktaki engeli al; emişe süzgeç |
| 9 | Aşınma halkaları aşınmış | Halka boşluğunu sentille ölç |
| 10 | Çark hasarlı | Küçük onarım ya da üreticiden yenisi |
| 11 | Yanlış çaplı çark | Doğru çaplı çarkla değiştir |
| 12 | Gerçek net basma yüksekliği anma değerinden düşük | Çark çapı, numarası ve model numarasıyla doğru eğriyi kontrol et |
| 13 | Gövde contası kusurlu, iç kaçak (tek ve çok kademeli) | Contayı değiştir; gerekip gerekmediğine üretici çiziminden bak |
| 14 | Manometre pompa gövdesinin üstünde | Manometreleri doğru yere al [bkz. Şekil A.6.3.1(a)] |
| 15 | Çark ayarı yanlış (yalnız düşey milli türbin) | Çarkları üretici talimatına göre ayarla |
| 16 | Çarklar kilitli | Türbinde üst mil ayar somunuyla kaldır-indir; ayrık gövdede engeli gider |
| 17 | Pompa donmuş | Pompa odasını ısıt; pompayı söküp buzu al, parçaları incele |
| 18 | Mil ya da mil kovanı çizik, eğri, aşınmış | Mili ya da kovanı değiştir |
| 19 | Pompa doldurulmamış (priming yok) | Pompayı durdur; türbinde su seviyesi ve batmayı kontrol et |
| 20 | Sızdırmazlık halkası yanlış yerde | Halkayı doğru yere koyarak yeniden tak |
| Sürücü ve/veya pompa | ||
| 21 | Yağsızlık, aşınma, kir, pas, arıza ya da yanlış montajdan rulman sürtünmesi | Rulmanları sök; temizle, yağla ya da değiştir |
| 22 | Dönen eleman sabit elemana sürtüyor | Boşluk ve yağlamayı kontrol et; arızalı parçayı onar |
| 23 | Pompa ile sürücü kaçık | Üreticiye göre hizala, rulmanları değiştir (bkz. Bölüm 6.5) |
| 24 | Temel rijit değil | Temel cıvatalarını sık ya da temeli yenile (bkz. Bölüm 6.4) |
| 25 | Motor soğutma sistemi tıkalı | Regülatör vanası, süzgeç ve soğutma devresini kontrol et |
| Sürücü | ||
| 26 | Sürücü arızalı | Sürücüyü üretici talimatına göre kontrol et |
| 27 | Yağlama yetersiz | Sarmış parçaları değiştir, yağla |
| 28 | Devir çok düşük | Devir, gerilim, frekans ve yol vermeyi kontrol et |
| 29 | Dönüş yönü yanlış | Kaplin dönüşünü gövdedeki okla karşılaştır |
| 30 | Devir çok yüksek | Anma devirlerini eşleştir; regülatörü ayarla |
| 31 | Motor anma gerilimi hat geriliminden farklı | Doğru gerilimli ya da daha büyük motor (bkz. Bölüm 9.4) |
| 32 | Elektrik devresi arızası, yakıt sistemi ya da buhar borusu tıkalı, akü bitmiş | Kablo, anahtar, kesici, akü, yakıt hattı ve süzgeçleri kontrol et |
Ek B’deki sayısal ve ayırt edici ipuçları
- Aşınma halkası (B.1.9): yeni iken halka boşluğu 0.0075 in. (0,19 mm); 0.015 in. (0,38 mm) üstü aşırıdır.
- Tıkalı çark (B.1.8): tek bir göstergede görünmez; büyük debi çekilmeye çalışılınca basınç hızla düşer.
- Doldurulmamış pompa (B.1.19): gövdesinde su olmadan çalışan pompada aşınma halkaları sarabilir; ilk uyarı sürücü sesinin perdesinin değişmesidir.
- Soğutma (B.1.25): anma debisinin %150’sine kadar yüklerde aşırı ısınma sürerse pompa ya da motor üreticisine başvurulur.
- Ters dönüş (B.1.29): nadirdir ama debinin aşırı düşüklüğünden anlaşılır; esnek kaplinin dönüşü pompa gövdesindeki okla karşılaştırılır. Çok fazlı motorda iki kablo yer değiştirir; iki elektrik kaynağı varsa her birinin verdiği yön ayrı kontrol edilir.
- Gerilim farkı (B.1.31): örnek olarak 208 V ya da 416 V hatta 220 V ya da 440 V motor verilir.
- Düşük devir (B.1.28): elektrik beslemesinde düşük frekans ve düşük gerilim motorun anma devrine çıkmasını engeller; içten yanmalı motor sürücüsünde hız regülatörü ayarı ve el gazının tam açık olması kontrol edilir.
El Kitabı (2022), NFPA 25’e dayalı bir notunda kapasite düşüşünün en yaygın nedenleri arasında tıkalı çarkı, aşınmış aşınma halkalarını ve tıkalı emişi sayar; emme manometresinin okuması tıkanıklığın su kaynağında ya da emme borusunda olup olmadığını, emme ve basma manometreleri arasındaki fark ise tıkalı çarkı ya da aşırı aşınmış halkaları gösterebilir.
Arızadan sonra kontrol panosu (B.2, B.3)
- Bölüm 9 ve 10, pompaya gücün sürekli gitmesi için elektrikli pompanın besleme hattına ayırıcı konmasını caydırır; bu yüzden bu devrelere bağlı ekipmana bakım yapan kişi olağandışı elektrik tehlikesine açık olabilir ve özel güvenli çalışma yöntemleri ya da kişisel koruyucu donanım gerekebilir (B.2).
- Doğru kurulmuş ve koordine edilmiş bir devrede kesicinin ya da ayırıcı anahtarın açması, işletme aşırı yükünü aşan bir arızayı gösterir; inceleme ve onarımı yetkin personel yapar (B.3.1).
- Tüm muayene ve testler pano hat ucunda enerjisiz, bağlantısı ayrılmış, kilitlenmiş ve etiketlenmişken yapılır (B.3.2).
- Gövdede deformasyon, parça yerinden çıkması ya da yanık gibi ciddi hasar varsa pano tamamen değiştirilir (B.3.2.1). Kesici birkaç kısa devrede açtıysa ya da bozulma izi varsa bileşenler değiştirilir; dış kumanda kolunun kesiciyi ve ayırıcıyı açıp kapatabildiği doğrulanır (B.3.2.2).
- Ark ya da aşırı ısınma izi olan uçlar ve iletkenler, ısı hasarlı kontaktör kontakları değiştirilir (B.3.2.3, B.3.2.4). Hizmete dönmeden önce bağlantıların sıkılığı, kısa devre, toprak kaçağı ve kaçak akım olmadığı kontrol edilir; gövde kapatılmadan enerji verilmez (B.3.2.5).
Kontrol listesi
- Belirtiyi Şekil B.1’de bul; önce kolay kontrol edilen nedenleri ele (B.1).
- Emiş tarafı (1–4): kaçak, tıkanıklık, hava cebi.
- Pompa (5–20): salmastra, çark, aşınma halkaları, manometre yeri, doldurma.
- Sürücü (21–32): hizalama, temel, soğutma, devir, dönüş yönü, gerilim, akü ve yakıt.
- Pano devre kesicisi açtıysa B.3 adımlarını enerjisiz, kilitli ve etiketli panoda uygula.
Manometre yeri için manometre yazısına, kabul testi için saha kabul testi yazısına bakın.
Sık Sorulan Sorular
Yangın pompası hiç su basmıyorsa olası nedenler nelerdir?
Şekil B.1’e göre: emişten kaçakla hava çekilmesi (1), tıkalı emiş (2), emme borusunda hava cebi (3), tıkalı çark (8) ve pompanın doldurulmamış olması (19) (NFPA 20-2025 Ek B).
Pompa basıncı debiye göre düşükse neye bakılır?
Şekil B.1 bu belirti için 16 neden sayar: emiş (1–3), salmastra ve sızdırmazlık (5–7), çark ve aşınma halkaları (8–11), net basma yüksekliği (12), gövde contası (13), manometrenin gövde üstünde olması (14), düşük devir (28), ters dönüş (29) ve motor gerilimi farkı (31).
Aşınma halkası boşluğu ne kadar olmalı?
Ek B.1.9’a göre yeni iken 0.0075 in. (0,19 mm); 0.015 in. (0,38 mm) üstü aşırıdır.
Pompanın ters döndüğü nasıl anlaşılır?
Debi aşırı düşük olur; esnek kaplinin dönüşü pompa gövdesindeki okla karşılaştırılır. Çok fazlı motorda iki kablonun yeri değiştirilir (B.1.29).
Ek B zorunlu mu?
Hayır. Ek B bilgilendiricidir ve kendisini kısmi bir rehber olarak tanımlar (B.1).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: Ek B (bilgilendirici) B.1, B.1.1–B.1.32, Şekil B.1, B.2, B.3.1–B.3.2.5. NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 14 girişi; 14.4 “Closer Look” notu; Ek B Şekil B.1.