Pompa basmıyor, ısınıyor, titriyor ya da gereğinden çok güç çekiyorsa nereden başlamalı? NFPA 20-2025 Ek B bunun için bir arıza bulma tablosu verir: 10 belirti, 32 olası neden ve her neden için önerilen çare. Ek bilgilendiricidir, standardın zorunlu kısmı değildir.

Kısaca: Şekil B.1 her belirtiyi olası nedenlerle eşleştirir; nedenler emiş (1–4), pompa (5–20), sürücü ve/veya pompa (21–25) ve sürücü (26–32) diye gruplanır. Bu nedenler gözle görülen mekanik kırılmalara ek olarak sayılır ve önce kolay kontrol edilenler giderilir ya da elenir (B.1). Ek B.3, devre kesicisi açan bir elektrik pompası kontrol panosunun hizmete nasıl döndürüleceğini anlatır.

NFPA 20-2025 Ek B Şekil B.1: yangın pompası arıza belirtileri ve 32 olası neden; seçilen belirtinin nedenleri emiş, pompa, sürücü ve/veya pompa, sürücü gruplarında işaretli
Belirtiden nedene. Bir belirti seçin; Şekil B.1’de o satırda X olan nedenler yanar ve adları altta listelenir (Ek B, Şekil B.1).

Belirtiler ve olası nedenler

Şekil B.1: belirti başına olası neden numaraları (her numara şekildeki bir X işaretidir)
BelirtiEmiş (1–4)Pompa (5–20)Sürücü ve/veya pompa (21–25)Sürücü (26–32)
Salmastra kutusunda aşırı kaçak—5, 1823—
Pompa ya da sürücü aşırı ısınıyor45, 6, 8, 11, 15, 18, 19, 2021, 22, 23, 24, 2527, 29, 30, 31
Pompa ünitesi çalışmıyor45, 15, 16, 172126, 27, 32
Hiç su basmıyor1, 2, 38, 19——
Pompa gürültülü ya da titreşimli45, 8, 10, 1821, 22, 23, 2427
Gereğinden fazla güç çekiyor45, 8, 9, 11, 13, 15, 1821, 22, 23, 2427, 29, 30, 31
Aynı debide basma basıncı sabit değil15, 6, 7——
Çalıştıktan sonra emişi kaybediyor1, 2, 36, 7, 20——
Basılan su yetersiz1, 2, 36, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15—28, 29, 31
Debiye göre basma basıncı düşük1, 2, 35, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14—28, 29, 31

Ek B.1’e göre tablo kısmi bir rehberdir; çareler de kısmi bir listedir. El Kitabı (2022), Ek B’nin kabul testinde ortaya çıkan sorunları bulup düzeltmede yararlı olabileceğini yazar.

Nedenler ve önerilen çareler

Olası nedenler ve önerilen çareler (B.1.1–B.1.32)
NoOlası nedenEk B’deki öneri (özet)
Emiş
1Emiş bağlantısından kaçakla hava çekilmesiEmme borusunu açıp kaçağı bul ve onar
2Emiş bağlantısı tıkalıEmiş ağzı, süzgeç ve boruyu incele, tıkanıklığı al (bkz. 4.16.8)
3Emme borusunda hava cebiEmme borusunu açıp cebi giderecek biçimde yeniden düzenle (bkz. 4.16.6)
4Kuyu çökmüş ya da ciddi kaçıklıkKuyu açma uzmanı ve pompa üreticisine danış
Pompa
5Salmastra çok sıkı ya da yanlış, aşınmış, kusurluGland yarımlarını sök, salmastrayı yenile
6Su sızdırmazlık halkası ya da borusu tıkalıHalkayı ve salmastrayı sök, su geçişini temizle
7Salmastra kutusundan pompaya hava kaçağıB.1.6 ile aynı
8Çark tıkalıPompayı açıp çarktaki engeli al; emişe süzgeç
9Aşınma halkaları aşınmışHalka boşluğunu sentille ölç
10Çark hasarlıKüçük onarım ya da üreticiden yenisi
11Yanlış çaplı çarkDoğru çaplı çarkla değiştir
12Gerçek net basma yüksekliği anma değerinden düşükÇark çapı, numarası ve model numarasıyla doğru eğriyi kontrol et
13Gövde contası kusurlu, iç kaçak (tek ve çok kademeli)Contayı değiştir; gerekip gerekmediğine üretici çiziminden bak
14Manometre pompa gövdesinin üstündeManometreleri doğru yere al [bkz. Şekil A.6.3.1(a)]
15Çark ayarı yanlış (yalnız düşey milli türbin)Çarkları üretici talimatına göre ayarla
16Çarklar kilitliTürbinde üst mil ayar somunuyla kaldır-indir; ayrık gövdede engeli gider
17Pompa donmuşPompa odasını ısıt; pompayı söküp buzu al, parçaları incele
18Mil ya da mil kovanı çizik, eğri, aşınmışMili ya da kovanı değiştir
19Pompa doldurulmamış (priming yok)Pompayı durdur; türbinde su seviyesi ve batmayı kontrol et
20Sızdırmazlık halkası yanlış yerdeHalkayı doğru yere koyarak yeniden tak
Sürücü ve/veya pompa
21Yağsızlık, aşınma, kir, pas, arıza ya da yanlış montajdan rulman sürtünmesiRulmanları sök; temizle, yağla ya da değiştir
22Dönen eleman sabit elemana sürtüyorBoşluk ve yağlamayı kontrol et; arızalı parçayı onar
23Pompa ile sürücü kaçıkÜreticiye göre hizala, rulmanları değiştir (bkz. Bölüm 6.5)
24Temel rijit değilTemel cıvatalarını sık ya da temeli yenile (bkz. Bölüm 6.4)
25Motor soğutma sistemi tıkalıRegülatör vanası, süzgeç ve soğutma devresini kontrol et
Sürücü
26Sürücü arızalıSürücüyü üretici talimatına göre kontrol et
27Yağlama yetersizSarmış parçaları değiştir, yağla
28Devir çok düşükDevir, gerilim, frekans ve yol vermeyi kontrol et
29Dönüş yönü yanlışKaplin dönüşünü gövdedeki okla karşılaştır
30Devir çok yüksekAnma devirlerini eşleştir; regülatörü ayarla
31Motor anma gerilimi hat geriliminden farklıDoğru gerilimli ya da daha büyük motor (bkz. Bölüm 9.4)
32Elektrik devresi arızası, yakıt sistemi ya da buhar borusu tıkalı, akü bitmişKablo, anahtar, kesici, akü, yakıt hattı ve süzgeçleri kontrol et

Ek B’deki sayısal ve ayırt edici ipuçları

  • Aşınma halkası (B.1.9): yeni iken halka boşluğu 0.0075 in. (0,19 mm); 0.015 in. (0,38 mm) üstü aşırıdır.
  • Tıkalı çark (B.1.8): tek bir göstergede görünmez; büyük debi çekilmeye çalışılınca basınç hızla düşer.
  • Doldurulmamış pompa (B.1.19): gövdesinde su olmadan çalışan pompada aşınma halkaları sarabilir; ilk uyarı sürücü sesinin perdesinin değişmesidir.
  • Soğutma (B.1.25): anma debisinin %150’sine kadar yüklerde aşırı ısınma sürerse pompa ya da motor üreticisine başvurulur.
  • Ters dönüş (B.1.29): nadirdir ama debinin aşırı düşüklüğünden anlaşılır; esnek kaplinin dönüşü pompa gövdesindeki okla karşılaştırılır. Çok fazlı motorda iki kablo yer değiştirir; iki elektrik kaynağı varsa her birinin verdiği yön ayrı kontrol edilir.
  • Gerilim farkı (B.1.31): örnek olarak 208 V ya da 416 V hatta 220 V ya da 440 V motor verilir.
  • Düşük devir (B.1.28): elektrik beslemesinde düşük frekans ve düşük gerilim motorun anma devrine çıkmasını engeller; içten yanmalı motor sürücüsünde hız regülatörü ayarı ve el gazının tam açık olması kontrol edilir.

El Kitabı (2022), NFPA 25’e dayalı bir notunda kapasite düşüşünün en yaygın nedenleri arasında tıkalı çarkı, aşınmış aşınma halkalarını ve tıkalı emişi sayar; emme manometresinin okuması tıkanıklığın su kaynağında ya da emme borusunda olup olmadığını, emme ve basma manometreleri arasındaki fark ise tıkalı çarkı ya da aşırı aşınmış halkaları gösterebilir.

Arızadan sonra kontrol panosu (B.2, B.3)

  • Bölüm 9 ve 10, pompaya gücün sürekli gitmesi için elektrikli pompanın besleme hattına ayırıcı konmasını caydırır; bu yüzden bu devrelere bağlı ekipmana bakım yapan kişi olağandışı elektrik tehlikesine açık olabilir ve özel güvenli çalışma yöntemleri ya da kişisel koruyucu donanım gerekebilir (B.2).
  • Doğru kurulmuş ve koordine edilmiş bir devrede kesicinin ya da ayırıcı anahtarın açması, işletme aşırı yükünü aşan bir arızayı gösterir; inceleme ve onarımı yetkin personel yapar (B.3.1).
  • Tüm muayene ve testler pano hat ucunda enerjisiz, bağlantısı ayrılmış, kilitlenmiş ve etiketlenmişken yapılır (B.3.2).
  • Gövdede deformasyon, parça yerinden çıkması ya da yanık gibi ciddi hasar varsa pano tamamen değiştirilir (B.3.2.1). Kesici birkaç kısa devrede açtıysa ya da bozulma izi varsa bileşenler değiştirilir; dış kumanda kolunun kesiciyi ve ayırıcıyı açıp kapatabildiği doğrulanır (B.3.2.2).
  • Ark ya da aşırı ısınma izi olan uçlar ve iletkenler, ısı hasarlı kontaktör kontakları değiştirilir (B.3.2.3, B.3.2.4). Hizmete dönmeden önce bağlantıların sıkılığı, kısa devre, toprak kaçağı ve kaçak akım olmadığı kontrol edilir; gövde kapatılmadan enerji verilmez (B.3.2.5).

Kontrol listesi

  1. Belirtiyi Şekil B.1’de bul; önce kolay kontrol edilen nedenleri ele (B.1).
  2. Emiş tarafı (1–4): kaçak, tıkanıklık, hava cebi.
  3. Pompa (5–20): salmastra, çark, aşınma halkaları, manometre yeri, doldurma.
  4. Sürücü (21–32): hizalama, temel, soğutma, devir, dönüş yönü, gerilim, akü ve yakıt.
  5. Pano devre kesicisi açtıysa B.3 adımlarını enerjisiz, kilitli ve etiketli panoda uygula.

Manometre yeri için manometre yazısına, kabul testi için saha kabul testi yazısına bakın.

Sık Sorulan Sorular

Yangın pompası hiç su basmıyorsa olası nedenler nelerdir?

Şekil B.1’e göre: emişten kaçakla hava çekilmesi (1), tıkalı emiş (2), emme borusunda hava cebi (3), tıkalı çark (8) ve pompanın doldurulmamış olması (19) (NFPA 20-2025 Ek B).

Pompa basıncı debiye göre düşükse neye bakılır?

Şekil B.1 bu belirti için 16 neden sayar: emiş (1–3), salmastra ve sızdırmazlık (5–7), çark ve aşınma halkaları (8–11), net basma yüksekliği (12), gövde contası (13), manometrenin gövde üstünde olması (14), düşük devir (28), ters dönüş (29) ve motor gerilimi farkı (31).

Aşınma halkası boşluğu ne kadar olmalı?

Ek B.1.9’a göre yeni iken 0.0075 in. (0,19 mm); 0.015 in. (0,38 mm) üstü aşırıdır.

Pompanın ters döndüğü nasıl anlaşılır?

Debi aşırı düşük olur; esnek kaplinin dönüşü pompa gövdesindeki okla karşılaştırılır. Çok fazlı motorda iki kablonun yeri değiştirilir (B.1.29).

Ek B zorunlu mu?

Hayır. Ek B bilgilendiricidir ve kendisini kısmi bir rehber olarak tanımlar (B.1).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: Ek B (bilgilendirici) B.1, B.1.1–B.1.32, Şekil B.1, B.2, B.3.1–B.3.2.5. NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 14 girişi; 14.4 “Closer Look” notu; Ek B Şekil B.1.