Araç ne yapar?
Yangına maruz kalan bir tankın dış yüzeyini su spreyiyle soğutmak için gereken debiyi, su hacmini ve nozul ön boyutunu verir. Tank ölçüsüne göre çizilen sahnede nozul katları ve yüzeyden aşağı akan su görünür. Kimyasalı seçtiğinizde o malzeme için su spreyinin uygulanıp uygulanamayacağını ve hangi maddelerin devreye girdiğini gösterir.
Hangi kitap neyi söylüyor?
| Kaynak | Yoğunluk | Süre | Not |
|---|---|---|---|
| NFPA 15-2022, 7.4.2 | 10,2 L/dk·m² (0,25 gpm/ft²) | Sabit değil: beklenen yangın süresi (7.4.1) | Düşey kabın çatı ve tabanı dahil. Aşağı akışta kat aralığı en çok 3,7 m. |
| FM 7-88 (Ekim 2011), 2.3.2 | 12 mm/dk (0,3 gpm/ft²) | 2 saat | Tanklar arası mesafe yetersizse. En az 1.900 L/dk hortum payı. |
| FM 7-14 (Temmuz 2019), 2.3.4 | 10 mm/dk (0,25 gpm/ft²) | En az 2 saat (2.3.3.4.2) | Proses kapları. En az 1.900 L/dk hortum payı (2.3.3.3.2). |
| BYKHY Madde 111-c | 10 L/dk·m² | En az 60 dk | Yalnız LPG. Yakın tanklar dış yüzeyinin 1/2'si. En az 2 pompa, 700 kPa. |
NFPA 30-2024 22.8.1, NFPA 15'i işaret eden hükmün kendisidir: düşey atmosferik tank, en az 190 m³, Sınıf I sıvı, sıkışık alan ve yüzer tavan sayılmayan çatı birlikte varsa söndürme veya maruziyet koruması kurulmasını ya da hazır bulundurulmasını ister. EN 12845 deluge sistemlerini kapsamaz; EN 12845-2'nin andığı CEN/TS 14816 bu araçta kullanılmadı.
Kimyasala göre senaryolar
| İçerik | Su spreyi | Dikkat |
|---|---|---|
| Suda çözünmeyen yanıcı sıvı (benzin, fuel oil) | Soğutma için uygun | Sıvı yangınını söndürmez, köpük ayrı. Yanan sıvı drenajla uzaklaştırılır (4.4). |
| Suda çözünen sıvı (alkol, aseton) | Test veya tasarım verisiyle | Her malzeme kullanım koşulunda denenir (4.2.4.2). |
| Sıvılaştırılmış yanıcı gaz (LPG, propan) | Uygun, BYKHY zorunlu kılabilir | Türkiye'de 10 m³ üstü soğutma zorunlu, gaz algılama ve kapatma vanası da aranır (Madde 111). |
| Kararsız (tepkimeli) sıvı | Daha yüksek yoğunluk gerekebilir | Sıcaklık sınırlanacaksa 10,2 yetmeyebilir (A.7.4.2). NFPA 400 Bölüm 19. |
| Aşındırıcı veya toksik sıvı | Uygun, akış kontrollü | Kirli su kontrol altına alınır (4.4.10). NFPA 400 Bölüm 12, 18. |
| Sıcak veya viskoz sıvı (asfalt, katran) | Değerlendirme gerekir | Taşma ve köpürme (4.2.3), sıcak ekipmanda hasar (4.2.7). |
| Suyla tepkimeye giren (sodyum, kalsiyum karbür) | Doğrudan uygulanmaz | NFPA 15 4.2.5. Araç debi vermez. |
| Kriyojenik gaz (LNG) | Kullanılmaz | NFPA 15 4.2.6. Araç debi vermez. |
Algılama
Sistem otomatik çalışmalı, el ile de açılabilmelidir (7.1.1). Vanadaki kumanda erişilebilir değilse ayrı uzaktan kumanda gerekir; normalde boş alanlarda istisna vardır (6.4.2). Araç seçtiğiniz yöntem için kuralı ve pilot sprinkler ön sayısını gösterir: dış ortamda yatayda en çok 2,5 m, seviyeler arası en çok 5,2 m (6.5.2.4). Dış ortamda ısı dedektörü aralığı en az %50 azaltılır (6.5.2.3). Yanıcı gaz dedektöründe genel uygulama, ilk alarm için LFL'nin %10–25'i ve sistem açma için %25–65'idir (A.6.5.2.7). Isı algılama testte vanayı 40 saniye içinde açmalıdır (10.4.2.1).
Hesabın sınırları
Konik çatı alanı, 2:1 eliptik baş alanı, zemine oturan tabanın maruz sayılmaması ve komşu tankların aynı ölçüde kabul edilmesi araçtaki hesap kabulleridir. Nozul adedi ortalama debiyle ön boyuttur; kesin tasarım nozul üreticisinin desen tabloları ve hidrolik hesapla yapılır. Komşu tanktaki maruz yüzey oranını NFPA 15 ve FM 7-14 sabit vermez: ışınım hesabı veya tehlike analizinden alın.
Sık Sorulan Sorular
Tank dış yüzey soğutması için doğru standart hangisi?
Maruziyet koruması için NFPA 15'tir: 7.4.2 kapların dış yüzeyine 10,2 L/dk·m² ister. NFPA 30-2024 22.8.1 de koşullar sağlanırsa NFPA 11 veya NFPA 15'i işaret eder. FM sigortalı tesiste FM 7-88 ve FM 7-14, Türkiye'de LPG için BYKHY Madde 111 de bakılır.
Soğutma suyu süresi kaç dakika olmalı?
NFPA 15 sabit süre vermez, sistem beklenen yangın süresince çalışmalıdır ve bu birkaç saati bulabilir (7.4.1, A.7.4.1). FM 7-88 ve FM 7-14 en az 2 saat, BYKHY Madde 111 LPG için en az 60 dakika ister. FM 7-88 parlama noktası 60 °C altındaki sıvılarda su temini için 4 saat de ister (2.3.3).
Komşu tanklar hesaba nasıl girer?
BYKHY Madde 111'de yakın tankların dış yüzeyinin 1/2'si alınır, FM 7-88 maruz tankların yüzeyini ister. NFPA 15 sabit oran vermez; hangi sistemlerin aynı anda çalışacağı tehlike analizi ve ışınım hesabıyla belirlenir (7.1.10.2).
Her kimyasal tanka su spreyi yapılır mı?
Hayır. Suyla şiddetli tepkimeye giren malzemelere doğrudan su uygulanmaz (NFPA 15 4.2.5), LNG gibi kriyojenik gazlarda su spreyi kullanılmaz (4.2.6). Suda çözünen sıvılar test veya destekleyici veri ister (4.2.4).
Yatay tank ve kürede fark nedir?
Ekvator altındaki yüzey aşağı akan suyla ıslanmış sayılmaz (7.4.2.4). Bu yüzden alt yarıya doğrudan su veren ayrı nozul gerekir. Yalıtımsız ve 305 mm'den yüksek semer de tek yüzünden korunur (7.4.2.6).
Bu hesap söndürme sistemi yerine geçer mi?
Hayır. Maruziyet koruması tankı ve çevresini yangının ısısından korur; tank içindeki sıvı yangınını söndürmek için tasarlanmaz. FM 7-88 ayrıca su spreyini, tankların önemli tesislerden mesafesinin yerine geçen bir çözüm olarak görmez (3.1.7).

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indir
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
Bu hesapların tamamını sahada, çevrimdışı ve PDF raporlu yapmak için: NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 tek iOS uygulamasında.
SprinkCalc'i App Store'dan indir